શું શેરબજારના રોકાણકારોને મળશે મોટી રાહત? LTCG ટેક્સ ઘટાડવા સરકાર કરી રહી છે વિચારણા
છેલ્લા બે વર્ષથી ભારતીય શેરબજારમાં જોવા મળી રહેલી સુસ્તી અને સપાટ ચાલ વચ્ચે રોકાણકારો નિરાશા અનુભવી રહ્યા છે. આ સ્થિતિ વચ્ચે શેરબજાર અને રોકાણકારોના સેન્ટિમેન્ટને ફરી મજબૂત કરવા માટે કેન્દ્ર સરકાર આગામી બજેટ 2027-28 માં કેટલાક મોટા પગલાં લેવાની તૈયારી કરી રહી છે.
હાલમાં સરકારમાં ચાલી રહેલી ચર્ચાઓ મુજબ, સ્થાનિક અને વિદેશી બંને પ્રકારના રોકાણકારો માટે હાલના 12.5% ના લોંગ-ટર્મ કેપિટલ ગેઈન્સ (LTCG) ટેક્સના દર ઘટાડવાનો પ્રસ્તાવ વિચારણા હેઠળ છે. આ ઉપરાંત, વિદેશી રોકાણકારોને રૂપિયાના બદલે ડોલરના મૂલ્યમાં થયેલા કેપિટલ ગેઈન્સ પર ટેક્સ ચૂકવવાની છૂટ આપવા અંગે પણ ગંભીરતાથી મંથન કરવામાં આવી રહ્યું છે.
ઉતાવળ અને નિર્ણય લેવાની સખત જરૂરિયાત પાછળના ૨ મુખ્ય કારણો
સરકારી અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, આ મામલે ઝડપી અને અસરકારક નિર્ણયો લેવાની જરૂરિયાત પાછળ બે મુખ્ય કારણો જવાબદાર છે:
૧. મધ્યમ વર્ગનું નબળું સેન્ટિમેન્ટ અને રિટેલ રોકાણકારોનો ઉત્સાહ ઓછો થવો
છેલ્લા બે વર્ષથી શેરબજારમાંથી શૂન્ય અથવા નકારાત્મક વળતર મળી રહ્યું છે, જ્યારે બીજી તરફ સામાન્ય લોકોના પગાર વધારાનો દર પણ ધીમો રહ્યો છે. કોવિડ મહામારી પછીના સમયગાળામાં પોતાની નિયમિત આવક વધારવા અને રોકાણના વિવિધ વિકલ્પો શોધવા માટે નાના એટલે કે રિટેલ રોકાણકારો (રૂપિયા ૨ લાખ સુધીનું શેર હોલ્ડિંગ ધરાવતા) એ બજારમાં મોટાપાયે પ્રવેશ કર્યો હતો.
‘પ્રાઈમ ઈન્ફોબેઝ’ ના ડેટા અનુસાર, માર્ચ 2020 માં NSE-લિસિસ કંપનીઓમાં રિટેલ રોકાણકારોનો હિસ્સો 6.58% (રૂપિયા 7.23 લાખ કરોડ) હતો. જૂન 2024 સુધીમાં તે વધીને 7.66% (રૂપિયા 33.16 લાખ કરોડ) સુધી પહોંચ્યો હતો. પરંતુ બજારની સુસ્તીને કારણે માર્ચ 2026 માં આ હિસ્સો ઘટીને 7.12% (રૂપિયા 28.97 લાખ કરોડ) થઈ ગયો છે. બજારની આ મંદીથી મધ્યમ વર્ગનું સેન્ટિમેન્ટ ભારે પ્રભાવિત થયું છે.
૨. મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ અને વિદેશી રોકાણકારો (FPI) વચ્ચેનું સંતુલન ખોરવાવું
અગાઉ એવી પ્રબળ ધારણા હતી કે જ્યારે પણ વિદેશી પોર્ટફોલિયો રોકાણકારો (FPI) મોટાપાયે ભારતીય બજારમાંથી પૈસા પાછા ખેંચશે, ત્યારે સ્થાનિક મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સમાં આવતું રોકાણ તેને સરળતાથી સંભાળી લેશે. 2024 સુધીના લગભગ એક દાયકા દરમિયાન સ્થાનિક ફંડ્સે FPI ની દરેક મોટી વેચવાલીને ખરીદીની તક તરીકે જોઈ હતી. પરંતુ હવે આ વિશ્વાસ ડગમગી ગયો છે અને સ્થાનિક મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ પણ FPI ના આઉટફ્લોની ભરપાઈ કરી શક્યા નથી.
આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે વિવિધ દેશોના બજારોનો તુલનાત્મક ચિતાર
બજારના આંકડા દર્શાવે છે કે છેલ્લા બે વર્ષમાં અને ચાલુ વર્ષે (YTD – 2 જાન્યુઆરી, 2026 થી) વૈશ્વિક બજારોની સરખામણીએ ભારતીય શેરબજારનું પ્રદર્શન નબળું રહ્યું છે:
| સ્ટોક ઈન્ડેક્સ (માર્કેટ) | છેલ્લા ૨ વર્ષમાં ફેરફાર (%) | YTD ફેરફાર (%) (૨ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૬ થી) |
| સેન્સેક્સ (ભારત) | -7.9% | -14.2% |
| નિફ્ટી 50 (ભારત) | -6.5% | -13.6% |
| S&P 500 (અમેરિકા) | +31.3% | +11.2% |
| Nasdaq Composite (અમેરિકા) | +40.2% | +11.7% |
| FTSE 100 (યુકે) | +29.3% | +7.4% |
| Hang Seng (હોંગકોંગ) | +12.2% | -12.3% |
| Bovespa (બ્રાઝિલ) | +57.9% | +27.7% |
| Kospi (દક્ષિણ કોરિયા) | +114.9% | +28.8% |
ગ્લોબલ રોકાણકારોની મુખ્ય ફરિયાદો અને અપેક્ષાઓ
અંતરરાષ્ટ્રીય અને ગ્લોબલ રોકાણકારો માટે ભારતનો 12.5% નો LTCG ટેક્સ અન્ય ઉભરતા બજારોની તુલનામાં ખૂબ જ ઊંચો માનવામાં આવે છે. ચીન, ઈન્ડોનેશિયા અને બ્રાઝિલ જેવા દેશોમાં કેપિટલ ગેઈન્સ પર કાં તો કોઈ ટેક્સ નથી અથવા તો ખૂબ જ નજીવો ટેક્સ લેવામાં આવે છે.
બીજી મોટી સમસ્યા એ છે કે વિદેશી રોકાણકારોએ ટેક્સની ગણતરી ભારતીય રૂપિયામાં થયેલા નફા પર કરવી પડે છે, નહીં કે ડોલરમાં. જ્યારે રૂપિયો નબળો પડે છે ત્યારે ડોલર ટર્મ્સમાં વિદેશી રોકાણકારોને વાસ્તવિક ખોટ ગઈ હોવા છતાં, રૂપિયાના મૂલ્યમાં નફો દેખાતો હોવાથી તેમણે ટેક્સ ચૂકવવો પડે છે.
કેન્દ્ર સરકારના એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે, “અમે કેપિટલ ગેઈન્સ ટેક્સ ઘટાડવા કે નાબૂદ કરવા સહિતના તમામ સંભવિત વિકલ્પો પર ગંભીરતાથી વિચારણા કરી રહ્યા છીએ.” જો સરકાર આ દિશામાં સકારાત્મક નિર્ણય લેશે, તો ભારતીય શેરબજારમાં ફરી એકવાર વિદેશી અને સ્થાનિક રોકાણકારોનો રોકાણ પ્રવાહ વેગ પકડી શકે છે.
