શું કેલ્શિયમની ગોળીઓ લેવાથી ખરેખર કિડનીમાં પથરી થાય છે? જાણો શું કહે છે તબીબી વિજ્ઞાન
માનવ શરીરના બંધારણમાં હાડકાં અને દાંતને મજબૂત રાખવા માટે કેલ્શિયમ એક અનિવાર્ય પોષક તત્વ છે. જોકે, આજકાલ લોકોમાં એક મોટો ભય અને ગેરસમજ પ્રવર્તી રહી છે કે કેલ્શિયમની ગોળીઓ કે સપ્લિમેન્ટ્સ લેવાથી કિડનીમાં પથરી (કિડની સ્ટોન) થઈ શકે છે. આ ડરના કારણે ઘણા દર્દીઓ ડૉક્ટરે સૂચવેલી દવાઓ પણ પોતાની જાતે જ બંધ કરી દે છે, જે ભવિષ્યમાં ઓસ્ટીયોપોરોસિસ જેવી ગંભીર બીમારીઓ નોંતરે છે
આજના સમયમાં બદલાતી જીવનશૈલી અને નબળા આહારને કારણે હાડકાં નબળા પડવાની સમસ્યા ખૂબ સામાન્ય બની ગઈ છે. આ સ્થિતિમાં તબીબો દ્વારા મોટા પાયે કેલ્શિયમ સપ્લિમેન્ટ્સ લેવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. પરંતુ, બજારમાં અને લોકોની માનસિકતામાં એક એવી ગેરસમજ ઘર કરી ગઈ છે કે કેલ્શિયમની ગોળીઓ ખાવાથી કિડનીમાં પથરી થઈ જાય છે. સ્વાસ્થ્ય નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, આ એક તદ્દન વૈજ્ઞાનિક આધાર વગરનો ડર છે. આ ખોટી ધારણાને લીધે લોકો પોતાના શરીરને જરૂરી પોષણ આપવાનું બંધ કરી દે છે, જે લાંબા ગાળે સ્વાસ્થ્યને ફાયદો કરવાને બદલે ઘણું મોટું નુકસાન પહોંચાડે છે.
નિષ્ણાત યુરોલોજિસ્ટનો ખુલાસો: કેલ્શિયમ અસલી દોષિત નથી
આ વિષય પર પ્રવર્તતા ભ્રમને તોડવા માટે યશોદા હોસ્પિટલના યુરોલોજી, યુરો-ઓન્કોલોજી અને રોબોટિક સર્જરી વિભાગના ડિરેક્ટર ડૉ. પ્રદીપ પ્રકાશે સોશિયલ મીડિયાના માધ્યમથી વાસ્તવિક તથ્યો સામે રાખ્યા છે. તેમણે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે, કિડનીમાં પથરી થવાના બિનજરૂરી ડરથી કેલ્શિયમ સપ્લિમેન્ટ્સ લેવાનું ટાળવું એ એક મોટી ભૂલ છે. ખાસ કરીને ૪૫ વર્ષથી વધુ ઉંમરની મહિલાઓમાં મેનોપોઝ પછી ઓસ્ટીયોપોરોસિસ (હાડકાં પોલા થવા) નું જોખમ ઘણું વધારે હોય છે. તેવી જ રીતે વૃદ્ધ પુરુષો માટે પણ શરીરમાં કેલ્શિયમનું યોગ્ય સ્તર જાળવવું અનિવાર્ય છે. તેથી ડૉક્ટરની દેખરેખ હેઠળ લેવાતી દવાઓ શરીરને નુકસાન કરતી નથી.
ઓક્સાલેટ અને કેલ્શિયમ વચ્ચેનું રાસાયણિક ગણિત
તબીબી વિજ્ઞાન અનુસાર, કિડનીમાં થતી મોટાભાગની પથરી ‘કેલ્શિયમ ઓક્સાલેટ’ પ્રકારની હોય છે. લોકો નામમાં ‘કેલ્શિયમ’ શબ્દ જોઈને એવું માની લે છે કે ગોળીઓનું કેલ્શિયમ જ પથરી બનાવે છે, પણ હકીકત કંઈક અલગ છે. અસલી સમસ્યા કેલ્શિયમની નથી, પરંતુ આપણા શરીરમાં ખોરાક દ્વારા પ્રવેશતા ઓક્સાલેટ તત્વની માત્રાની છે. જ્યારે શરીરમાં ઓક્સાલેટનું પ્રમાણ વધે છે, ત્યારે તે કેલ્શિયમ સાથે રાસાયણિક પ્રક્રિયા કરીને સ્ફટિકનું સ્વરૂપ ધારણ કરે છે, જે ધીમે-ધીમે પથરીમાં ફેરવાય છે. જો શરીરમાં પૂરતું કેલ્શિયમ હશે, તો તે પાચનતંત્રમાં જ ઓક્સાલેટ સાથે જોડાઈને તેને શરીરની બહાર નિકાલ કરવામાં મદદ કરે છે. તેથી, આ પ્રક્રિયામાં કેલ્શિયમ સપ્લિમેન્ટ્સ સીધા જવાબદાર નથી.
પથરીના જોખમને કેવી રીતે ઘટાડી શકાય?
ડૉ. પ્રદીપ પ્રકાશના જણાવ્યા અનુસાર, જો કોઈ વ્યક્તિને કેલ્શિયમ ઓક્સાલેટની પથરી થવાની સંભાવના હોય, તો તે પોતાની રોજિંદી જીવનશૈલી અને ખાનપાનમાં થોડા સરળ ફેરફારો કરીને આ જોખમને સંપૂર્ણપણે ટાળી શકે છે:
સૌથી સરળ અને રામબાણ ઈલાજ એ છે કે દિવસ દરમિયાન પુષ્કળ પ્રમાણમાં પાણી પીવું જોઈએ. શરીર યોગ્ય રીતે હાઇડ્રેટ રહેશે, તો કિડનીમાં જમા થતા ક્ષારો પેશાબ વાટે બહાર નીકળી જશે અને પથરી બનવાની પ્રક્રિયા શરૂ જ નહીં થઈ શકે. આ ઉપરાંત, આહારમાં ઓક્સાલેટનું ઊંચું પ્રમાણ ધરાવતી વસ્તુઓ જેમ કે પાલક, ચોકલેટ, ચા અને બદામ વગેરેનો મર્યાદિત ઉપયોગ કરવો જોઈએ.
ડૉક્ટરની સૂચનાઓનું કડક પાલન અનિવાર્ય
આરોગ્ય નિષ્ણાતો દર્દીઓને નમ્ર અપીલ કરે છે કે, કોઈ પણ અફવા કે વોટ્સએપ જ્ઞાનના આધારે પોતાની જાતે ડૉક્ટરે લખી આપેલી કેલ્શિયમની સપ્લિમેન્ટ્સ ક્યારેય બંધ ન કરવી. જો તમને પથરી થવાનો ભૂતકાળ હોય અથવા એવો કોઈ ડર હોય, તો તમારા ડૉક્ટર સાથે ખુલ્લા મને ચર્ચા કરો. ડૉક્ટર્સ તમારી શારીરિક સ્થિતિ અને લેબોરેટરી રિપોર્ટ્સ જોઈને જ દવાનો યોગ્ય ડોઝ નક્કી કરતા હોય છે. ડૉક્ટરની સત્તાવાર દેખરેખ હેઠળ અને પૂરતી સાવચેતીઓ સાથે નિયમિત દવાઓ ચાલુ રાખવી એ જ તંદુરસ્ત હાડકાં અને સ્વસ્થ જીવનની સાચી ચાવી છે.
