EPS-95 પેન્શનમાં મોટા ઉછાળાની તૈયારી: લઘુત્તમ પેન્શન ₹9,000 કરવાની માંગ તેજ, સરકાર લેશે મોટો નિર્ણય?
પેન્શનરો માટે છેલ્લા કેટલાક સમયથી એક સારા સમાચાર હવામાં તરી રહ્યા છે. વર્ષોથી ચાલી આવતી EPS-95 (એમ્પ્લોઈઝ પેન્શન સ્કીમ) હેઠળ લઘુત્તમ પેન્શન વધારવાની માંગ હવે તેના નિર્ણાયક તબક્કે પહોંચી હોય તેમ લાગે છે. હાલમાં જે પેન્શનરોને મહિને માત્ર ₹1,000 મળે છે, તેમના માટે આ રકમ વધીને ₹3,570 થી લઈને ₹12,500 સુધી પહોંચી શકે છે.
યુનિયનોની માંગ: ₹1,000 થી સીધા ₹9,000?
દેશભરના વિવિધ ટ્રેડ યુનિયનો અને EPS-95 રાષ્ટ્રીય સંઘર્ષ સમિતિ દ્વારા લાંબા સમયથી એવી માંગ કરવામાં આવી રહી છે કે વર્તમાન લઘુત્તમ પેન્શન ₹1,000 થી વધારીને ₹7,500 થી ₹9,000 કરવામાં આવે. આ સાથે જ તેમને મોંઘવારી ભથ્થું (DA) પણ આપવામાં આવે.
યુનિયનોનું તર્ક છે કે આજના જમાનામાં ₹1,000 માં ઘર ચલાવવું અશક્ય છે. ઘણા પેન્શનરો જેમણે 20-30 વર્ષ કામ કર્યું છે, તેમને પણ ખૂબ જ નજીવી રકમ મળી રહી છે. સરકાર સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવેલી આ રજૂઆતોમાં ‘નિધિની સ્થિરતા’ (Fund Sustainability) ને ધ્યાનમાં લેવાની વાત પણ કરવામાં આવી છે.
પેન્શન વધારાનું ગણિત: ₹3,570 થી ₹12,500 કેવી રીતે?
ઘણા લોકો વિચારે છે કે જો ₹9,000 ની માંગ સ્વીકારવામાં ન આવે, તો પણ પેન્શનમાં મોટો ઉછાળો કેવી રીતે આવી શકે? આનો જવાબ ‘હાયર પેન્શન’ (Higher Pension) ના વિકલ્પમાં છુપાયેલો છે.
સુપ્રીમ કોર્ટના નવેમ્બર 2022 ના ચુકાદા પછી, પાત્ર કર્મચારીઓને વાસ્તવિક પગાર (Actual Salary) પર પેન્શન મેળવવાની તક મળી છે. અગાઉ, પેન્શનની ગણતરી માટે પગારની મર્યાદા (Ceiling) ₹15,000 હતી. જો આ મર્યાદા દૂર કરવામાં આવે અથવા વધારવામાં આવે, તો ગણિત કંઈક આવું હોઈ શકે:
-
વર્તમાન સ્થિતિ: જો કોઈનો સરેરાશ પગાર ₹15,000 ગણવામાં આવે અને તેણે 30 વર્ષ સેવા આપી હોય, તો તેનું પેન્શન ₹6,400 ની આસપાસ થાય છે. પરંતુ જેમને લઘુત્તમ પેન્શન મળે છે તેમને માત્ર ₹1,000 જ મળે છે.
-
સૂચિત વધારો: જો લઘુત્તમ પેન્શન વધારીને ₹3,000 થી ₹5,000 ની વચ્ચે કરવામાં આવે, તો તેનાથી લાખો નિવૃત્ત કર્મચારીઓને સીધો ફાયદો થશે.
-
હાયર પેન્શનનું કેલ્ક્યુલેશન: જો કોઈ કર્મચારીનો સરેરાશ પગાર ₹50,000 હોય અને તેની નોકરીના વર્ષો 35 હોય, તો સૂત્ર મુજબ $(50,000 \times 35 / 70)$ તેનું પેન્શન ₹25,000 સુધી પણ જઈ શકે છે. જોકે, આ માટે કર્મચારીએ તેના પીએફ ફંડમાંથી વધારાનું યોગદાન આપવું પડશે.
યુનિયનોની માંગ મુજબ, લઘુત્તમ પેન્શનમાં ફેરફાર થવાથી તે રકમ સરેરાશ ₹3,570 થી ₹12,500 ની રેન્જમાં આવી શકે છે, જે મોંઘવારીના સમયમાં મોટી રાહત સાબિત થશે.
સરકારનો પક્ષ અને ફંડની સ્થિરતા
સરકારે ટ્રેડ યુનિયનોની રજૂઆતો સ્વીકારી છે અને શ્રમ મંત્રાલય આ બાબતે સતત ચર્ચાઓ કરી રહ્યું છે. જોકે, સરકાર સામે સૌથી મોટો પડકાર EPFO ના પેન્શન ફંડની સ્થિરતા છે.
સરકારનું કહેવું છે કે જો અચાનક લઘુત્તમ પેન્શનમાં મોટો વધારો કરવામાં આવે, તો ફંડ પર જંગી બોજ પડશે જે ભવિષ્યમાં પેન્શન ચૂકવણીમાં મુશ્કેલી ઊભી કરી શકે છે. આ કારણે જ સરકાર વચગાળાનો રસ્તો શોધી રહી છે જેથી પેન્શનરોને પણ ફાયદો થાય અને ફંડ પણ ખાલી ન થાય.
સંસદ અને સુપ્રીમ કોર્ટમાં સ્થિતિ
આ મુદ્દો હવે માત્ર મંત્રાલય પૂરતો સીમિત નથી રહ્યો. સંસદમાં પણ ઘણી વખત સભ્યો દ્વારા લઘુત્તમ પેન્શન ₹1,000 થી વધારીને ઓછામાં ઓછું ₹3,000 કરવાની રજૂઆત કરવામાં આવી છે. બીજી તરફ, સુપ્રીમ કોર્ટમાં પણ પેન્શન ગણતરીની રીત અને હાયર પેન્શનના મુદ્દે અનેક અરજીઓ પેન્ડિંગ છે.
અત્યારે આશાનું કિરણ એ છે કે સરકાર પર દબાણ વધી રહ્યું છે અને આગામી બજેટ કે ચૂંટણીલક્ષી જાહેરાતોમાં પેન્શન વધારા અંગે કોઈ મોટી જાહેરાત થઈ શકે છે.
પેન્શનરો માટે શું છે સંદેશ?
EPS-95 પેન્શનરો માટે આ ધીરજની કસોટીનો સમય છે. જો તમે હાયર પેન્શન માટે અરજી કરી છે, તો તમારી વિગતો અને કેલ્ક્યુલેશન પર નજર રાખો. જો સરકાર લઘુત્તમ પેન્શનમાં વધારો કરે છે, તો તેનો લાભ સીધો 75 લાખથી વધુ પેન્શનરોને મળશે.
આ ઐતિહાસિક વધારો જો અમલમાં આવે છે, તો તે ભારતીય સોશિયલ સિક્યુરિટી સિસ્ટમમાં એક મોટું પગલું ગણાશે. પેન્શનરોની ‘બલ્લે-બલ્લે’ ત્યારે જ થશે જ્યારે તેમના બેંક ખાતામાં ₹1,000 ના બદલે એક સન્માનજનક રકમ જમા થશે.
