પૃથ્વી પરનું ‘નરક’: જ્યાં ગરમી ઓગાળી નાખે છે હાડકાં અને હવામાં શ્વાસ લેવો છે જોખમી!
જ્યારે પણ આપણે ભીષણ ગરમીની વાત કરીએ છીએ, ત્યારે આપણા મનમાં અવારનવાર રાજસ્થાનના રણ, સહારાનું રણ કે મધ્ય પૂર્વના તપતા શહેરોનો ખ્યાલ આવે છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે પૃથ્વી પર એક એવી જગ્યા પણ છે જ્યાં ‘શિયાળો’ કે ‘ઠંડી’ જેવા શબ્દોનું કોઈ અસ્તિત્વ જ નથી? ઇથોપિયાનો એક દૂરનો વિસ્તાર, જેને ‘ડલોલ’ (Dallol) કહેવામાં આવે છે, તે દુનિયાની સૌથી ગરમ અને ડરામણી જગ્યાઓમાં ગણાય છે.
ડલોલ કોઈ સામાન્ય રણ નથી; તે એક એવી જગ્યા છે જ્યાં પ્રકૃતિએ સુંદરતા અને વિનાશનો એક અનોખો સંગમ રચ્યો છે. ચાલો જાણીએ આ “નરકના દ્વાર” કહેવાતી જગ્યા વિશે બધું જ.
આખું વર્ષ રેકોર્ડ તોડ ગરમી: અહીં કેલેન્ડરમાં ‘શિયાળો’ હોતો જ નથી
ડલોલને જે બાબત દુનિયાની અન્ય ગરમ જગ્યાઓથી અલગ પાડે છે, તે છે તેનું ‘સરેરાશ વાર્ષિક તાપમાન’. દુનિયાના મોટાભાગના રણ વિસ્તારો રાત્રિના સમયે અથવા શિયાળા દરમિયાન ઠંડા થઈ જાય છે, પરંતુ ડલોલ સાથે એવું નથી.
-
વાર્ષિક સરેરાશ તાપમાન: અહીંનું સરેરાશ વાર્ષિક તાપમાન લગભગ 34.6 ડિગ્રી સેલ્સિયસ રહે છે, જે સમગ્ર વિશ્વમાં સૌથી વધુ છે.
-
શિયાળાની હાલત: જ્યારે વિશ્વના બાકીના ભાગોમાં કડકડતી ઠંડી પડતી હોય છે, ત્યારે પણ અહીં તાપમાન 30 ડિગ્રી સેલ્સિયસથી ઉપર જ રહે છે.
-
ઉનાળાનો કહેર: ઉનાળાના મહિનાઓમાં અહીં સૂર્યની તપિશ એટલી વધી જાય છે કે પારો 49 થી 50 ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી પહોંચી જાય છે. અહીંની ગરમી માત્ર અકળાવનારી જ નહીં, પણ જીવલેણ પણ હોય છે.
કોઈ બીજા ગ્રહ (એલિયન વર્લ્ડ) જેવી દેખાય છે આ જગ્યા
ડલોલ ‘ડનાકિલ ડિપ્રેશન’ (Danakil Depression) નો એક ભાગ છે. આ વિસ્તાર ભૌગોલિક દ્રષ્ટિએ એટલો સક્રિય છે કે અહીંનો નજારો જોઈને તમને લાગશે કે તમે મંગળ અથવા શુક્ર ગ્રહ પર પહોંચી ગયા છો.
-
ચમકતા નિયોન રંગો: અહીંની જમીન પર તમને પીળા, લીલા, નારંગી અને સફેદ રંગના ચમકતા પેચ જોવા મળશે. ચોંકાવનારી વાત એ છે કે આ રંગો કોઈ હરિયાળી કે ફૂલોને કારણે નથી.
-
રાસાયણિક જાદુ: આ રંગો સલ્ફર, આયર્ન ઓક્સાઈડ, મીઠું અને પોટાશ વચ્ચે થતી જટિલ રાસાયણિક પ્રતિક્રિયાઓનું પરિણામ છે. અહીંની માટી અને પાણી એસિડિક હોવાને કારણે આ અદભૂત રંગોનું નિર્માણ થાય છે.
ઝેરી હવા અને એસિડના ઉકળતા પૂલ
ઝેરી હવા અને એસિડના ઉકળતા પૂલડલોલ માત્ર ગરમ જ નથી, પરંતુ તે પૃથ્વી પરની સૌથી ખતરનાક અને ઝેરી જગ્યાઓમાંની એક છે. અહીંનું વાતાવરણ મનુષ્યોના રહેવા માટે બિલકુલ અનુકૂળ નથી.
-
એસિડિક પાણી: અહીં જે નાના-નાના તળાવો કે પૂલ દેખાય છે, તે પાણી નથી પરંતુ ઉકળતું એસિડ છે. તેમનું pH લેવલ શૂન્ય (0) અથવા તેનાથી પણ ઓછું નોંધાયું છે. જો કોઈ ભૂલેચૂકે તેમાં પડી જાય, તો તેના હાડકાં પણ ઓગળી શકે છે.
-
ઝેરી વાયુઓ: અહીંની હવામાં દરેક સમયે સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ અને ક્લોરિન જેવા ઝેરી વાયુઓ તરતા રહે છે. અહીં માસ્ક અને સુરક્ષા સાધનો વિના જવું એટલે મૃત્યુને આમંત્રણ આપવા જેવું છે.
સમુદ્ર સપાટીથી નીચે અને જ્વાળામુખીનો પડછાયો
ડલોલની ભૌગોલિક સ્થિતિ જ તેની ગરમીનું મુખ્ય કારણ છે. આ વિસ્તાર સમુદ્ર સપાટીથી લગભગ 120 થી 130 મીટર નીચે આવેલો છે, જે તેને પૃથ્વીના સૌથી નીચા બિંદુઓમાંનું એક બનાવે છે.
અહીંની જમીનની નીચે મેગ્મા (લાવા) નો ભંડાર છે. આ મેગ્મા જમીનની નીચેના પાણીને એટલું ગરમ કરી દે છે કે તે મીઠું અને રસાયણો લઈને સપાટી પર ઉકળવા લાગે છે. આને કારણે સતત નાના વિસ્ફોટો થતા રહે છે અને મીઠાના ઊંચા સ્તંભો અને વિચિત્ર આકૃતિઓ બનતી રહે છે.
વસાહતમાંથી ‘ઘોસ્ટ ટાઉન’ બનવા સુધીની સફર
નવાઈની વાત એ છે કે 1900 ના દાયકાની શરૂઆતમાં અહીં માણસો રહેતા હતા. જ્યારે ઇટાલીનું શાસન હતું, ત્યારે ડલોલને એક માઇનિંગ (ખનન) કેન્દ્ર બનાવવામાં આવ્યું હતું. કંપનીઓ અહીંથી પોટાશ અને મીઠું કાઢતી હતી.
પરંતુ, પ્રકૃતિના આ ઉગ્ર સ્વરૂપ સામે માણસ લાંબો સમય ટકી શક્યો નહીં. અસહ્ય ગરમી, ઝેરી હવા અને સંસાધનોની અછતને કારણે ધીરે ધીરે લોકો અહીંથી હિજરત કરી ગયા. આજે આ જગ્યા એક ‘ઘોસ્ટ ટાઉન’ (ભૂતિયા શહેર) બની ગઈ છે, જ્યાં માત્ર જૂની ઈમારતોના અવશેષો અને કાટ લાગેલા સાધનો જ બચ્યા છે.
નિષ્કર્ષ
ડલોલ એ કુદરતનો એ ચહેરો છે જે આપણને આપણી મર્યાદાઓની યાદ અપાવે છે. આ જગ્યા સુંદર છે, પરંતુ તેટલી જ હિંસક અને ઘાતક પણ છે. આજે તે વૈજ્ઞાનિકો અને એવા સાહસિક પ્રવાસીઓ માટે આકર્ષણનું કેન્દ્ર છે જેઓ પૃથ્વી પરના આ ‘નરક’ને પોતાની આંખે જોવા માંગે છે.
