શું સંતાનોએ ચૂકવવું પડે છે માતા-પિતાનું અધૂરું દેવું? જાણો ધર્મશાસ્ત્ર શું કહે છે
ઘણીવાર આપણે દુન્યવી વ્યવહારમાં એવું માની લઈએ છીએ કે મૃત્યુની સાથે જ વ્યક્તિના તમામ ભૌતિક બંધનો અને જવાબદારીઓ સમાપ્ત થઈ જાય છે. લોકો કહે છે, “મર્યા પછી કોણ માંગવા આવશે?” પરંતુ સનાતન ધર્મના મુખ્ય ગ્રંથોમાંના એક ‘ગરુડ પુરાણ’માં આ વિચારને સંપૂર્ણપણે નકારવામાં આવ્યો છે. ગરુડ પુરાણ અનુસાર, દેવું (કર્જ) માત્ર આર્થિક લેવડ-દેવડ નથી, પરંતુ તે એક નૈતિક અને કર્મ આધારિત જવાબદારી છે. જો કોઈ વ્યક્તિ પોતાનું દેવું ચૂકવ્યા વિના જ આ દુનિયામાંથી વિદાય લે છે, તો તેણે મૃત્યુ પછી પણ પોતાના કર્મોનો હિસાબ આપવો પડે છે.
આજના આ લેખમાં આપણે વિગતવાર જાણીશું કે ગરુડ પુરાણ અનુસાર, દેવું ન ચૂકવનાર આત્માઓએ કેવા દંડ અને પરિસ્થિતિઓનો સામનો કરવો પડે છે.
દેવું માત્ર પૈસા નથી, એક કર્મ બંધન છે
ગરુડ પુરાણની માન્યતાઓ અનુસાર, મનુષ્યનું જીવન તેના કર્મોનું એક ખાતું છે. જો તમે કોઈની મદદ લીધી છે અથવા પૈસા લીધા છે, તો તે ઋણ ચૂકવવું તમારી જવાબદારી છે. જો તમારી પાસે સામર્થ્ય હોય અને તેમ છતાં તમે જાણીજોઈને બીજાના પૈસા દબાવી રાખ્યા હોય અથવા તેને પરત કરવામાં આનાકાની કરી હોય, તો તે એક મોટું પાપ માનવામાં આવે છે. ગ્રંથ સ્પષ્ટ કરે છે કે મૃત્યુ શરીરનું થાય છે, આત્માનું નહીં, અને આત્મા પોતાની સાથે પોતાના અધૂરા કર્મોનો બોજ લઈને જાય છે.
યમલોકની યાત્રા અને અસહ્ય કષ્ટ
ગરુડ પુરાણમાં યમલોકની યાત્રાનું ખૂબ જ ભયાનક ચિત્રણ કરવામાં આવ્યું છે. જે વ્યક્તિ જીવતા રહીને બીજાની મહેનતની કમાણીને ખોટી રીતે પોતાની પાસે રાખે છે, યમદૂતો તેને ખૂબ જ કઠોરતાથી યમલોક લઈ જાય છે. યમલોકના માર્ગમાં ‘વૈતરણી નદી’ આવે છે. ધાર્મિક માન્યતાઓ મુજબ, આ નદી સામાન્ય નથી; તેમાં રક્ત, પરુ, હાડકાં અને માંસના ટુકડા તરતા રહે છે.
દેવું ન ચૂકવનાર આત્માઓએ આ ભયાનક નદીને પાર કરવી પડે છે. માન્યતા છે કે આવા વ્યક્તિઓને વૈતરણી નદીના જળમાં કરડતી માછલીઓ અને અન્ય હિંસક જીવો અસહ્ય પીડા આપે છે. આ પ્રતાડના તે વ્યક્તિને તેના દ્વારા કરવામાં આવેલા છળ અને બેઈમાનીનો અહેસાસ કરાવવા માટે હોય છે.
પુનર્જન્મ અને ઋણાનુબંધ: શું ફરીથી દેવું ચૂકવવું પડે છે?
ગરુડ પુરાણ પુનર્જન્મના સિદ્ધાંત પર આધારિત છે. ગ્રંથ કહે છે કે જે ઋણ આ જન્મમાં નથી ચૂકવાયું, તે આત્માનું એક એવું ‘ઋણાનુબંધ’ બની જાય છે જેને આવતા જન્મમાં પૂરું કરવું જ પડે છે. જો કોઈ વ્યક્તિ દેવું ચૂકવ્યા વિના મૃત્યુ પામે છે, તો આવતા જન્મમાં તેને તે જ વ્યક્તિ (ઋણદાતા)ના ઘરે જન્મ લેવો પડી શકે છે.
-
સેવક તરીકે: આવી આત્માઓ ક્યારેક ઋણદાતાના ઘરે નોકર કે સેવક તરીકે જન્મ લે છે જેથી તેઓ પોતાની મહેનતથી તે દેવું ચૂકવી શકે.
-
પશુ યોનિમાં જન્મ: ઘણીવાર પોતાના કર્મોના ફળસ્વરૂપ આત્માને બળદ, ઘોડા અથવા ભાર વહન કરનાર પશુ તરીકે જન્મ લેવો પડે છે. માનવામાં આવે છે કે પશુ બનીને તે વ્યક્તિ ઋણદાતાની સેવા કરે છે અને બોજ ઉઠાવીને તે આર્થિક ઋણની ભરપાઈ કરે છે. જ્યાં સુધી તે દેવું સંપૂર્ણ રીતે ચૂકવાઈ ન જાય, ત્યાં સુધી તે આત્મા તે બંધનમાંથી મુક્ત થઈ શકતી નથી.
દાન-પુણ્ય અને દેવાનો ગણિત
ઘણા લોકોના મનમાં એ સવાલ આવે છે કે શું મૃત્યુ પછી પરિવાર દ્વારા કરવામાં આવેલા દાન-પુણ્યથી તે દેવામાંથી મુક્તિ શક્ય છે? ગરુડ પુરાણ અનુસાર, જો કોઈ વ્યક્તિ પર દેવું બાકી હોય, તો તેના દ્વારા કરવામાં આવેલા કોઈ પણ દાન કે પુણ્યનું સંપૂર્ણ ફળ તેને મળતું નથી. પહેલા તેના દ્વારા લેવાયેલા ઋણનું કર્મફળ કાપવામાં આવે છે, ત્યાર બાદ જ બાકી રહેલા પુણ્યોનો લાભ આત્માને પ્રાપ્ત થાય છે. તેથી, નિષ્પક્ષ રીતે ઋણ ચૂકવવું જ આત્માની શાંતિનો એકમાત્ર માર્ગ છે.
ઉત્તરાધિકારીઓનું શું કર્તવ્ય છે?
શાસ્ત્ર એ પણ કહે છે કે જો કોઈ વ્યક્તિનું મૃત્યુ અચાનક થઈ જાય અને તે પોતાનું દેવું ન ચૂકવી શક્યો હોય, તો આ જવાબદારી તેના જીવિત પરિવારના સભ્યો કે સંતાનોની છે. જો સંતાન પોતાના માતા-પિતાની સંપત્તિનો ઉપયોગ કરે છે, તો તે સંપત્તિની સાથે તેમના દેવા (જવાબદારીઓ) ને નિભાવવું પણ સંતાનનું નૈતિક કર્તવ્ય છે. મૃતકના દેવાને ચૂકવવાથી ન માત્ર તે વ્યક્તિની આત્માને શાંતિ મળે છે, પરંતુ પરિવારના ભાવી કષ્ટોનો પણ અંત આવે છે.
અંતમાં, ગરુડ પુરાણ આપણને એ શીખવે છે કે આપણે આપણા જીવનમાં ક્યારેય કોઈનો હક મારવો જોઈએ નહીં. પૈસા હાથનો મેલ છે, જે આજે તમારી પાસે છે તે કાલે કોઈ બીજા પાસે હશે, પરંતુ તમારા દ્વારા કરવામાં આવેલ છળ તમારી સાથે જન્મો-જન્મ સુધી ચાલી શકે છે. આ લેખ તમને ડરાવવા માટે નથી, પરંતુ કર્મોનું મહત્વ સમજાવવા માટે છે. પ્રમાણિકતા એ જ માર્ગ છે જે ન માત્ર તમને આ જીવનમાં સુખી રાખે છે, પરંતુ પરલોકમાં પણ આત્માને નિર્ભય બનાવે છે.
તેથી, જો તમારા પર કોઈ દેવું હોય, તો તેને સમય રહેતા ચૂકવવાનો પ્રયાસ કરો, જેથી તમારો પરલોક સુખદ અને શાંત હોય.
