હાર્ટ એટેકના લક્ષણો દેખાય તો પહેલી મિનિટો મહત્વની; તરત લો આ જરૂરી પગલાં
હાર્ટ એટેક એક ગંભીર તબીબી કટોકટી છે અને તેના લક્ષણો દેખાય ત્યારે સમય બગાડવો જોખમી બની શકે છે. છાતીમાં દબાણ અથવા દુખાવો, હાથ કે જડબામાં દુખાવો, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, ઠંડો પરસેવો, ઉબકા કે અચાનક નબળાઈ જેવા સંકેતોને સામાન્ય તકલીફ માનીને અવગણવા જોઈએ નહીં. હાર્ટ એટેકમાં શરૂઆતની મિનિટોમાં યોગ્ય પગલાં લેવાથી સારવાર ઝડપથી શરૂ કરવામાં મદદ મળી શકે છે. અમેરિકન હાર્ટ એસોસિએશન પણ છાતીમાં હાર્ટ એટેક જેવી શંકા થાય ત્યારે તરત ઇમરજન્સી મેડિકલ સર્વિસને બોલાવવાની ભલામણ કરે છે.
ઘણા લોકો છાતીમાં દુખાવો થોડા સમય પછી આપમેળે દૂર થઈ જશે તેવી આશામાં રાહ જોતા રહે છે અથવા તેને ગેસ-એસિડિટી જેવી સામાન્ય સમસ્યા સમજી લે છે. પરંતુ હાર્ટ એટેકના લક્ષણો ક્યારેક હળવા પણ હોઈ શકે છે અને કેટલાક કિસ્સામાં તે આવતા-જતા પણ રહે છે. તેથી લક્ષણો ગંભીર બને તેની રાહ જોવાને બદલે તાત્કાલિક મદદ મેળવવી સૌથી મહત્વપૂર્ણ છે.
સૌથી પહેલા શું કરવું? ઇમરજન્સી મદદ તરત બોલાવો
હાર્ટ એટેકની શંકા થાય ત્યારે પ્રથમ અને સૌથી મહત્વપૂર્ણ પગલું ઇમરજન્સી મેડિકલ મદદ માટે ફોન કરવાનું છે. વ્યક્તિને પોતાની રીતે વાહન ચલાવીને હોસ્પિટલ લઈ જવાનો પ્રયાસ ન કરવો. શક્ય હોય તો એમ્બ્યુલન્સ દ્વારા હોસ્પિટલ પહોંચવું વધુ યોગ્ય છે, કારણ કે ઇમરજન્સી ટીમ રસ્તામાં જ જરૂરી સારવાર શરૂ કરી શકે છે અને હોસ્પિટલને દર્દીની સ્થિતિ અંગે તૈયાર કરી શકે છે.
હાર્ટ એટેકના સામાન્ય લક્ષણોમાં છાતીના મધ્ય ભાગમાં દબાણ, ભારેપણું, ચુસાવા જેવો દુખાવો અથવા અસ્વસ્થતા સામેલ છે. આ તકલીફ થોડા સમય સુધી રહી શકે છે અથવા થોડીવાર માટે દૂર થઈને ફરી આવી શકે છે. દુખાવો એક અથવા બંને હાથ, ખભા, પીઠ, ગરદન, જડબા અથવા પેટના ઉપરના ભાગ સુધી ફેલાઈ શકે છે. શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, ઠંડો પરસેવો, ઉબકા, ચક્કર અથવા અચાનક અસામાન્ય થાક પણ સંકેત હોઈ શકે છે.
આ સમયે વ્યક્તિએ શાંત રહેવાનો પ્રયાસ કરવો જોઈએ અને અનાવશ્યક રીતે ચાલવું-ફરવું કે શારીરિક મહેનત કરવી ટાળવી જોઈએ. તબીબી મદદ આવે ત્યાં સુધી સુરક્ષિત અને આરામદાયક સ્થિતિમાં રહેવું મહત્વપૂર્ણ છે.
એસ્પિરિન અંગે એક મહત્વની સાવચેતી
હાર્ટ એટેકની શંકા હોય ત્યારે એસ્પિરિન ચાવીને લેવાની સલાહ ઘણીવાર આપવામાં આવે છે, કારણ કે તે લોહીના ગંઠા બનવાની પ્રક્રિયા ઘટાડવામાં મદદ કરી શકે છે. પરંતુ દરેક વ્યક્તિએ પોતાની રીતે એસ્પિરિન લઈ લેવી યોગ્ય નથી. 2024ની American Heart Association અને American Red Crossની ફર્સ્ટ-એઇડ માર્ગદર્શિકા મુજબ, છાતીમાં હાર્ટ એટેક જેવી તકલીફ ધરાવતા સજાગ પુખ્ત વ્યક્તિને 162થી 325 મિલિગ્રામ એસ્પિરિન ચાવીને ગળવાની સલાહ આપી શકાય છે, પરંતુ માત્ર ત્યારે જ્યારે તેને એસ્પિરિનથી એલર્જી ન હોય અને કોઈ તબીબી નિષ્ણાતે અગાઉ એસ્પિરિન ન લેવાની સલાહ ન આપી હોય. જો એસ્પિરિન લેવી યોગ્ય છે કે નહીં તે અંગે શંકા હોય, તો EMS આવે ત્યાં સુધી રાહ જોવી યોગ્ય છે.
સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે એસ્પિરિન લેવા માટે ઇમરજન્સી ફોન કરવામાં વિલંબ ન કરવો. પહેલા મદદ માટે ફોન કરો અને ત્યારબાદ ઇમરજન્સી ઓપરેટર અથવા તબીબી નિષ્ણાતની સલાહ મુજબ આગળ વધો. Mayo Clinic પણ હાર્ટ એટેકની શંકામાં પહેલા ઇમરજન્સી મદદ બોલાવવાની અને એસ્પિરિન અંગે તબીબી માર્ગદર્શન લેવાની સલાહ આપે છે.
જો દર્દીને અગાઉથી નાઇટ્રોગ્લિસરિન જેવી દવા હાર્ટની તકલીફ માટે ડૉક્ટરે લખી આપી હોય, તો તે માત્ર ડૉક્ટરની સૂચના મુજબ જ લેવી જોઈએ. પોતાની રીતે કોઈ નવી દવા શરૂ કરવી યોગ્ય નથી.
મહિલાઓમાં લક્ષણો અલગ રીતે દેખાઈ શકે
હાર્ટ એટેકને માત્ર તીવ્ર છાતીના દુખાવા સાથે જોડવો યોગ્ય નથી. ખાસ કરીને મહિલાઓ, વડીલો અને ડાયાબિટીસ ધરાવતા લોકોમાં લક્ષણો ક્યારેક અલગ અથવા ઓછા સ્પષ્ટ હોઈ શકે છે. મહિલાઓમાં છાતીની અસ્વસ્થતા સાથે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, ઉબકા, ઉલટી, ખભા-પીઠ અથવા હાથમાં દુખાવો, અસામાન્ય થાક અને નબળાઈ જેવા લક્ષણો પણ જોવા મળી શકે છે.
તેથી અચાનક અસામાન્ય થાક, કારણ વગર ઉબકા, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ અથવા પીઠ-જડબામાં તકલીફ થાય ત્યારે તેને માત્ર થાક, ગેસ અથવા પેનિક એટેક માનીને અવગણવી નહીં. લક્ષણો હાર્ટ એટેક સાથે સંબંધિત છે કે નહીં તે ઘરે નક્કી કરવાનો પ્રયાસ કરવાને બદલે તાત્કાલિક તબીબી મૂલ્યાંકન કરાવવું વધુ સુરક્ષિત છે.
