ભારત-અમેરિકા ટ્રેડ ડીલ પર રાજકીય તોફાન: સરકારે ગણાવ્યો સીમાચિહ્નરૂપ, સંસદમાં ટકરાવ બાદ 8 સાંસદો સસ્પેન્ડ
ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે થયેલા નવા વેપાર કરારે દેશના રાજકારણમાં હલચલ મચાવી દીધી છે. સરકાર જ્યાં તેને ભારતની આર્થિક તાકાત અને વૈશ્વિક પ્રભાવ વધારનારો ગણાવી રહી છે, ત્યાં વિપક્ષ આ સમજૂતીને ખેડૂતો, રાષ્ટ્રીય હિતો અને વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતાની વિરુદ્ધ ગણાવી રહ્યો છે. આ મુદ્દે સંસદના બંને ગૃહોમાં સતત હોબાળા બાદ વિપક્ષના આઠ સાંસદોને સસ્પેન્ડ કરવામાં આવ્યા છે.
કેન્દ્રીય વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી પીયૂષ ગોયલે આ વેપાર સમજૂતીને “અત્યાર સુધીનો સૌથી સંતુલિત અને લાભદાયી સોદો” ગણાવતા કહ્યું કે, તેનાથી ભારતની નિકાસને નવી ગતિ મળશે અને રોજગારીની તકો વધશે. તેમનો દાવો છે કે આ સમજૂતી 140 કરોડ ભારતીયોના હિતોને ધ્યાનમાં રાખીને કરવામાં આવી છે.
સમજૂતીમાં શું નક્કી થયું?
સરકારી સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આ દ્વિપક્ષીય સમજૂતી હેઠળ અમેરિકાએ ભારતીય ઉત્પાદનો પર લાદવામાં આવતા ટેરિફમાં મોટા ઘટાડા માટે સંમતિ આપી છે. ઘણી વસ્તુઓ પર ટેક્સના દરોમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કરવામાં આવ્યો છે, જેનાથી ભારતીય માલ અમેરિકન બજારમાં વધુ સ્પર્ધાત્મક બની શકશે. કાપડ, એન્જિનિયરિંગ ઉત્પાદનો, રત્ન-ઝવેરાત, દરિયાઈ ખાદ્ય પદાર્થો અને ઓટોમોબાઈલ પાર્ટ્સ જેવા ક્ષેત્રોને તેનો સીધો ફાયદો મળવાની શક્યતા છે.
સરકારે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે કૃષિ અને ડેરી જેવા સંવેદનશીલ ક્ષેત્રોને આ સમજૂતીથી બહાર રાખવામાં આવ્યા છે અને ખેડૂતોના હિતો સાથે કોઈ બાંધછોડ કરવામાં આવી નથી. જોકે, અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના નિવેદનોએ વિવાદને વધુ હવા આપી છે. તેમણે દાવો કર્યો હતો કે ભારત અમેરિકા પાસેથી મોટા પ્રમાણમાં ખરીદી કરશે અને રશિયન તેલની આયાત પર રોક લગાવશે. ભારતીય પક્ષે આ દાવાઓને અંતિમ સમજૂતીનો હિસ્સો માનવાનો ઇનકાર કરતા કહ્યું છે કે ટેકનિકલ પાસાઓ પર હજુ ચર્ચા ચાલી રહી છે.
સંસદમાં કેમ વધ્યો વિવાદ?
વેપાર સમજૂતી પર ચર્ચા દરમિયાન સંસદમાં વાતાવરણ સતત તણાવપૂર્ણ રહ્યું. વિપક્ષે સરકાર પર આરોપ લગાવ્યો કે તેણે વ્યાપક ચર્ચા અને પારદર્શિતા વગર આ કરાર કર્યો છે. આ દરમિયાન, વિપક્ષી નેતાઓએ પૂર્વ સેના પ્રમુખ જનરલ એમ.એમ. નરવણેના એક પુસ્તકના સંદર્ભો ટાંકીને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સાથે જોડાયેલા સવાલો ઉઠાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. જ્યારે ગૃહની પરવાનગી ન મળી, ત્યારે બંને ગૃહોમાં જોરદાર સૂત્રોચ્ચાર અને હોબાળો શરૂ થયો હતો.
સ્થિતિ બગડતા લોકસભા અને રાજ્યસભામાં કાર્યવાહી કરીને કોંગ્રેસ અને ડાબેરી પક્ષોના આઠ સાંસદોને બાકીના બજેટ સત્ર માટે સસ્પેન્ડ કરવામાં આવ્યા છે. આરોપ છે કે આ સાંસદોએ ગૃહની કાર્યવાહીમાં અવરોધ ઊભો કર્યો અને આસન પ્રત્યે અસંસદીય વર્તન કર્યું.
આરોપ-પ્રત્યારોપ તેજ
વિપક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધીએ સરકાર પર આકરા પ્રહાર કરતા કહ્યું કે આ સમજૂતી બાહ્ય દબાણ હેઠળ કરવામાં આવી છે અને તેનાથી ખેડૂતોને નુકસાન થશે. તેમણે વડાપ્રધાનની નીતિઓ પર સવાલ ઉઠાવતા સરકારને જવાબદેહ ઠેરવવાની માંગ કરી હતી.
બીજી તરફ, પીયૂષ ગોયલે વળતો પ્રહાર કરતા કહ્યું કે વિપક્ષ જાણીજોઈને ભ્રમ ફેલાવી રહ્યો છે અને દેશની આર્થિક પ્રગતિને નબળી બતાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યો છે. તેમણે વિપક્ષના આરોપોને બિનજવાબદાર અને રાષ્ટ્રહિત વિરોધી ગણાવ્યા હતા.
આગળની વ્યૂહરચના
રાજકીય તણાવ વચ્ચે સરકારનું કહેવું છે કે સમજૂતી સાથે જોડાયેલા તમામ ટેકનિકલ અને કાયદાકીય પાસાઓ ટૂંક સમયમાં જાહેર કરવામાં આવશે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી સંસદમાં રાષ્ટ્રપતિના અભિભાષણ પરના આભાર પ્રસ્તાવ દરમિયાન સરકારનો પક્ષ વિગતવાર રજૂ કરવાના છે. બીજી બાજુ, વિપક્ષે સંસદ સંકુલમાં અને બહાર વિરોધ પ્રદર્શન ચાલુ રાખવાના સંકેત આપ્યા છે.
ભારત-અમેરિકા વેપાર સમજૂતી હવે માત્ર આર્થિક જ નહીં, પરંતુ એક મોટા રાજકીય મુદ્દા તરીકે સામે આવી છે, જેના પર આવનારા દિવસોમાં ચર્ચા વધુ તેજ થવાની શક્યતા છે.
