ચાંદીના દાગીના ખરીદનારાઓ માટે મોટા સમાચાર! હવે 6 અંકનો HUID જણાવશે અસલીયત
ભારતમાં સોના અને ચાંદીના દાગીના માત્ર શણગારનું સાધન નથી, પરંતુ તે ભારતીય પરિવારો માટે એક મહત્વપૂર્ણ રોકાણ અને પરંપરાનો ભાગ પણ છે. ખાસ કરીને મધ્યમ વર્ગ અને સામાન્ય લોકોમાં ચાંદીના આભૂષણો, સિક્કા અને વાસણોની ખરીદી ખૂબ લોકપ્રિય છે. જોકે, ભૂતકાળમાં ચાંદીની શુદ્ધતાને લઈને ગ્રાહકોના મનમાં હંમેશાં એક શંકા કે અસમંજસ રહેતી હતી. આ જ શંકા દૂર કરવા અને ગ્રાહકોને તેમની ખરીદીનું પૂરું વળતર મળે તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે ભારત સરકારે એક મોટી પહેલ કરી છે.
ભારતીય માનક બ્યુરો (BIS) દ્વારા આપવામાં આવેલી તાજી માહિતી અનુસાર, ગયા વર્ષના સપ્ટેમ્બર મહિનાથી ચાંદીના દાગીના પર છ અંકનો વિશિષ્ટ ઓળખ નંબર એટલે કે HUID (Hallmark Unique Identification) અંકિત કરવાની પ્રક્રિયા ઝડપથી ચાલી રહી છે. આ સમયગાળા દરમિયાન દેશભરમાં 77 લાખથી વધુ ચાંદીના આભૂષણો અને કલાત્મક વસ્તુઓ પર સફળતાપૂર્વક HUID નંબર લગાવાયો છે. આ નવો નિયમ અમલમાં આવ્યા બાદ ગ્રાહકો માટે ચાંદીની અસલી શુદ્ધતા પારખવી હવે ખૂબ જ આસાન બની ગઈ છે.
ચાંદીમાં HUID અને હોલમાર્કિંગનો ઇતિહાસ અને નવી શરૂઆત
ભારતમાં ચાંદીના દાગીના પર હોલમાર્કિંગ કરવાની સુવિધા તો ઓક્ટોબર 2005થી જ ઉપલબ્ધ હતી, પરંતુ તે સમયે તે વેપારીઓ માટે સંપાદિત કે સ્વૈચ્છિક (Voluntary) હતી. એટલે કે, જ્વેલર્સ પોતાની મરજી હોય તો જ હોલમાર્ક લગાવતા હતા. તે સમયે આભૂષણો પર માત્ર એક સાદો સ્ટેમ્પ લગાવવામાં આવતો હતો, જેનાથી સામાન્ય ગ્રાહક માટે તેની ખરી ઓળખ કરવી મુશ્કેલ હતી.
ત્યારબાદ, પરિસ્થિતિ બદલાઈ અને પારદર્શકતા લાવવા માટે 1 સપ્ટેમ્બર, 2025ના રોજ BIS દ્વારા ચાંદી માટે વિશેષ HUID પોર્ટલ લોન્ચ કરવામાં આવ્યું. આ પોર્ટલ શરૂ થતાંની સાથે જ હોલમાર્ક વાળા ચાંદીના આભૂષણો પર લેઝર ટેકનોલોજીથી 6 અંકનો આલ્ફાન્યુમેરિક (અક્ષરો અને અંકોનો બનેલો) HUID નંબર અંકિત કરવાનું ફરજિયાત જેવું જ બની ગયું.
Silver hallmarking is gaining momentum ahead of the festive season, with the Bureau of Indian Standards (BIS) accelerating HUID-based hallmarking to strengthen consumer confidence and ensure greater transparency in the silver market. A BIS survey across 345 districts found that… pic.twitter.com/5rMaIMcX2h
— Press Trust of India (@PTI_News) August 28, 2026
જો સરખામણી કરીએ તો, નાણાકીય વર્ષ 2024-25 દરમિયાન દેશમાં લગભગ 32 લાખ ચાંદીના આભૂષણો પર હોલમાર્ક તો લગાવવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ તે જૂની પદ્ધતિથી હતો અને તેના પર કોઈ HUID નંબર અંકિત નહોતો. જ્યારે સપ્ટેમ્બર 2025 પછી આ આંકડો સીધો કુદકો મારીને 77 લાખને પાર પહોંચી ગયો છે, જે દર્શાવે છે કે વેપારીઓ અને ગ્રાહકો બંને આ નવી વ્યવસ્થાને ઝડપથી અપનાવી રહ્યા છે.
ખરીદીમાં કઈ શુદ્ધતાની ચાંદી સૌથી વધુ લોકપ્રિય?
BIS ના આંકડા અનુસાર, ભારતીય બજારમાં વેચાતા હોલમાર્ક વાળા ચાંદીના દાગીનામાં મુખ્યત્વે બે પ્રકારની શુદ્ધતાનો દબદબો છે:
925 શુદ્ધતા (સ્ટર્લિંગ સિલ્વર): આમાં 92.5% શુદ્ધ ચાંદી હોય છે. સામાન્ય રીતે ઝીણવટભરી ડિઝાઇન વાળા આભૂષણો અને આધુનિક જ્વેલરીમાં આ શુદ્ધતાનો ઉપયોગ થાય છે.
800 શુદ્ધતા: આમાં 80% શુદ્ધ ચાંદી હોય છે. આ શુદ્ધતા ખાસ કરીને વાસણો, મૂર્તિઓ અને ભારે પરંપરાગત દાગીના બનાવવા માટે વપરાય છે.
કુલ હોલમાર્ક થયેલા ચાંદીના દાગીનાઓમાંથી આ બંને શુદ્ધતા (925 અને 800) ધરાવતી વસ્તુઓનો હિસ્સો લગભગ 95 ટકા જેટલો છે. આ દર્શાવે છે કે ભારતીય ગ્રાહકો હવે ગુણવત્તા પ્રત્યે વધુ જાગૃત થઈ રહ્યા છે અને ધોરણસરની શુદ્ધતા ધરાવતી ચાંદી ખરીદવાનું જ પસંદ કરી રહ્યા છે.
દક્ષિણ ભારત ચાંદીની હોલમાર્કિંગમાં સૌથી આગળ
દેશભરમાં ચાંદીના વપરાશ અને તેની હોલમાર્કિંગની વાત કરીએ તો, પ્રાદેશિક સ્તરે મોટો તફાવત જોવા મળે છે. BIS ની માહિતી મુજબ, ચાંદીના હોલમાર્કિંગના મામલે દેશનો દક્ષિણ ભાગ સૌથી આગળ છે.
દક્ષિણ ભારત (Southern Region): દેશમાં કુલ હોલમાર્ક થયેલી ચાંદીમાંથી 62 ટકા જેટલો મોટો હિસ્સો એકલા દક્ષિણ ભારતીય રાજ્યોનો છે. દક્ષિણમાં તહેવારો અને ધાર્મિક પ્રસંગોએ ચાંદીના વાસણો અને દાગીના ખરીદવાનો મોટો રિવાજ છે.
પશ્ચિમ ભારત (Western Region): ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્ર જેવા રાજ્યો ધરાવતો પશ્ચિમી વિસ્તાર 18 ટકા હિસ્સા સાથે બીજા ક્રમે આવે છે.
મધ્ય ભારત (Central Region): મધ્ય ક્ષેત્ર 10 ટકા હિસ્સા સાથે ત્રીજા સ્થાને છે.
આ આંકડા સ્પષ્ટ કરે છે કે દક્ષિણ ભારતમાં જાગરૂકતા અને ગુણવત્તાયુક્ત ચાંદીની માંગ અન્ય વિસ્તારોની સરખામણીએ ઘણી વધારે છે.
દેશભરમાં નેટવર્કનો ઝડપી વિસ્તાર
જેમ-જેમ ગ્રાહકો હોલમાર્ક વાળી ચાંદીનો આગ્રહ રાખી રહ્યા છે, તેમ-તેમ જ્વેલર્સ પણ પોતાની જાતને નોંધાયેલા વેપારી તરીકે સ્થાપિત કરી રહ્યા છે.
અત્યાર સુધીમાં 25,000 થી વધુ ચાંદીના જ્વેલર્સે BIS પાસે હોલમાર્કિંગ માટે પોતાનું રજિસ્ટ્રેશન કરાવી લીધું છે.
હાલમાં દેશના 102 જિલ્લાઓમાં 341 થી વધુ સત્તાવાર ‘અસેઇંગ એન્ડ હોલમાર્કિંગ’ (A&HC) સેન્ટરો કાર્યરત છે, જ્યાં ચાંદીની શુદ્ધતાની વૈજ્ઞાનિક તપાસ કરીને તેના પર લેઝરથી HUID નંબર કોતરવામાં આવે છે.
સરકાર અને BIS નો ઉદ્દેશ્ય આગામી સમયમાં આ સેન્ટરોની સંખ્યા વધારીને દેશના ખૂણે-ખૂણે પહોંચાડવાનો છે જેથી ગ્રામીણ વિસ્તારના ગ્રાહકોને પણ છેતરપિંડીથી બચાવી શકાય.
અસલી હોલમાર્ક વાળી ચાંદી પર શું-શું જોવા મળશે?
હવે જ્યારે પણ તમે બજારમાં ચાંદીના દાગીના કે સિક્કા ખરીદવા જાવ, ત્યારે માત્ર જ્વેલરની વાત પર વિશ્વાસ રાખવાને બદલે દાગીના પર લેઝરથી પ્રિન્ટ થયેલા 3 મુખ્ય નિશાનો જરૂર ચકાસો:
BIS નો લોગો: આ ત્રિકોણ આકારનો સત્તાવાર માનક માર્ક છે.
શુદ્ધતાનો ગ્રેડ (Purity Grade): ચાંદી માટે ‘Silver’ શબ્દ સાથે તેની શુદ્ધતા દર્શાવેલી હશે (જેમ કે 925 અથવા 800).
6 અંકનો HUID નંબર: અક્ષરો અને આંકડાઓનું મિશ્રણ ધરાવતો એક યુનિક કોડ (દા.ત. AB1234), જે તે આભૂષણની ઓળખ છે.
HUID નંબરથી ગ્રાહકોને શું ફાયદો થશે?
HUID સિસ્ટમ માત્ર એક નંબર નથી, પરંતુ તે ગ્રાહકોની સુરક્ષા માટેનું એક મજબૂત કવચ છે.
સ્વતંત્ર પ્રમાણપત્ર: આ નંબર એ વાતની ગેરંટી આપે છે કે ચાંદીની શુદ્ધતા કોઈ ત્રીજા નિષ્પક્ષ પક્ષ (BIS) દ્વારા ચકાસવામાં આવી છે.
છેતરપિંડીથી બચાવ: ભૂતકાળમાં ચાંદીમાં તાંબુ કે અન્ય ધાતુઓ ભેળવીને ઓછી શુદ્ધતા વાળી ચાંદી ઊંચા ભાવે વેચવાની ફરિયાદો આવતી હતી, જે HUID આવવાથી બંધ થઈ જશે.
રી-સેલ (ફરી વેચતી વખતે) સરળતા: જ્યારે તમે HUID નંબર વાળો ચાંદીનો દાગીનો ભવિષ્યમાં વેચવા કે બદલાવવા જશો, ત્યારે કોઈ પણ જ્વેલર તેના ભાવ કાપી શકશે નહીં, કારણ કે તેની શુદ્ધતા પહેલાથી જ પ્રમાણિત થયેલી હશે.
BIS CARE એપથી ચકાસણી: ગ્રાહકો પોતાના સ્માર્ટફોનમાં ‘BIS CARE’ એપ ડાઉનલોડ કરીને આ 6 અંકનો HUID નંબર ટાઈપ કરશે, એટલે તરત જ તેમને એ દાગીનો કયા જ્વેલરનો છે, કયા સેન્ટરમાં હોલમાર્ક થયો છે અને તેની શુદ્ધતા કેટલી છે તે તમામ માહિતી સ્ક્રીન પર દેખાઈ જશે.
ટૂંકમાં કહીએ તો, ચાંદી પર HUID હોલમાર્કિંગની શરૂઆત એ ભારતીય જ્વેલરી બજારમાં પારદર્શકતા અને ગ્રાહક સુરક્ષા તરફનું એક ક્રાંતિકારી પગલું છે. હવે ચાંદી ખરીદતી વખતે માત્ર તેની સુંદરતા નહીં, પરંતુ 6 અંકનો HUID નંબર જોઈને જ ખરીદી કરવાની આદત પાડવી જરૂરી છે.
