લેપટોપને ગરમ થતું કેવી રીતે અટકાવવું? આ ટિપ્સ વધારશે તમારા ગેજેટનું આયુષ્ય
આજના ડિજિટલ યુગમાં લેપટોપ આપણું સૌથી મહત્વનું સાથી બની ગયું છે. ઓફિસનું કામ હોય, અભ્યાસ હોય કે મનોરંજન, આપણે કલાકો લેપટોપ સામે વિતાવીએ છીએ. પરંતુ શું તમે ક્યારેય નોંધ્યું છે કે કામ કરતાં-કરતાં તમારું લેપટોપ અચાનક આગની જેમ ગરમ થવા લાગે છે? અથવા તેના પંખા (Fan) માંથી જોરદાર અવાજ આવવા લાગે છે?
અવારનવાર આપણે આ સંકેતોને એવું વિચારીને નજરઅંદાજ કરીએ છીએ કે “જૂનું થઈ ગયું છે” અથવા “વધારે કામ કરવાથી આવું થાય છે.” પરંતુ હકીકત એ છે કે લેપટોપ બગડવાનું મુખ્ય કારણ તેની ઉંમર નહીં, પણ ઓવરહિટીંગ (Overheating) હોય છે. જો સમયસર સાવચેતી રાખવામાં ન આવે, તો આ નાની દેખાતી ગરમી તમારા મધરબોર્ડને બાળી શકે છે અને તમને હજારો રૂપિયાનો ચૂનો લગાવી શકે છે.
કેમ ગરમ થઈ જાય છે આજના મોર્ડન લેપટોપ?
આજના લેપટોપ પહેલા કરતા ઘણા પાતળા અને સ્લીક (Sleek) થઈ ગયા છે, પરંતુ સાથે જ તે પહેલા કરતા વધુ પાવરફુલ પણ છે. એક નાનકડા બોક્સની અંદર પ્રોસેસર, ગ્રાફિક કાર્ડ, બેટરી અને સ્ટોરેજને ખૂબ જ નજીક ફિટ કરવામાં આવે છે.
જ્યારે તમે કોઈ ભારે સોફ્ટવેર ચલાવો છો અથવા ગેમિંગ કરો છો, ત્યારે આ પાર્ટ્સ વીજળીનો વપરાશ વધારી દે છે અને ખૂબ જ ગરમી પેદા કરે છે. કંપનીઓ આ માટે એક એરફ્લો સિસ્ટમ ડિઝાઇન કરે છે:
-
વેન્ટ્સ (Vents): અહીંથી ઠંડી હવા અંદર જાય છે.
-
હીટ પાઈપ્સ: આ ગરમીને નાજુક ભાગોથી દૂર લઈ જાય છે.
-
ફેન (Fan): આ અંદરની ગરમ હવાને બહાર ફેંકે છે.
જ્યારે આ હવાના આવવા-જવાના રસ્તામાં કોઈ અવરોધ આવે છે, ત્યારે લેપટોપનું તાપમાન વધવા લાગે છે.
તમારી આ ‘આરામદાયક’ આદતો છે લેપટોપની દુશ્મન
અવારનવાર આપણે આપણા લેપટોપનો ઉપયોગ ડેસ્કને બદલે પલંગ કે સોફા પર કરવાનું પસંદ કરીએ છીએ. અહીંથી જ મુશ્કેલી શરૂ થાય છે:
-
પલંગ કે ધાબળા પર રાખવું: લેપટોપની નીચે નાના રબરના પાયા હોય છે જે તેને સપાટીથી થોડું ઉપર રાખે છે જેથી હવા અવરજવર કરી શકે. જ્યારે તમે તેને પલંગ કે ધાબળા પર રાખો છો, ત્યારે નરમ સપાટી એર વેન્ટ્સને સંપૂર્ણપણે ઢાંકી દે છે. હવા બહાર નીકળી શકતી નથી અને ગરમી અંદર જ ફસાઈ જાય છે.
-
ખોળામાં રાખીને કામ કરવું: લાંબી કોલ કે મૂવી દરમિયાન લેપટોપને ખોળામાં રાખવાથી માત્ર તમારા શરીરની ગરમી લેપટોપમાં જતી નથી, પરંતુ કપડાંના કારણે વેન્ટ્સ બ્લોક થઈ જાય છે.
-
દીવાલને અડીને રાખવું: જો તમે ડેસ્ક પર કામ કરી રહ્યા હોવ અને લેપટોપનો પાછળનો ભાગ દીવાલને અડેલો હોય, તો પંખા દ્વારા કાઢવામાં આવેલી ગરમ હવા પાછી લેપટોપ તરફ આવે છે, જેનાથી તાપમાન વધુ વધે છે.
ઓવરહિટીંગથી થતા 5 મોટા નુકસાન
ઓવરહિટીંગથી થતા 5 મોટા નુકસાનઓવરહિટીંગ એક “સાયલન્ટ કિલર” ની જેમ કામ કરે છે. તે અચાનક નહીં, પણ ધીમે-ધીમે તમારા ડિવાઇસને નુકસાન કરે છે:
-
બેટરીની લાઈફ ઘટવી: વધુ પડતી ગરમી લિથિયમ-આયન બેટરીની સૌથી મોટી દુશ્મન છે. તેનાથી બેટરી ફૂલી શકે છે અથવા તેનું બેકઅપ ખૂબ ઘટી શકે છે.
-
થર્મલ પેસ્ટ સુકાઈ જવી: પ્રોસેસર અને પંખાની વચ્ચે એક થર્મલ પેસ્ટ હોય છે જે ગરમી બહાર કાઢવામાં મદદ કરે છે. વધુ પડતી ગરમીથી આ પેસ્ટ સુકાઈ જાય છે, જેનાથી પ્રોસેસર સીધું ડેમેજ થઈ શકે છે.
-
સ્લો પરફોર્મન્સ (Thermal Throttling): જ્યારે લેપટોપ વધુ ગરમ થાય છે, ત્યારે તે પોતાની જાતને બળતા બચાવવા માટે પોતાની સ્પીડ ઘટાડી દે છે. આ કારણે જ તમારું લેપટોપ ‘હેંગ’ થવા લાગે છે.
-
મધરબોર્ડ ડેમેજ: સતત ગરમીથી મધરબોર્ડના ઝીણા સર્કિટ પીગળી શકે છે, જેનો રિપેરિંગ ખર્ચ લેપટોપની કિંમતના 40-50% જેટલો હોઈ શકે છે.
-
સ્ક્રીન અને હિંગની સમસ્યા: કેટલાક લેપટોપમાં ગરમ હવા સ્ક્રીન તરફ નીકળે છે, જેનાથી સ્ક્રીન પર કાળા ડાઘા કે લાઈનો આવી શકે છે.
લેપટોપને ‘કૂલ’ અને સેફ રાખવાના સરળ ઉપાયો
મોંઘા રિપેરિંગ બિલથી બચવા માટે તમે આ નાની-નાની વાતોનું ધ્યાન રાખી શકો છો:
-
સમતલ અને સખત સપાટીનો ઉપયોગ કરો: હંમેશા લેપટોપને ટેબલ કે કોઈ સખત સપાટી પર જ વાપરો. જો તમે પલંગ પર કામ કરવા માંગતા હોવ, તો નાનું લેપટોપ ટેબલ અથવા લાકડાના બોર્ડનો ઉપયોગ કરો.
-
લેપટોપને ‘શ્વાસ’ લેવા દો: સુનિશ્ચિત કરો કે લેપટોપની ચારે બાજુ હવા માટે પૂરતી જગ્યા હોય. દીવાલથી ઓછામાં ઓછું 6 ઈંચનું અંતર જાળવો.
-
કૂલિંગ પેડ કે સ્ટેન્ડ અપનાવો: બજારમાં સસ્તા અને સારા કૂલિંગ પેડ મળે છે જેમાં વધારાના પંખા હોય છે. જો તમે કૂલિંગ પેડ ન લેવા માંગતા હોવ, તો બસ લેપટોપના પાછળના ભાગને કોઈ પુસ્તક કે સ્ટેન્ડની મદદથી થોડો ઉપર ઉઠાવી દો. તેનાથી એરફ્લો 30-40% સુધરી જાય છે.
-
ધૂળની સફાઈ: સમયાંતરે સોફ્ટ બ્રશની મદદથી એર વેન્ટ્સની સફાઈ કરો. ધૂળ જામવાથી પંખાની ઝડપ ઘટી જાય છે.
-
સોફ્ટવેર મેનેજમેન્ટ: ટાસ્ક મેનેજરમાં જઈને જુઓ કે કોઈ બિનજરૂરી એપ બેકગ્રાઉન્ડમાં ચાલી રહી છે જે પ્રોસેસર પર લોડ નાખી રહી છે.
નિષ્કર્ષ
લેપટોપનું આયુષ્ય વધારવું સંપૂર્ણપણે તમારા હાથમાં છે. જો તમને લાગે કે લેપટોપ ગરમ થઈ રહ્યું છે, તો કામ થોભાવી દો અને તેને થોડો આરામ આપો. યાદ રાખો, એક નાનું કૂલિંગ પેડ કે તમારી બેસવાની સાચી આદત તમને 5,000 થી 20,000 રૂપિયા સુધીના મોટા ખર્ચથી બચાવી શકે છે.
