વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર મધ્ય પૂર્વના યુદ્ધનું જોખમ: ઇમરજન્સી ઓઇલ રિઝર્વના ઉપયોગ માટે G7 દેશોની તૈયારી
પશ્ચિમ એશિયા (મિડલ ઈસ્ટ) માં ચાલી રહેલા યુદ્ધને કારણે વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં જોરદાર ઉછાળો આવ્યો છે. આ સ્થિતિને પહોંચી વળવા અને વિશ્વના અર્થતંત્રને બચાવવા માટે G7 દેશોના નાણામંત્રીઓ સોમવારે એક ઈમરજન્સી બેઠક યોજવા જઈ રહ્યા છે. આ બેઠકનો મુખ્ય એજન્ડા ઈન્ટરનેશનલ એનર્જી એજન્સી (IEA) સાથે મળીને વ્યૂહાત્મક તેલ ભંડાર (Strategic Petroleum Reserves) માંથી તેલ મુક્ત કરવાનો છે.
ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં રેકોર્ડબ્રેક વધારો
ઈરાન અને ઈઝરાયેલ વચ્ચેના સંઘર્ષની અસર સોમવારે એશિયન બજારોમાં સ્પષ્ટપણે જોવા મળી હતી. બ્રેન્ટ ક્રૂડના ભાવમાં 24 ટકાનો ઉછાળો આવતા તે પ્રતિ બેરલ $116.71 પર પહોંચી ગયું હતું. અમેરિકામાં પણ પેટ્રોલના ભાવમાં ભારે વધારો થયો છે, જે એક સપ્તાહમાં $2.98 થી વધીને $3.45 પ્રતિ ગેલન પર પહોંચી ગયા છે. જો આ વધારો ચાલુ રહેશે, તો વિશ્વભરમાં મોંઘવારીનો મોટો વિસ્ફોટ થઈ શકે છે.
ટ્રમ્પ સરકારનો યુ-ટર્ન
અત્યાર સુધી અમેરિકાની ટ્રમ્પ સરકાર એવું કહી રહી હતી કે બજારને સ્થિર કરવા માટે તેલના ભંડારનો ઉપયોગ કરવાની જરૂર નથી. જોકે, છેલ્લા એક સપ્તાહમાં જે પ્રકારે ભાવ વધ્યા છે, તેને જોતા હવે સરકારને પોતાની રણનીતિ બદલવી પડી છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, અમેરિકા અને અન્ય G7 દેશો કુલ 1.2 અબજ બેરલના ભંડારમાંથી 30 કરોડ થી 40 કરોડ બેરલ તેલ બજારમાં છોડવા અંગે ચર્ચા કરી શકે છે.
વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે ગંભીર ચેતવણી
કતારના ઉર્જા મંત્રી સાદ અલ-કાબીએ શુક્રવારે ચેતવણી આપી હતી કે આ યુદ્ધ “વિશ્વના અર્થતંત્રોને તોડી પાડી શકે છે.” તેમણે આગાહી કરી છે કે જો સ્થિતિ ન સુધરે તો અખાતના ઉર્જા નિકાસકારો આગામી થોડા દિવસોમાં ઉત્પાદન બંધ કરી શકે છે. ભારત, ચીન, જાપાન અને જર્મની જેવા દેશો જે મોટા પાયે તેલની આયાત કરે છે, તેમના માટે આ ભાવ વધારો અત્યંત નુકસાનકારક સાબિત થઈ શકે છે.
IEA અને ચીનની ભૂમિકા
IEA ના 32 સભ્ય દેશો પાસે હાલમાં 1.24 અબજ બેરલનો જાહેર સ્ટોક છે. આ સ્ટોક આયાત પર નિર્ભર દેશોની 140 દિવસની જરૂરિયાત પૂરી કરવા માટે પૂરતો છે. બીજી તરફ, ચીન ભલે IEA નું પૂર્ણ સભ્ય નથી, પરંતુ તેની પાસે પણ 1.1 અબજ થી 1.4 અબજ બેરલનો વિશાળ તેલ ભંડાર છે. જો ચીન પણ આ કટોકટીમાં તેલ મુક્ત કરવામાં સહયોગ આપે, તો બજારમાં ભાવ થોડા અંશે ઘટી શકે છે.
