નબળા બજાર વચ્ચે સૌથી મોટો ધમાકો: NSE ના IPO માંથી કરોડોની કમાણી કરવાનો આખરી મોકો!
ભારતીય શેરબજારમાં હાલમાં ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ, ક્રૂડ ઓઇલના વધતા ભાવ અને વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતાઓને કારણે મિશ્ર વાતાવરણ જોવા મળી રહ્યું છે. સામાન્ય બજારની સુસ્તી અને નબળાઈ વચ્ચે પણ દેશના નાણાકીય ક્ષેત્રમાંથી એક અત્યંત ઉત્સાહજનક સમાચાર સામે આવ્યા છે. ભારતનું સૌથી મોટું અને અગ્રણી સ્ટોક એક્સચેન્જ — નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જ (NSE) — આખરે ભારતીય ઇક્વિટી માર્કેટમાં પોતાના બહુપ્રતિક્ષિત લિસ્ટિંગ માટે સંપૂર્ણ રીતે તૈયાર છે.
સપ્ટેમ્બર મહિનાના ઉત્તરાધમાં આવનારા આ પબ્લિક ઇશ્યૂ (IPO) ને કારણે દેશની ડઝનબંધ કોર્પોરેટ કંપનીઓ, સરકારી વીમા કંપનીઓ, વિદેશી ફંડ્સ, અબજોપતિ વેપારીઓ અને હજારો નાના-મોટા રોકાણકારોને કરોડો રૂપિયાનો મોટો મુનાફો મળવાની પૂરેપૂરી શક્યતા છે. આ એક એવું લિસ્ટિંગ બનવા જઈ રહ્યું છે જે રોકાણકારો માટે કમાણીનો નવો રેકોર્ડ સર્જશે.
OFS દ્વારા $૨.૩૬ અબજનો હિસ્સો વેચવાની તૈયારી
નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જનો આ ઇશ્યૂ સંપૂર્ણપણે ‘ઓફર ફોર સેલ’ (OFS) સ્વરૂપનો રહેશે. દેશની સૌથી મોટી જાહેર ક્ષેત્રની બેંક — સ્ટેટ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (SBI) — ની આગેવાની હેઠળ કુલ ૨૨ પ્રમોટર્સ અને પ્રારંભિક શેરધારકો પોતાના હિસ્સાના આશરે $૨.૩૬ અબજ (લગભગ ₹૧૯,૭૦૦ કરોડથી વધુ) ની કિંમતના શેર વેચવા જઈ રહ્યા છે.
આ માટે પ્રતિ શેર કિંમતનું બેન્ડ (Price Band) ₹૧,૭૦૦ થી ₹૧,૭૮૫ ની વચ્ચે નક્કી કરવામાં આવ્યું છે. કિંમતના અપર બેન્ડ (ઉચ્ચ મર્યાદા) ના આધારે ગણતરી કરવામાં આવે તો NSE નું માર્કેટ કેપિટલાઇઝેશન (M-Cap) આશરે ₹૪.૪૨ લાખ કરોડ ($૪૬ અબજ) સુધી પહોંચશે. આ મૂલ્યાંકન સાથે NSE મુંબઈ સ્ટોક એક્સચેન્જ (BSE) પર લિસ્ટેડ ૧૨મી સૌથી મૂલ્યવાન કંપની બની જશે.
મહત્વની વાત એ છે કે, પહેલાં પ્રસ્તાવિત રાખવામાં આવેલા OFS ની સરખામણીએ શેરની સંખ્યામાં સહેજ કાપ મૂકવામાં આવ્યો છે. તેનું મુખ્ય કારણ એ છે કે હાલના શેરધારકોને એવો દ્રઢ વિશ્વાસ છે કે માર્કેટમાં લિસ્ટિંગ થયા પછી કંપનીના શેરના ભાવમાં વધુ ઉછાળો આવશે, જેનાથી તેમને ભવિષ્યમાં વધુ ઊંચા ભાવે બહાર નીકળવાની (Exit) તક મળશે.
માત્ર ૩૨ પૈસાનો ખરીદ ભાવ અને મલ્ટિબેગર વળતરની ગાથા
NSE ના આ લિસ્ટિંગની સૌથી રોચક અને અદ્ભુત બાબત તેનો ભૂતકાળ અને શેરધારકોના રોકાણનું મૂલ્ય છે. છેલ્લા બે દાયકામાં (૨૦ વર્ષમાં) NSE એ પોતાના શેરધારકોને સમયસર બોનસ શેર, શેર સ્પ્લિટ (વિભાજન) અને રાઇટ્સ ઇશ્યૂ આપ્યા છે. આ કcorporate અહેવાલોના પરિણામે, એક્સચેન્જના સ્થાપક શેરધારકો માટે પ્રતિ યુનિટ સરેરાશ ખરીદ કિંમત ઘટીને માત્ર ૩૨ પૈસા સુધી આવી ગઈ છે!
જે શેરનો પડતર ભાવ સ્થાપકો માટે માત્ર ૩૨ પૈસા હોય અને તે શેર આજે ₹૧,૭૮૫ ના ભાવે બજારમાં વેચાઈ રહ્યો હોય, તેના પર મળનારા વળતરની કલ્પના કરવી પણ અકલ્પનીય છે. જૂન મહિનાના મધ્ય સુધીના આંકડા મુજબ, NSE ના અનલિસ્ટેડ માર્કેટમાં આશરે ૨,૧૨,૫૬૨ થી વધુ શેરધારકો હતા, જે તેને દેશની સૌથી મોટી અનલિસ્ટેડ કંપની બનાવતા હતા. આ ઇશ્યૂ દ્વારા આ તમામ નાના-મોટા રોકાણકારોને તેમની વર્ષોની ધીરજનું મલ્ટિબેગર વળતર મળવા જઈ રહ્યું છે.
૧૭ સપ્ટેમ્બરે ખુલશે સબસ્ક્રિપ્શન: ૩ દિવસીય ઓફર
નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જનો આ ઇશ્યૂ ૧૭ સપ્ટેમ્બરે રોકાણકારોના સબસ્ક્રિપ્શન માટે ખુલ્લો મુકવામાં આવશે. આ 3 દિવસીય OFS પ્રક્રિયા દરમિયાન રીટેલ રોકાણકારો, HNI અને સંસ્થાકીય રોકાણકારોને શેર માટે બોલી લગાવવાની તક મળશે.
બજારના નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે, જોકે હાલમાં ભારતીય શેરબજાર ક્રૂડ ઓઇલના વધતા ભાવ અને પશ્ચિમ એશિયામાં વધી રહેલા ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ સામે ઝઝૂમી રહ્યું છે, તેમ છતાં NSE ની મજબૂત નાણાકીય સ્થિતિ અને બજારમાં તેની એકહથ્થુ સત્તાને કારણે આ OFS ને અભૂતપૂર્વ પ્રતિસાદ સાંપડશે અને તે એક સુપરહિટ આઇપીઓ સાબિત થશે.
વેચવાલી કરનાર મોટા દાવેદારો: બેંકો, વીમા કંપનીઓ અને વિદેશી ફંડ્સ
NSE ના આ ઇશ્યૂમાં હિસ્સો વેચીને નફો રળનારાઓમાં દેશ-વિદેશની દિગ્ગજ નાણાકીય સંસ્થાઓનો સમાવેશ થાય છે:
જાહેર ક્ષેત્રની બેંકો: સ્ટેટ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (SBI) અને બેંક ઓફ બરોડા (Bank of Baroda).
સરકારી વીમા કંપનીઓ: જનરલ ઇન્સ્યોરન્સ કોર્પોરેશન (GIC), ધ ન્યૂ ઇન્ડિયા એશ્યોરન્સ (NIACL), નેશનલ ઇન્સ્યોરન્સ અને યુનાઇટેડ ઇન્ડિયા ઇન્સ્યોરન્સ.
વિદેશી રોકાણ ફંડ્સ: અરંડા ઇન્વેસ્ટમેન્ટ્સ (Aranda Investments) અને કેનેડિયન પેન્શન પ્લાન (CPP).
અન્ય સંસ્થાઓ: સ્ટોક હોલ્ડિંગ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા (SHCIL).
આ તમામ સંસ્થાઓ પોતાની પાસે રહેલા હિસ્સામાંથી અમુક ટકા શેર વેચીને પોતાની નાણાકીય સ્થિતિ વધુ મજબૂત બનાવશે.
૧૯૯૩ માં સ્થાપનાથી લઈને બજારના મહારાજા બનવા સુધીની સફર
NSE નો ઇતિહાસ પણ અત્યંત રસપ્રદ છે. ૧૯૯૩ માં ભારત સરકાર દ્વારા દેશના શેરબજારમાં પારદર્શિતા લાવવાના હેતુથી અને તે સમયે ખાનગી માલિકી ધરાવતા બોમ્બે સ્ટોક એક્સચેન્જ (BSE) ના વર્ચસ્વને પડકારવા માટે સંપૂર્ણ રીતે ઓટોમેટેડ અને કોમ્પ્યુટરાઈઝ્ડ NSE ની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી.
આજે ૩ દાયકા પછી, NSE ભારતીય ઇક્વિટી માર્કેટમાં અજોડ નેતા છે. ડેરિવેટિવ્ઝ (એફ એન્ડ ઓ), કેશ સેગમેન્ટ, કમોડિટીઝ અને ડેટ માર્કેટમાં ટ્રેડિંગ વોલ્યુમની દ્રષ્ટિએ NSE એ BSE ને ઘણું પાછળ છોડી દીધું છે. આજે ભારતનું મોટાભાગનું શેરબજારનું વિનિમય કાર્ય NSE ના માધ્યમથી જ સંપન્ન થાય છે.
અબજોપતિઓ અને નવા યુગના રોકાણકારોનો જમાવડો
છેલ્લા ૪ થી ૫ વર્ષમાં NSE નો શેર અનલિસ્ટેડ માર્કેટમાં સૌથી વધુ પ્રિય અને માંગ ધરાવતો શેર રહ્યો છે. વર્ષ ૨૦૨૦ માં કોવિડ-૧૯ મહામારી અને લોકડાઉન દરમિયાન જ્યારે કરોડો યુવાનો ઘરમાં બંધ હતા, ત્યારે ભારતમાં ટ્રેડિંગ અને ઇન્વેસ્ટમેન્ટનો એક નવો યુગ શરૂ થયો હતો.
યંગ ઇન્ડિયાના આ નવા રોકાણકારોએ ડીમેટ ખાતા ખોલાવીને ટ્રેડિંગ કરવાનું શરૂ કર્યું, જેનાથી NSE ના ટ્રેડિંગ વોલ્યુમ અને આવકમાં રોકેટ ગતિએ વધારો થયો. આ સમયગાળા દરમિયાન ભારતના અનેક અબજોપતિઓ અને વેન્ચર કેપિટલ ફંડ્સે પણ અનલિસ્ટેડ માર્કેટમાંથી NSE ના શેર ખરીદ્યા હતા, જે આજે તેમને અબજો રૂપિયાનો નફો કરાવી રહ્યા છે.
