શું હવે સોનું સસ્તું થશે? કેન્દ્ર સરકારના નવા નિર્ણયથી ઝવેરી બજારમાં ખળભળાટ!
ભારતમાં સોનું માત્ર એક ધાતુ નથી, પરંતુ લાગણીઓ, પરંપરાઓ અને સુરક્ષિત રોકાણનું સૌથી મોટું પ્રતીક છે. તાજેતરમાં કેન્દ્ર સરકારે સોના અને ચાંદી (બુલિયન) ની આયાતને લઈને એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે, જેની સીધી અસર આગામી ત્રણ વર્ષ સુધી ભારતીય અર્થતંત્ર અને ઝવેરી બજાર પર પડવાની છે. સરકારે 1 એપ્રિલ 2026 થી 31 માર્ચ 2029 સુધીના સમયગાળા માટે દેશની 15 મુખ્ય બેંકોને સોનું અને ચાંદી આયાત કરવાનું લાયસન્સ જાહેર કરી દીધું છે.
આ નિર્ણય પાછળ સરકારની એક સોચી-સમજી આર્થિક વ્યૂહરચના છે, જે માત્ર બજારમાં પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરશે એટલું જ નહીં, પરંતુ દેશની વધતી જતી વેપાર ખાધ (Trade Deficit) ને સંતુલિત કરવાનો પણ પ્રયાસ કરશે. ચાલો આ સમગ્ર ઘટનાક્રમને વિગતવાર સમજીએ.
કઈ બેંકોને મળી લીલી ઝંડી?
સરકાર દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલી યાદીમાં દેશની લગભગ તમામ મોટી ખાનગી અને સરકારી બેંકોનો સમાવેશ થાય છે. આ પરવાનગી બેંકની નાણાકીય ક્ષમતા અને પાછલા ટ્રેક રેકોર્ડના આધારે આપવામાં આવી છે.
-
સોના અને ચાંદી બંને માટે: એક્સિસ બેંક, એચડીએફસી બેંક, આઈસીઆઈસીઆઈ બેંક, સ્ટેટ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (SBI), પંજાબ નેશનલ બેંક (PNB), બેંક ઓફ ઈન્ડિયા, કોટક મહિન્દ્રા બેંક, ઈન્ડસઈન્ડ બેંક, યસ બેંક, ફેડરલ બેંક, આરબીએલ બેંક, કરુર વૈશ્ય બેંક, ઈન્ડિયન ઓવરસીઝ બેંક, ડ્યુશ બેંક અને ચીનની ICBC બેંક.
-
માત્ર સોના માટે: યુનિયન બેંક ઓફ ઈન્ડિયા અને રશિયાની Sberbank ને ખાસ કરીને માત્ર સોનાની આયાત કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી છે.
જ્વેલરી કંપનીઓના શેરમાં હલચલ અને ‘રોઇટર્સ’નો રિપોર્ટ
આ સત્તાવાર જાહેરાત પહેલા બજારમાં ભારે ગરમાવો હતો. ‘રોઇટર્સ’ના એક રિપોર્ટમાં ખુલાસો થયો હતો કે સરકારી જાહેરનામામાં વિલંબને કારણે ભારતીય બેંકોએ વિદેશથી સોના-ચાંદીના નવા ઓર્ડર આપવાનું બંધ કરી દીધું હતું. જેના પરિણામે અનેક કન્સાઇનમેન્ટ કસ્ટમ પોર્ટ પર જ અટવાઈ પડ્યા હતા.
જ્યારે સપ્લાય ચેઇનમાં અવરોધના સમાચાર આવ્યા, ત્યારે શેરબજારમાં લિસ્ટેડ દિગ્ગજ જ્વેલરી કંપનીઓના હોશ ઊડી ગયા:
-
કલ્યાણ જ્વેલર્સ: કંપનીના શેરમાં ભારે વેચવાલી જોવા મળી અને તે લગભગ 6% ઘટીને 415 રૂપિયાના સ્તરે આવી ગયો.
-
ટાઇટન (Titan): ટાટા ગ્રુપની આ કંપનીના શેરમાં પણ 3% નો ઘટાડો નોંધાયો હતો.
-
MMTC: રસપ્રદ વાત એ રહી કે જ્યાં જ્વેલરી કંપનીઓ ગગડી રહી હતી, ત્યાં સરકારી ટ્રેડિંગ કંપની MMTC ના શેરમાં 16% નો જબરદસ્ત ઉછાળો આવ્યો.
માંગમાં ઐતિહાસિક ઘટાડો: શું ભારતીયોની પસંદગી બદલાઈ રહી છે?
વર્લ્ડ ગોલ્ડ કાઉન્સિલ (WGC) ના તાજા આંકડા ચોંકાવનારા છે. રિપોર્ટ મુજબ, વર્ષ 2025 માં ભારતમાં સોનાની કુલ માંગ ઘટીને 710.9 મેટ્રિક ટન રહી ગઈ છે. આ છેલ્લા પાંચ વર્ષનું સૌથી નીચલું સ્તર છે. આના મુખ્ય કારણો:
-
આસમાનને આંબતી કિંમતો.
-
ડિજિટલ ગોલ્ડ અને ETF (ગોલ્ડ બોન્ડ) તરફ લોકોનો વધતો ઝુકાવ.
-
વધતી મોંઘવારીને કારણે આર્થિક દબાણ.
રૂપિયાને ટેકો આપવાનો પ્રયાસ
વર્ષ 2026 માં ભારતીય રૂપિયો એશિયાના સૌથી નબળા ચલણોમાંનો એક રહ્યો છે. જ્યારે આપણે મોટી માત્રામાં સોનું આયાત કરીએ છીએ, ત્યારે આપણે ડોલરમાં ચૂકવણી કરવી પડે છે, જેનાથી રૂપિયા પર દબાણ વધે છે. સરકારનો આ નવો નિર્ણય એ સુનિશ્ચિત કરશે કે દેશમાંથી વધુ પડતું વિદેશી હૂંડિયામણ બહાર ન જાય અને વેપાર ખાધ નિયંત્રણમાં રહે.
