હોળી સ્પેશિયલ: ફ્રી ગિફ્ટ અને સસ્તી લોનની લાલચમાં ખાલી થઈ શકે છે બેંક એકાઉન્ટ, સાયબર ફ્રોડથી આમ રહો સેફ
હોળીનો તહેવાર રંગો, ખુશીઓ અને પરસ્પર મિલનનું પ્રતીક છે, પરંતુ આ ઉત્સાહની વચ્ચે સાયબર ઠગ પણ ખૂબ જ સક્રિય થઈ જાય છે. જ્યારે આપણે તહેવારની મસ્તીમાં વ્યસ્ત હોઈએ છીએ, ત્યારે સ્કેમર્સ વિવિધ લલચામણી પદ્ધતિઓ અપનાવીને આપણી મહેનતની કમાણી લૂંટવાની ફિરાકમાં હોય છે. તાજેતરમાં ગૃહ મંત્રાલય અને ભારતીય સાયબર ક્રાઈમ કોઓર્ડિનેશન સેન્ટર (I4C) એ લોકોને ચેતવણી આપતા જણાવ્યું છે કે— “આ હોળી પર રંગ લગાવો, પણ ચૂનો નહીં!” ચાલો જાણીએ કે આ હોળી પર કયા પ્રકારના સ્કેમ્સ વધી રહ્યા છે અને તેનાથી કેવી રીતે બચવું.
હોળી પર વધી રહેલા મુખ્ય સાયબર સ્કેમ્સ
સાયબર ગુનેગારો તહેવારો દરમિયાન લોકોની મનોસ્થિતિનો ફાયદો ઉઠાવે છે. અત્યારે મુખ્યત્વે ચાર પ્રકારના સ્કેમ્સ સૌથી વધુ જોવા મળી રહ્યા છે:
-
નકલી જોબ ઓફર્સ: બેરોજગાર યુવાનો અથવા પાર્ટ-ટાઈમ ઇનકમની શોધમાં રહેલા લોકોને “ઘરે બેઠા હોળી બોનસ મેળવો” અથવા “તહેવાર નિમિત્તે સ્પેશિયલ હાયરિંગ” ના નામે વોટ્સએપ (WhatsApp) કે ટેલિગ્રામ પર મેસેજ મોકલવામાં આવે છે. તેમાં લિંક પર ક્લિક કરવાનું કહેવામાં આવે છે અને બાદમાં રજિસ્ટ્રેશન ફીના નામે પૈસા પડાવવામાં આવે છે.
-
ઇન્સ્ટન્ટ લોન એપ: તહેવારના ખર્ચને પહોંચી વળવા માટે લોકો ઘણીવાર ઝડપી લોનની શોધમાં હોય છે. પ્લે સ્ટોર પર ઉપલબ્ધ કેટલીક નકલી લોન એપ્સ “ઝીરો વ્યાજ” અથવા “સેકન્ડોમાં લોન” ની લાલચ આપે છે. એકવાર ડાઉનલોડ થયા પછી, આ એપ્સ તમારા ફોનનો તમામ ડેટા ચોરી લે છે અને પછી બ્લેકમેલિંગ શરૂ કરે છે.
-
રેન્ટલ અને હોલિડે સ્કેમ્સ: હોળીની રજાઓમાં લોકો ફરવા જવાનું પ્લાનિંગ કરતા હોય છે. ઠગો સોશિયલ મીડિયા પર સસ્તા ભાડાના ફ્લેટ કે હોટેલ બુકિંગની આકર્ષક જાહેરાતો મૂકે છે. તમે એડવાન્સ પેમેન્ટ કરો એટલે તરત જ તે વ્યક્તિ ગાયબ થઈ જાય છે.
-
મેટ્રિમોનિયલ અને ગિફ્ટ સ્કેમ: લગ્ન વિષયક સાઇટ્સ પર નકલી પ્રોફાઇલ બનાવીને ઠગો હોળી નિમિત્તે “મોંઘી ગિફ્ટ” મોકલવાનું નાટક કરે છે અને પછી કસ્ટમ ક્લિયરન્સના નામે તમારી પાસેથી હજારો રૂપિયા ટ્રાન્સફર કરાવી લે છે.
કેવી રીતે રહેશો સુરક્ષિત? સાવચેતીના પગલાં
સાયબર સુરક્ષા એ કોઈ જટિલ વિષય નથી, પરંતુ તે જાગૃતિનો વિષય છે. ઠગાઈથી બચવા માટે નીચેની બાબતોનું ખાસ ધ્યાન રાખો:
-
અજાણી લિંક્સ પર ક્લિક ન કરો: જો તમને કોઈ મેસેજમાં “હોળી ગિફ્ટ વાઉચર મેળવવા અહીં ક્લિક કરો” જેવી લિંક દેખાય, તો તેના પર ક્યારેય ક્લિક ન કરો. આ લિંક્સ ફિશિંગ સાઇટ્સ હોઈ શકે છે જે તમારો બેંકિંગ ડેટા ચોરી લે છે.
-
એપ ડાઉનલોડ કરતા પહેલા તપાસો: કોઈપણ લોન કે શોપિંગ એપ ડાઉનલોડ કરતા પહેલા તેના રિવ્યુ અને તે કઈ કંપનીની છે તે તપાસો. હંમેશા ઓથોરાઈઝ્ડ પ્લેટફોર્મ (Google Play Store કે Apple App Store) નો જ ઉપયોગ કરો.
-
OTP અને વ્યક્તિગત માહિતી: કોઈ પણ સંજોગોમાં તમારો બેંક OTP, પિન કે પાસવર્ડ કોઈની પણ સાથે શેર ન કરો. બેંક ક્યારેય આવી વિગતો ફોન પર માંગતી નથી.
-
પેમેન્ટ કરતા પહેલા ખરાઈ કરો: જો તમે કોઈ ઓનલાઈન વસ્તુ ખરીદી રહ્યા હોવ કે હોટેલ બુક કરી રહ્યા હોવ, તો તે વેબસાઈટ અધિકૃત છે કે નહીં તેની ખાતરી કરો. પેમેન્ટ કરવા માટે હંમેશા સુરક્ષિત ગેટવેનો ઉપયોગ કરો.
જો તમારી સાથે ઠગાઈ થાય તો શું કરવું?
ઘણી સાવચેતી છતાં જો તમે સાયબર ફ્રોડનો શિકાર બનો છો, તો ગભરાવાને બદલે તરત જ પગલાં લો. સમય ખૂબ જ કિંમતી છે, કારણ કે જો તમે શરૂઆતના 1-2 કલાકમાં રિપોર્ટ કરો છો, તો તમારા પૈસા પાછા મળવાની શક્યતા વધી જાય છે.
-
નેશનલ સાયબર ક્રાઈમ હેલ્પલાઈન: તરત જ 1930 નંબર પર કોલ કરો. આ ભારત સરકારની સમર્પિત હેલ્પલાઈન છે જે સાયબર ફ્રોડના કિસ્સામાં બેંક એકાઉન્ટ ફ્રીઝ કરવામાં મદદ કરે છે.
-
ઓનલાઈન રિપોર્ટ: તમે www.cybercrime.gov.in પર જઈને તમારી ફરિયાદ નોંધાવી શકો છો.
-
તમારી બેંકને જાણ કરો: જે બેંક એકાઉન્ટ કે કાર્ડમાંથી પૈસા કપાયા હોય, તેને તાત્કાલિક બ્લોક કરાવો.
આ હોળી પર રંગોની સાથે સાવચેતીનો રંગ પણ ઉમેરો. તમારી જાગૃતિ જ સાયબર ઠગો માટે સૌથી મોટો અવરોધ છે. યાદ રાખો, સાયબર સેફ્ટી જ સાચી હેપ્પી હોળી છે!
