હાર્ટબીટ ગ્રાફિકનો કમાલ: ફિફા વર્લ્ડ કપમાં બોલ-ચિપ ડેટા (CBT) એ ક્રોએશિયાને ટુર્નામેન્ટમાંથી બહાર કર્યું
ફિફા વર્લ્ડ કપ ૨૦૨૬ના રાઉન્ડ ઓફ ૩૨માં પોર્ટુગલ અને ક્રોએશિયા વચ્ચે રમાયેલી રોમાંચક મેચ માત્ર ખેલાડીઓના પ્રદર્શન માટે જ નહીં, પરંતુ ટેકનોલોજીના એક ઐતિહાસિક અને વિવાદાસ્પદ નિર્ણય માટે પણ હંમેશા યાદ રાખવામાં આવશે. આ હાઈ-વોલ્ટેજ મેચમાં વીડિયો આસિસ્ટન્ટ રેફરી (VAR) કેન્દ્ર સ્થાને રહ્યો હતો, જેણે મેચ દરમિયાન એક-બે નહીં પરંતુ પૂરા ચાર ગોલ રદ કર્યા હતા. જોકે, આ બધામાં સૌથી વધુ ચર્ચાસ્પદ અને નાટકીય નિર્ણય મેચની અંતિમ ક્ષણોમાં ક્રોએશિયાના બરાબરીના ગોલને રદ કરવાનો હતો.
જ્યારે પોર્ટુગલ ૨-૧થી આગળ હતું, ત્યારે ક્રોએશિયાએ છેલ્લી ઘડીએ ગોલ કરીને મેચને બરાબરી પર લાવી દીધી હોવાનું લાગતું હતું. પરંતુ અદ્રશ્ય લાગતા એક સ્પર્શે ક્રોએશિયાનું વર્લ્ડ કપ જીતવાનું સપનું તોડી નાખ્યું. ચાલો સમજીએ કે VAR એ વીડિયો રિપ્લે વગર માત્ર એક ‘ચિપ’ના આધારે આટલો મોટો નિર્ણય કેવી રીતે લીધો.
મેદાન પર શું બન્યું હતું? છેલ્લી ઘડીનો એ ડ્રામા
મેચ જ્યારે તેના અંતિમ પડાવ પર હતી અને ક્રોએશિયા ટૂર્નામેન્ટમાંથી બહાર થવાના આરે હતું, ત્યારે ઇવાન પેરિસિકે ડાબી બાજુથી બોક્સમાં એક અદ્ભુત ક્રોસ મોકલ્યો. આ બોલ પોર્ટુગલના ડિફેન્ડર રેનાટો વેઇગાના માથાને અડીને બેક પોસ્ટ પર ગયો, જ્યાં મારિયો પાસાલિકે તેને ખૂબ જ ચપળતાથી ગોલ પોસ્ટ તરફ સ્ક્વેર કર્યો અને ક્રોએશિયાએ સ્કોર ૨-૨ની બરાબરી પર લાવી દીધો. ક્રોએશિયન કેમ્પ અને ચાહકો ખુશીથી ઝૂમી ઉઠ્યા હતા, કારણ કે મેચ હવે એક્સ્ટ્રા ટાઇમમાં જવાની પૂરી સંભાવના હતી.
પરંતુ મુખ્ય રેફરીએ ગોલની પુષ્ટિ કરતા પહેલા VAR ની સલાહ લીધી. એક લાંબી અને ઝીણવટભરી તપાસ બાદ સ્ટેડિયમમાં જાહેરાત કરવામાં આવી કે ક્રોએશિયાનો આ ગોલ ‘ઓફસાઇડ’ હોવાને કારણે રદ કરવામાં આવે છે. આ નિર્ણયથી આખું સ્ટેડિયમ સ્તબ્ધ થઈ ગયું.
વીડિયોમાં કંઈ ન દેખાયું, તો VAR એ ગોલ કેમ રદ કર્યો?
સામાન્ય રીતે વીડિયો રિપ્લેમાં ઓફસાઇડ સરળતાથી પકડાઈ જાય છે, પરંતુ આ કિસ્સામાં વિઝ્યુઅલ પુરાવા પણ અપૂરતા હતા. ટીવી રિપ્લેમાં બોલનો માર્ગ બદલાયો હોય તેવું ક્યાંય દેખાતું નહોતું અને ક્રોએશિયાના સ્ટ્રાઇકર ઇગોર માટાનોવિકનો બોલ સાથે કોઈ સ્પષ્ટ સંપર્ક નહોતો દેખાતો. જો પેરિસિકના સીધા ક્રોસથી પાસાલિકને બોલ મળ્યો હોત તો તે ઓનસાઇડ (માન્ય) ગણાત.
પરંતુ અહીં જ વિજ્ઞાને એન્ટ્રી કરી. VAR એ મેચ બોલની અંદર લગાવવામાં આવેલી ‘કનેક્ટેડ બોલ ટેકનોલોજી’ (Connected Ball Technology – CBT) ના ડેટાનો ઉપયોગ કર્યો. તપાસમાં બહાર આવ્યું કે પેરિસિકના ક્રોસ પછી, મધ્યમાં ઉભેલા ઇગોર માટાનોવિકના શરીરનો એક માઇક્રોસ્કોપિક સ્પર્શ બોલને થયો હતો. માટાનોવિકના આ અદ્રશ્ય સંપર્કને કારણે, તેનાથી આગળ ઉભેલો પાસાલિક ઓફસાઇડ પોઝિશનમાં આવી ગયો હતો. પરિણામે, નિયમ મુજબ ગોલને ગેરકાયદેસર ઠેરવવામાં આવ્યો.
ફૂટબોલનું ‘સ્નિકોમીટર’: કેવી રીતે કામ કરે છે આ ટેકનોલોજી?
આ નિર્ણયની સરખામણી ક્રિકેટમાં વપરાતી ‘સ્નિકોમીટર’ (Snickometer) ટેકનોલોજી સાથે કરવામાં આવી રહી છે, જે વીડિયો પ્રૂફ ન હોવા છતાં ઓડિયો ગ્રાફ દ્વારા બેટ અને બોલનો સંપર્ક પકડી પાડે છે.
ફિફાએ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર સ્પષ્ટતા કરતા જણાવ્યું કે, આ ટુર્નામેન્ટના સત્તાવાર બોલ (Trionda) ની અંદર એક ખાસ IMU (Inertial Measurement Unit) સેન્સર ફીટ કરવામાં આવ્યું છે. જ્યારે પણ કોઈ ખેલાડી બોલને સ્પર્શ કરે છે, ત્યારે આ સેન્સર તરત જ ડેટા મોકલે છે, જે બ્રોડકાસ્ટિંગ દરમિયાન સ્ક્રીન પર ‘હાર્ટબીટ ગ્રાફિક’ (ધબકારા જેવા ગ્રાફ) તરીકે દેખાય છે. જ્યાં સુધી બોલ હવામાં હોય ત્યાં સુધી ગ્રાફ સીધો રહે છે, પણ જેવો જ કોઈ ખેલાડીનો નજીવો સ્પર્શ થાય, ગ્રાફમાં એક મોટો સ્પાઈક (ઉછાળો) જોવા મળે છે. માટાનોવિકના કિસ્સામાં પણ આ જ ગ્રાફિક સ્પાઈકે અદ્રશ્ય સંપર્કની પુષ્ટિ કરી હતી.
વર્તમાન ટૂર્નામેન્ટમાં આ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ થયો હોય તેવો આ બીજો કિસ્સો છે. આ પહેલા સ્વીડનના માટિયાસ સ્વેનબર્ગનો ગોલ પણ આ જ રીતે રદ થયો હતો જ્યારે સેન્સરે પકડ્યું હતું કે બિલ્ડઅપમાં એલેક્ઝાન્ડર ઇસાકનો સ્પર્શ થયો હતો.
રોચક ફેક્ટ (કતાર ૨૦૨૨ કનેક્શન):
આ ટેકનોલોજીનો સૌથી પ્રખ્યાત ઉપયોગ ૨૦૨૨ના વર્લ્ડ કપમાં થયો હતો. ત્યારે ક્રિસ્ટિયાનો રોનાલ્ડોએ દાવો કર્યો હતો કે બ્રુનો ફર્નાન્ડિસના ક્રોસ પર તેણે હેડર મારીને ગોલ કર્યો છે. પરંતુ બોલ સેન્સરે સાબિત કર્યું હતું કે રોનાલ્ડોના માથાનો બોલ સાથે કોઈ સંપર્ક થયો જ નહોતો, અને ગોલ બ્રુનોના નામે જાહેર કરાયો હતો.
“તેણે ફૂટબોલની લાગણીઓને મારી નાખી છે” : ક્રોએશિયન કોચનો આક્રોશ
આ હૃદયસ્પર્શી હાર બાદ ક્રોએશિયાના મુખ્ય કોચ ઝ્લાટકો ડાલિક પોતાનો ગુસ્સો કાબૂમાં રાખી શક્યા નહોતા. તેમણે મેચ પછી ટેકનોલોજી પર આકરા પ્રહારો કર્યા:
“જ્યારે તમે છેલ્લી સેકન્ડોમાં આટલી મહેનત કરીને ગોલ કરો છો, આખી ટીમ ઉજવણી કરે છે અને પછી VAR તેને રદ કરી દે છે, ત્યારે તે સ્વીકારવું માનસિક રીતે ખૂબ મુશ્કેલ હોય છે. આ ટેકનોલોજીએ રમતની અસલી લાગણીઓને શાબ્દિક રીતે મારી નાખી છે. ફૂટબોલનો જે આનંદ છે, તે આ નિર્ણયો છીનવી રહ્યા છે. ફૂટબોલ ન્યાયી હોવો જોઈએ, હું સહમત છું, પરંતુ VAR સાથે આપણે ખૂબ આગળ નીકળી ગયા છીએ.”
ડાલિકે રેફરીંગ સામે પણ સવાલો ઉઠાવતા કહ્યું કે આખી મેચ દરમિયાન એક પણ નિર્ણય ક્રોએશિયાની તરફેણમાં ગયો ન હતો.
“બધા નિર્ણયો સાચા હતા” : પોર્ટુગલના કોચનો બચાવ
બીજી તરફ, પોર્ટુગલના મેનેજર રોબર્ટો માર્ટિનેઝે ટેકનોલોજીના સમર્થનમાં વાત કરી હતી. તેમણે જણાવ્યું:
“આજના સમયમાં બોલની અંદર એક ખાસ વિશેષતા (ચિપ) છે, અને VAR એ જે પણ કંઈ કર્યું તેની પાછળ સ્પષ્ટ વૈજ્ઞાનિક કારણો છે. મેચના તમામ નિર્ણયો સો ટકા સાચા હતા. હા, એ વાત સાચી છે કે બે શાનદાર ટીમોમાંથી કોઈ એકે હારવું જ પડતું હતું અને આજે નસીબે તથા ટેકનોલોજીએ અમને સાથ આપ્યો.”
