લોન ફ્રોડથી બચવા માટેની સંપૂર્ણ માર્ગદર્શિકા: સિબિલ સ્કોર અને ક્રેડિટ રિપોર્ટની તપાસ
આજના ડિજિટલ યુગમાં નાણાકીય લેવડ-દેવડ જેટલી સરળ બની છે, તેની સામે ફ્રોડ અને છેતરપિંડીના જોખમો પણ એટલા જ વધ્યા છે. ખાસ કરીને પાન કાર્ડ (PAN Card) અને આધાર કાર્ડના દુરુપયોગ દ્વારા બીજાના નામે લોન લેવાના કિસ્સાઓ ઝડપથી વધી રહ્યા છે. આ પ્રકારના સ્કેમમાં વ્યક્તિને ખબર પણ નથી હોતી અને તેના નામે લાખોની લોન બોલતી હોય છે, જેના કારણે તેનો સિબિલ સ્કોર (CIBIL Score) બગડે છે. ચાલો વિગતવાર સમજીએ કે આ છેતરપિંડીથી કેવી રીતે બચી શકાય અને તમારા નામે ચાલતી લોન કેવી રીતે ચેક કરવી.
ડિજિટલ યુગમાં વધતા નાણાકીય ફ્રોડ અને સાવચેતી
ટેકનોલોજીના કારણે અત્યારે ‘ઇન્સ્ટન્ટ લોન’ નો જમાનો છે. માત્ર જૂજ દસ્તાવેજોના આધારે અનેક એપ્લિકેશન્સ લોન આપી દેતી હોય છે. સ્કેમર્સ આ વાતનો ફાયદો ઉઠાવે છે. તેઓ ડાર્ક વેબ અથવા અન્ય સ્ત્રોતો પરથી લોકોના કેવાયસી (KYC) દસ્તાવેજો મેળવે છે અને તેના આધારે લોન મેળવી લે છે. જ્યારે હપ્તા ભરવાનો સમય આવે અને પેમેન્ટ ન થાય, ત્યારે અસલી દસ્તાવેજ ધારકને રિકવરી એજન્ટોના ફોન આવવા લાગે છે. આ પ્રકારની છેતરપિંડીથી બચવા માટે સૌથી પહેલો અને મહત્વનો રસ્તો એ છે કે તમે સમય-સમય પર તમારો ક્રેડિટ રિપોર્ટ ચેક કરતા રહો. ક્રેડિટ રિપોર્ટમાં તમારી તમામ સક્રિય (Active) અને બંધ થયેલી લોનની વિગતો હોય છે.
તમારા નામે કોઈએ લોન લીધી છે કે નહીં? આ રીતે કરો તપાસ
તમારા નામે કેટલી લોન ચાલે છે તે જાણવા માટે સૌથી વિશ્વસનીય પ્લેટફોર્મ સિબિલ (CIBIL) ની સત્તાવાર વેબસાઇટ છે. તમે નીચે મુજબના સ્ટેપ્સ અનુસરીને આખી વિગત જાણી શકો છો:
સ્ટેપ ૧: સૌથી પહેલા તમારા બ્રાઉઝરમાં સિબિલ સ્કોર અથવા ક્રેડિટ સ્કોરની સત્તાવાર વેબસાઇટ (cibil.com) ઓપન કરો.
સ્ટેપ ૨: વેબસાઇટ પર ગયા પછી તમને ‘Get Your Cibil Score’ અથવા ‘Check My Cibil’ જેવો વિકલ્પ દેખાશે, તેના પર ક્લિક કરો.
સ્ટેપ ૩: અહીં તમને પેઇડ સબ્સ્ક્રિપ્શનના ઓપ્શન બતાવવામાં આવશે. જો તમે મફતમાં સ્કોર જોવા માંગતા હોવ તો તેને ‘Skip’ કરી દો અથવા ફ્રી ટ્રાયલ પસંદ કરો.
સ્ટેપ ૪: જો તમે પહેલીવાર આ સાઇટનો ઉપયોગ કરી રહ્યા હોવ, તો તમારે તમારું એકાઉન્ટ બનાવવું પડશે. આ માટે તમારી પર્સનલ વિગતો જેવી કે તમારું પૂરું નામ, જન્મ તારીખ, મોબાઈલ નંબર અને ઈમેલ આઈડી સચોટ રીતે દાખલ કરો.
સ્ટેપ ૫: રજીસ્ટ્રેશન પ્રક્રિયા દરમિયાન તમારે એક યુઝર આઈડી અને પાસવર્ડ (Login Credentials) સેટ કરવાનો રહેશે, જેથી ભવિષ્યમાં તમે સીધું લોગિન કરી શકો.
સ્ટેપ ૬: હવે સૌથી મહત્વનો ભાગ આવશે, જેમાં તમારે તમારો પાન (PAN) કાર્ડ નંબર દાખલ કરવાનો રહેશે. ભારતની તમામ નાણાકીય સંસ્થાઓ પાન કાર્ડ સાથે લિંક હોય છે, તેથી તેના દ્વારા જ તમારી લોનની હિસ્ટ્રી શોધી શકાય છે.
સ્ટેપ ૭: બધી વિગતો ભર્યા પછી ‘Check Cibil Score’ પર ક્લિક કરો. સુરક્ષા માટે તમારા રજીસ્ટર્ડ મોબાઈલ નંબર પર એક OTP (One Time Password) આવશે, તે દાખલ કરી વેરિફિકેશન પૂર્ણ કરો.
સ્ટેપ ૮: લોગિન થયા પછી ડેશબોર્ડ પર તમને ‘Loan Account’ અથવા ‘Account Information’ નો વિભાગ જોવા મળશે. આ વિભાગમાં જઈને તમે જોઈ શકશો કે તમારા નામે કેટલી બેંકો કે NBFC માંથી લોન લેવામાં આવી છે. જો કોઈ એવી લોન દેખાય જે તમે નથી લીધી, તો સમજી લેવું કે તમારી સાથે ફ્રોડ થયું છે.
સિબિલ સ્કોરનું મહત્વ અને તેની ગણતરી
ઘણીવાર લોકો પૂછે છે કે સિબિલ સ્કોર શા માટે જરૂરી છે? સરળ ભાષામાં કહીએ તો, સિબિલ સ્કોર એ તમારી નાણાકીય વિશ્વસનીયતાનો રિપોર્ટ કાર્ડ છે. આ સ્કોર ૩૦૦ થી ૯૦૦ ની વચ્ચે હોય છે. જો તમારો સ્કોર ૭૫૦ થી ઉપર હોય, તો તેને ઉત્તમ માનવામાં આવે છે. જ્યારે પણ તમે બેંકમાં લોન માટે અરજી કરો છો, ત્યારે બેંક સૌથી પહેલા તમારો સિબિલ સ્કોર ચેક કરે છે. જો તમે ભૂતકાળમાં લોનના હપ્તા સમયસર ભર્યા હોય, તો સ્કોર વધે છે. જો કોઈ સ્કેમર તમારા નામે લોન લે અને તેના હપ્તા ન ભરે, તો તેની સીધી અસર તમારા સ્કોર પર પડે છે અને ભવિષ્યમાં જ્યારે તમારે ખરેખર લોનની જરૂર હોય ત્યારે બેંક તમને લોન આપવાની મનાઈ કરી શકે છે.
લોન ફ્રોડ થાય તો શું કરવું? (ફરિયાદ કરવાની પ્રક્રિયા)
જો તમને ક્રેડિટ રિપોર્ટમાં કોઈ શંકાસ્પદ લોન દેખાય, તો ગભરાવાને બદલે તાત્કાલિક પગલાં લેવા જોઈએ:
૧. સિબિલ પર વિવાદ નોંધાવો (Raise a Dispute): સિબિલની વેબસાઇટ પર જ ‘Dispute Resolution’ નો વિકલ્પ હોય છે. ત્યાં જઈને તમે તે ચોક્કસ લોન સામે વાંધો ઉઠાવી શકો છો. સિબિલ તે બેંક સાથે સંપર્ક કરીને તપાસ કરશે.
૨. સંબંધિત બેંકનો સંપર્ક કરો: જે બેંક કે સંસ્થાનું નામ લોન ખાતામાં દેખાતું હોય, તેની નજીકની શાખામાં જઈને લેખિતમાં જાણ કરો કે આ લોન તમે લીધી નથી.
૩. સાયબર ક્રાઈમમાં રિપોર્ટ: નાણાકીય છેતરપિંડીના કિસ્સામાં ભારત સરકારના સાયબર ક્રાઈમ પોર્ટલ (cybercrime.gov.in) પર ફરિયાદ નોંધાવો અથવા ૧૯૩૦ નંબર પર કોલ કરો.
૪. પાન કાર્ડ લોક: જરૂર જણાય તો તમારા ક્રેડિટ રિપોર્ટને ફ્રીઝ કરવા માટે વિનંતી કરો જેથી ભવિષ્યમાં કોઈ નવી લોન ન લઈ શકે.
ભવિષ્યમાં સુરક્ષિત રહેવા માટેની ટિપ્સ
તમારી નાણાકીય સુરક્ષા તમારા હાથમાં છે. હંમેશા આ બાબતોનું ધ્યાન રાખો:
-
તમારા પાન કાર્ડ અને આધાર કાર્ડની ફોટોકોપી ગમે ત્યાં ન આપો. જો આપવી પડે તો તેના પર ‘Only for XYZ purpose’ એમ લખીને સહી કરો.
-
દર ૩ કે ૬ મહિને તમારો ક્રેડિટ રિપોર્ટ ચેક કરવાની આદત પાડો. ઘણી એપ્સ હવે મફતમાં મંથલી અપડેટ્સ આપે છે.
-
અજાણી લિંક્સ પર ક્લિક કરીને લોન એપ્લિકેશન ડાઉનલોડ કરવાનું ટાળો.
-
તમારા ઓટીપી (OTP) ક્યારેય કોઈની પણ સાથે શેર ન કરો, ભલે તે વ્યક્તિ પોતાને બેંક અધિકારી તરીકે ઓળખાવે.
