ગરમીમાં શરીરને રાખશે ઠંડુ! આ રહ્યો ઘરે શુદ્ધ જલજીરા મસાલો બનાવવાનો સૌથી સરળ રીત
ઉનાળાની શરૂઆત થતાની સાથે જ ઉત્તર ભારતના શહેરોમાં ગલીઓના નાકે ઘડામાં રાખેલા ઠંડા-ઠંડા જલજીરાની યાદ આવવા લાગે છે. બપોરના ચિલચિલાટ તડકામાં જ્યારે ગળું સુકાતું હોય અને શરીર પરસેવાથી રેબઝેબ હોય, ત્યારે એક ગ્લાસ ઠંડું અને ચટપટું જલજીરા કોઈ અમૃતથી ઓછું નથી લાગતું.
આજકાલ બજારમાં જલજીરાના અનેક પેકેટ મળે છે, પરંતુ તેમાં એ તાજગી અને શુદ્ધતા નથી હોતી જે ઘરે બનાવેલા મસાલામાં હોય છે. બજારના મસાલામાં અવારનવાર પ્રિઝર્વેટિવ્સ અને આર્ટિફિશિયલ સુગંધ ઉમેરવામાં આવે છે. તો શા માટે આ વખતે ગરમી આવતા પહેલા જ આપણે ઘરે આપણો ‘ખાસ જલજીરા મસાલો’ તૈયાર ન કરી લઈએ? આને તમે એકવાર બનાવીને મહિનાઓ સુધી સ્ટોર કરી શકો છો.
ચાલો, આજે અમે તમને શીખવીએ કે કેવી રીતે તમે એકદમ પરંપરાગત રીતે, સુગંધિત અને પાચન માટે ઉત્તમ જલજીરા મસાલો ઘરના રસોડામાં તૈયાર કરી શકો છો.
શા માટે જરૂરી છે ઉનાળામાં જલજીરા?
જલજીરા માત્ર એક ડ્રિંક નથી, તે એક આયુર્વેદિક ઉપચાર પણ છે. તેમાં રહેલી હિંગ, સંચળ (કાળું મીઠું) અને જીરું પેટની સમસ્યાઓ જેવી કે ગેસ, એસિડિટી અને અપચો દૂર રાખે છે. ઉનાળામાં અવારનવાર ડિહાઇડ્રેશન (પાણીની અછત) ની સમસ્યા થઈ જાય છે, એવામાં જલજીરા શરીરમાં ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સનું સંતુલન જાળવી રાખવામાં મદદ કરે છે.
ખાસ જલજીરા મસાલો બનાવવા માટેની સામગ્રી
ઘરે મસાલો બનાવવાનો સૌથી મોટો ફાયદો એ છે કે તમે તમારી પસંદગી મુજબ ખટાશ કે તીખાશ ઓછી-વધારે કરી શકો છો. એક જાર ભરીને મસાલો બનાવવા માટે તમારે જોઈશે:
-
આખું જીરું: 1/2 કપ (મુખ્ય સ્વાદ માટે)
-
વરિયાળી: 2 મોટી ચમચી (પેટને ઠંડક આપવા માટે)
-
કાળા મરી: 1 મોટી ચમચી (હળવી તીખાશ અને ગળાની સફાઈ માટે)
-
સૂકો ફુદીનો પાવડર: 1/2 કપ (તાજગીનું રહસ્ય)
-
આમચૂર પાવડર: 1/2 કપ (ખટાશ માટે)
-
સંચળ (કાળું મીઠું): 3 મોટી ચમચી (સ્વાદ અને પાચન માટે)
-
સિંધવ મીઠું અથવા સાદું મીઠું: 1 મોટી ચમચી (સ્વાદ મુજબ)
-
સૂંઠ પાવડર: 1 મોટી ચમચી
-
હિંગ: 1 નાની ચમચી (શુદ્ધ અને સારી ગુણવત્તાવાળી)
-
લીંબુના ફૂલ (Citric Acid): 1/2 નાની ચમચી (વૈકલ્પિક, બજાર જેવી ખટાશ આપવા માટે)
-
ખાંડ અથવા સાકરનો પાવડર: 1 મોટી ચમચી (સ્વાદને સંતુલિત કરવા માટે)
મસાલો બનાવવાની રીત (સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ)
મસાલો બનાવવાની પ્રક્રિયા ખૂબ જ સરળ છે, પરંતુ કેટલીક ઝીણવટભરી વાતોનું ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે જેથી સુગંધ જળવાઈ રહે.
1. મસાલા શેકવા (Roasting)
સૌ પ્રથમ એક ભારે તળિયાવાળી કડાઈ લો. તેમાં જીરું, વરિયાળી અને કાળા મરી નાખો. હવે તેને ધીમા તાપે 2-3 મિનિટ સુધી શેકો. યાદ રાખો, મસાલાને બહુ કાળા નથી કરવાના, બસ એટલી વાર શેકો કે તેમાંથી સરસ સુગંધ આવવા લાગે અને ભેજ દૂર થઈ જાય. શેક્યા પછી તેને એક થાળીમાં કાઢીને ઠંડા થવા દો.
2. ફુદીનો તૈયાર કરવો
જો તમારી પાસે બજારનો ફુદીનો પાવડર નથી, તો તાજા ફુદીનાને ધોઈને છાંયડામાં સૂકવી દો. સુકાઈ ગયા પછી તેને હાથથી મસળીને પાવડર બનાવી લો. ફુદીનો જ જલજીરાનો આત્મા છે, તેથી તેની માત્રા સારી રાખવી.
3. ગ્રાઇન્ડિંગ (Grinding)
જ્યારે શેકેલા મસાલા પૂરેપૂરા ઠંડા થઈ જાય, ત્યારે તેને મિક્સર જારમાં નાખો. હવે તેમાં બાકીની બધી જ સામગ્રી જેમ કે સંચળ, આમચૂર, સૂંઠ, હિંગ, ફુદીનો પાવડર અને મીઠું ઉમેરી દો.
4. બારીક પાવડર બનાવવો
હવે મિક્સરને અટકાવી અટકાવીને ચલાવો (Pulse mode). તેને ત્યાં સુધી પીસો જ્યાં સુધી તે એક બારીક પાવડર ન બની જાય. જો તમે એકદમ મહીન જલજીરા પસંદ કરો છો, તો પીસ્યા પછી તેને એક બારીક ગરણીથી ગાળી લો. ગાળ્યા પછી જે મોટો ભાગ બચે, તેને ફરીથી પીસી લો.
સ્ટોર કરવાની સાચી રીત
તમારો સુગંધિત જલજીરા મસાલો તૈયાર છે! હવે તેને કોઈ કાચની સાફ અને સૂકી બરણી (Airtight Jar) માં ભરી લો. કાચની બરણીમાં મસાલાની સુગંધ લાંબા સમય સુધી જળવાઈ રહે છે. આ મસાલો બગડ્યા વગર 6 મહિના સુધી આરામથી ચાલી શકે છે. બસ ધ્યાન રહે કે તેને કાઢતી વખતે હંમેશા સૂકી ચમચીનો જ ઉપયોગ કરવો.
કેવી રીતે તૈયાર કરશો જલજીરા ડ્રિંક?
મસાલો તો બની ગયો, હવે તેને પીરસવાની રીત પણ જાણી લો:
-
એક ગ્લાસમાં 1 થી 2 ચમચી તૈયાર જલજીરા મસાલો નાખો.
-
તેમાં ઠંડું પાણી અથવા સોડા વોટર ઉમેરો.
-
ઉપરથી અડધું લીંબુ નીચવો અને પુષ્કળ બરફ નાખો.
-
ગાર્નિશિંગ માટે ઉપરથી થોડી બુંદી અને બારીક કાપેલા તાજા ફુદીનાના પાન નાખો.
જલજીરાના અદભૂત ફાયદા
-
લંચ પછી પાચન: જો તમે બપોરના ભારે જમણ પછી જલજીરા પીવો છો, તો તે ખોરાકને સરળતાથી પચાવી દે છે.
-
કેલરીમાં ઓછું: મીઠા શરબત કે કોલ્ડ ડ્રિંકની સરખામણીમાં જલજીરા ખૂબ જ ઓછી કેલરી ધરાવે છે, તેથી વજન ઘટાડવા માંગતા લોકો પણ તે પી શકે છે.
-
આયર્નનો સ્ત્રોત: જીરું આયર્નનો એક સારો સ્ત્રોત છે, જે શરીરમાં લોહીની ઉણપ પૂરી કરવામાં પણ મદદરૂપ છે.
-
જીવ મચલાવવાનું બંધ: જો ગરમીને કારણે કોઈને ઉલટી જેવું લાગતું હોય કે જીવ મચલાતો હોય, તો જલજીરા તેને તરત રાહત આપે છે.
આ વખતે ગરમીને તમારા પર હાવી ન થવા દો. રસોડામાં રાખેલા આ સામાન્ય મસાલા તમારા સ્વાસ્થ્ય માટે વરદાન સાબિત થઈ શકે છે. ઘરે બનાવેલો આ જલજીરા મસાલો ન માત્ર સસ્તો પડે છે, પણ તેની શુદ્ધતાની ગેરંટી પણ તમારી પાસે હોય છે. તો રાહ શેની જુઓ છો? આજે જ સામગ્રી ભેગી કરો અને બનાવી લો તમારો પોતાનો ‘સિક્રેટ’ જલજીરા મસાલો!
