શું તમે જાણો છો? EPFO આપે છે ₹7 લાખનું મફત જીવન વીમા કવચ; જાણો મુશ્કેલ સમયમાં કેવી રીતે કરશો દાવો
પરિવારમાં કોઈ પ્રિયજનનું અવસાન થવું એ જીવનની સૌથી મોટી આઘાતજનક ઘટના છે. ભાવનાત્મક રીતે તૂટી ગયેલા પરિવાર માટે આ સમયે હિંમત રાખવી ખૂબ જ મુશ્કેલ હોય છે, પરંતુ જો મૃતક વ્યક્તિ ઘરનો એકમાત્ર કમાનાર સભ્ય હોય, તો પરિવાર સામે આર્થિક સંકટ પણ આવી પડે છે. જો મૃતક ખાનગી નોકરી કરતા હતા અને તેમના પગારમાંથી PF (પ્રોવિડન્ટ ફંડ) કપાતું હતું, તો ભારત સરકારની સંસ્થા EPFO (એમ્પ્લોઈઝ પ્રોવિડન્ટ ફંડ ઓર્ગેનાઈઝેશન) દ્વારા પરિવારને મોટી આર્થિક સહાય મળી શકે છે. આ લેખમાં અમે તમને જણાવીશું કે પીએફ, પેન્શન અને ₹7 લાખ સુધીના વીમાના દાવા માટે કઈ પ્રક્રિયા અનુસરવી જોઈએ.
સૌથી પહેલું અને મહત્વનું પગલું: મૃત્યુ પ્રમાણપત્ર અને દસ્તાવેજો
કોઈપણ પ્રકારના કાયદાકીય કે નાણાકીય દાવા (Claim) માટે સૌથી પહેલો દસ્તાવેજ ‘મૃત્યુ પ્રમાણપત્ર’ (Death Certificate) છે. પરિવારના સભ્યોએ સ્થાનિક નગરપાલિકા કે પંચાયત કચેરીમાંથી વહેલી તકે આ પ્રમાણપત્ર મેળવી લેવું જોઈએ. EPFO ના દાવા માટે મૃતકનો UAN નંબર, બેંક એકાઉન્ટની વિગતો અને આધાર કાર્ડ પણ તૈયાર રાખવા જોઈએ. જો મૃતકે તેમના પીએફ એકાઉન્ટમાં ‘નોમિનેશન’ (Nomination) કર્યું હોય, તો પ્રક્રિયા ઘણી સરળ બની જાય છે. નોમિની વ્યક્તિ સીધી જ ઓનલાઈન અથવા ઓફલાઈન ક્લેમ ફોર્મ ભરી શકે છે.
EDLI સ્કીમ: ₹7 લાખ સુધીનું મફત જીવન વીમા કવચ
ઘણા લોકો જાણતા નથી કે જો કોઈ કર્મચારીનું નોકરી દરમિયાન મૃત્યુ થાય છે, તો તેના પરિવારને EPFO ની ‘એમ્પ્લોઈઝ ડિપોઝિટ લિંક્ડ ઈન્સ્યોરન્સ’ (EDLI) સ્કીમ હેઠળ આર્થિક મદદ મળે છે. આ યોજના હેઠળ, નોમિની અથવા વારસદારને ઓછામાં ઓછા ₹2.5 લાખ અને વધુમાં વધુ ₹7 લાખ સુધીની રકમ મળી શકે છે.
આ વીમા માટે કર્મચારીએ કોઈ અલગ પ્રીમિયમ ચૂકવવાનું હોતું નથી; તે કંપની દ્વારા જ ભરવામાં આવે છે. આ રકમની ગણતરી મૃતક કર્મચારીના છેલ્લા 12 મહિનાના પગારના આધારે કરવામાં આવે છે. આ રકમ મેળવવા માટે પરિવારના સભ્યોએ ‘ફોર્મ 5IF’ ભરવાનું રહેશે. આ રકમ સીધી નોમિનીના બેંક ખાતામાં જમા થાય છે, જે મુશ્કેલ સમયમાં મોટો ટેકો પૂરો પાડે છે.
પીએફ અને પેન્શનનો દાવો કેવી રીતે કરવો?
મૃતક કર્મચારીના ખાતામાં જમા થયેલ પીએફની રકમ મેળવવા માટે ‘ફોર્મ 20’ ભરવાનું હોય છે. આ સાથે જ, જો કર્મચારીએ 10 વર્ષ કે તેથી વધુ સમય સુધી નોકરી કરી હોય, તો તેના પરિવારને ‘ફેમિલી પેન્શન’ (Family Pension) નો લાભ પણ મળે છે. આ માટે ‘ફોર્મ 10D’ ભરવું જરૂરી છે.
પેન્શનનો લાભ માત્ર પત્ની કે પતિને જ નહીં, પરંતુ 25 વર્ષની ઉંમર સુધીના બાળકોને પણ મળી શકે છે. જો પત્ની જીવિત ન હોય અથવા ફરીથી લગ્ન કરે, તો આ પેન્શન બાળકોને આપવામાં આવે છે. EPFO એ હવે આ પ્રક્રિયાને વધુ પારદર્શક બનાવી છે, જેથી પરિવારોએ કચેરીઓના બિનજરૂરી ધક્કા ન ખાવા પડે.
ઓનલાઈન ક્લેમ અને મદદ માટેની સાવચેતીઓ
આજના સમયમાં EPFO એ તેની મોટાભાગની સેવાઓ ઓનલાઈન કરી દીધી છે. જો મૃતકનો આધાર કાર્ડ અને બેંક એકાઉન્ટ UAN સાથે લિંક હોય, તો નોમિની EPFO ના પોર્ટલ પર જઈને ઈ-ક્લેમ (e-Claim) સુવિધાનો ઉપયોગ કરી શકે છે. જો ઓનલાઈન પ્રક્રિયામાં કોઈ મુશ્કેલી જણાય, તો મૃતકની કંપનીના એચઆર (HR) વિભાગનો સંપર્ક કરવો જોઈએ, કારણ કે કંપનીએ પણ અમુક દસ્તાવેજો પ્રમાણિત કરવાના હોય છે.
પરિવારે એ પણ ધ્યાન રાખવું જોઈએ કે કોઈ પણ એજન્ટ કે વચેટિયાની જાળમાં ન ફસાય. EPFO કોઈ પણ કામ માટે રોકડ રકમ માંગતું નથી. જો કોઈ સમસ્યા હોય, તો EPFO ના અધિકૃત હેલ્પલાઈન નંબર અથવા સોશિયલ મીડિયા હેન્ડલ્સ પર ફરિયાદ કરી શકાય છે. મુશ્કેલીના આ સમયમાં, આ નાણાકીય હક મેળવવો એ પરિવારના ભવિષ્ય માટે અત્યંત જરૂરી છે.
