સુપ્રીમ કોર્ટની ફટકાર બાદ FSSAI સક્રિય, પેક્ડ ફૂડના લેબલને લઈને મોટો નિર્ણય
FSSAIનો ‘ફ્રન્ટ-ઓફ-પેક લેબલિંગ’ પ્રસ્તાવ: આધુનિક આહાર પદ્ધતિઓ અને પેકેજ્ડ ફૂડના સેવનની બાળકોના સ્વાસ્થ્ય પર નોંધપાત્ર અસર પડી રહી છે. આ બાબતને ધ્યાનમાં રાખીને, ‘ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ સ્ટાન્ડર્ડ્સ ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા’ (FSSAI) એ એક મહત્વપૂર્ણ પગલું ભર્યું છે. FSSAI એ શિક્ષણ મંત્રાલયને એક પ્રસ્તાવ રજૂ કર્યો છે જેમાં શાળાના અભ્યાસક્રમમાં પેકેજ્ડ ફૂડ પરની ચેતવણીની લેબલ્સ (warning labels) વિશેના પાઠનો સમાવેશ કરવાની હિમાયત કરવામાં આવી છે.
ચાલો આ પ્રસ્તાવ પાછળનું કારણ અને FSSAI જે નિયમો લાગુ કરવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે તે સમજીએ.
સુપ્રીમ કોર્ટની કડકાઈ પછી લેવાયું મોટું પગલું
પ્રાપ્ત માહિતી અનુસાર, આ સમગ્ર મુદ્દા પર અગાઉ સુપ્રીમ કોર્ટે સત્તાવાળાઓને સખત ફટકાર લગાવી હતી. અદાલતે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું હતું કે જ્યારે મામલો સીધો સામાન્ય નાગરિકો અને બાળકોના સ્વાસ્થ્ય સાથે જોડાયેલો હોય, ત્યારે ઓથોરિટીને નિર્ણય લેવામાં આટલો લાંબો સમય કેમ લાગી રહ્યો છે?
સુપ્રીમ કોર્ટના આ કડક ઠપકા બાદ, FSSAI એ ત્વરિત કાર્યવાહી કરી અને લેખિતમાં પોતાનો પક્ષ રજૂ કર્યો. સત્તામંડળે કોર્ટને પેકેજ્ડ ફૂડ માટે ‘ફ્રન્ટ-ઓફ-પેક લેબલિંગ’ (FOPNL) સિસ્ટમ એક જ તબક્કામાં લાગુ કરવાની યોજના વિશે જાણ કરી, જેથી ગ્રાહકો સરળતાથી સમજી શકે કે તેઓ શું ખાઈ રહ્યા છે.
શું છે FSSAIનો પ્રસ્તાવ અને કેવી રીતે કામ કરશે ચેતવણી લેબલ?
લાલ ષટ્કોણ (Red Hexagon) માં મળશે ચેતવણી: પેક્ડ ફૂડના પેકેટની સામેની બાજુએ મુખ્ય જગ્યા પર ‘લાલ ષટ્કોણ’ ની અંદર ચેતવણી દર્શાવવામાં આવશે. તેનો ફોન્ટ પેકેટની પાછળ આપેલી પોષણ સંબંધિત વિગતો (Nutritional Info) કરતા ઓછામાં ઓછો એક પોઈન્ટ મોટો રાખવાનો પ્રસ્તાવ છે, જેથી તે દૂરથી જ સ્પષ્ટ દેખાઈ શકે.
ખાંડ, મીઠું અને ચરબી પર વિશેષ ફોકસ: પ્રસ્તાવિત વ્યવસ્થા હેઠળ જો કોઈપણ ખાદ્ય પદાર્થમાં ખાંડ, મીઠું અથવા ફેટ (ચરબી) ની માત્રા નિર્ધારિત મર્યાદા કરતા વધારે હશે, તો પેકેટની સામે જ સ્પષ્ટ ચેતવણી લખેલી હશે.
ઉત્પાદકોને મળશે 1 વર્ષનો સમય: લેબલિંગ સંબંધિત નવા ફેરફારો લાગુ થયા પછી ખાદ્ય ઉત્પાદકોને તેને અપનાવવા માટે ઓછામાં ઓછા 365 દિવસ એટલે કે આખા એક વર્ષનો સમય આપવામાં આવશે. આ નવા નિયમોને 1 જુલાઈથી પ્રભાવિત કરવાની યોજના છે.
ગળ્યા અને કેફીનયુક્ત પેય પદાર્થો પર ખાસ નજર: કાર્બોનેટેડ અને કેફીનયુક્ત પેય (Caffeinated Drinks) જેવા ઉત્પાદનો માટે વિશેષ જોગવાઈઓ કરવામાં આવી છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો 250 મિલીલીટરની એક કેફીનયુક્ત ડ્રિંકમાં 25 ગ્રામ ખાંડ હોય, તો માત્ર એક જ કેનથી પુખ્ત વયના વ્યક્તિ માટે દૈનિક નિર્ધારિત વધારાની ખાંડની મર્યાદા પૂરી થઈ જાય છે. આવા ઉત્પાદનો પર સ્પષ્ટ ચેતવણી આપીને તેના સેવનને હત્સાહિત કરવાનો હેતુ છે.
બિન-કેલરી સ્વીટનરની ચેતવણી: પેકેટ પર સાફ-સાફ લખવામાં આવશે કે ઉત્પાદનમાં ‘બિન-કેલરી સ્વીટનર યુક્ત’ સામગ્રીનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે, જે અત્યાર સુધી સામાન્ય રીતે પેકેટની પાછળ નાના અક્ષરોમાં લખેલું હોય છે.
આખી પ્રક્રિયામાં લાગી શકે છે ચાર મહિનાનો સમય
સત્તામંડળે કોર્ટને એ પણ જાણ કરી છે કે નિયમોના મુસદ્દા તૈયાર કરવાથી લઈને અંતિમ જાહેરનામું બહાર પાડવા સુધીની સમગ્ર કાનૂની પ્રક્રિયામાં અંદાજે ચાર મહિનાનો સમય લાગી શકે છે. આમાં મુસદ્દો તૈયાર કરવો, સંબંધિત મંત્રાલય પાસેથી મંજૂરી મેળવવી, વર્લ્ડ ટ્રેડ ઓર્ગેનાઈઝેશન (WTO) ની જરૂરિયાતો મુજબ ૬૦ દિવસનો નોટિસ સમયગાળો અને કાયદા મંત્રાલય દ્વારા ચકાસણી જેવા પગલાંનો સમાવેશ થાય છે.
ખાદ્ય સુરક્ષા સત્તામંડળનું માનવું છે કે જો શાળાના બાળકો નાની ઉંમરથી જ આ ચેતવણી લેબલ્સ વાંચવાની અને સમજવાની આદત કેળવે, તો તેઓ બિનઆરોગ્યપ્રદ પેકેજ્ડ ખોરાકની નકારાત્મક અસરોથી બચી શકશે અને ભવિષ્યમાં સ્વસ્થ જીવનશૈલી અપનાવી શકશે.
