પગાર ₹૧૫,૦૦૦ થી વધીને ₹૨૫,૦૦૦ થશે? જાણો EPFO ના નવા નિયમો અને સાચી હકીકત
દેશના કરોડો નોકરીયાત વર્ગ અને કર્મચારીઓ માટે એમ્પ્લોઇઝ પ્રોવિડન્ટ ફંડ ઓર્ગેનાઇઝેશન (EPFO) દ્વારા ચલાવવામાં આવતી એમ્પ્લોઇઝ પેન્શન સ્કીમ (EPS) હંમેશાં ચર્ચાનો વિષય રહી છે. નિવૃત્તિ પછીની આર્થિક સુરક્ષા માટે આ સ્કીમ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. તાજેતરમાં મીડિયા રિપોર્ટ્સ અને સોશિયલ મીડિયા પર એવી અફવાઓ અને વાતો વહેતી થઈ હતી કે સરકાર EPF માટેની લઘુત્તમ વેતન મર્યાદા ₹૧૫,૦૦૦ થી વધારીને ₹૨૫,૦૦૦ પ્રતિ માસ કરી શકે છે.
આ અહેવાલોના કારણે લાખો કર્મચારીઓમાં એવી આશા જાગી હતી કે કદાચ તેમને ફરી એકવાર ‘હાયર પેન્શન’ (Higher Pension) એટલે કે વધુ વેતન પર વધુ પેન્શન મેળવવાનો વિકલ્પ મળશે. જોકે, EPFO ના સીઈઓ (CEO) દ્વારા સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી છે કે હાલના તબક્કે વધુ વેતન પર પેન્શનનો વિકલ્પ ફરીથી ખોલવા અંગેનો કોઈ પ્રસ્તાવ વિચારણા હેઠળ નથી. આ સ્થિતિમાં, સામાન્ય કર્મચારીઓ માટે હાયર પેન્શનના હકીકતલક્ષી નિયમો, ભૂતકાળના નિર્ણયો અને તેના આર્થિક પાસાંઓને યોગ્ય રીતે સમજી લેવા ખૂબ જ જરૂરી છે.
હાયર પેન્શનનો વિકલ્પ હાલમાં કેમ ઉપલબ્ધ નથી?
હાયર પેન્શન અંગેની સમગ્ર પ્રક્રિયાનો પાયો સુપ્રીમ કોર્ટના એક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયથી નંખાયો હતો. નવેમ્બર ૨૦૨૨માં ભારતની સર્વોચ્ચ અદાલતે આ અંગે એક ઐતિહાસિક ચુકાદો આપ્યો હતો, જેના આધારે ચોક્કસ પાત્રતા ધરાવતા EPFO સભ્યોને તેમના વાસ્તવિક (વધુ) પગારના આધારે EPS માં યોગદાન આપવાની તક આપવામાં આવી હતી.
ત્યાર સમયે આ સુવિધા મુખ્યત્વે તે કર્મચારીઓ માટે જ ઉપલબ્ધ હતી જેઓ ૧ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૪ પહેલાં જ EPFO ના સભ્ય બની ચૂક્યા હતા અને તે તારીખ પછી પણ સતત નોકરીમાં ચાલુ રહ્યા હતા.
આ નિર્ણય હેઠળ પાત્ર કર્મચારીઓએ પોતાના એમ્પ્લોયર (માલિક/કંપની) સાથે મળીને ‘સંયુક્ત વિકલ્પ’ (Joint Option) ફોર્મ સબમિટ કરવાનું હતું. આ માટે અરજી કરવાની છેલ્લી સમયસીમા જુલાઈ ૨૦૨૩ માં પૂર્ણ થઈ ગઈ હતી. દેશભરમાંથી આશરે ૧૭.૪૯ લાખ કર્મચારીઓએ હાયર પેન્શન માટે અરજીઓ કરી હતી.
વર્તમાન સ્થિતિ: હાલમાં આ વિકલ્પ સંપૂર્ણપણે બંધ કરી દેવામાં આવ્યો છે. જે કર્મચારીઓએ તે સમયે અરજી ન કરી હોય અથવા જેઓ તે પછી નવી નોકરીમાં જોડાયા હોય, તેઓ હવે નવેસરથી હાયર પેન્શન માટે અરજી કરી શકતા નથી.
EPS હેઠળ હાલમાં વેતન મર્યાદા અને યોગદાનનું ગણિત
અત્યારના પ્રવર્તમાન નિયમો મુજબ EPS હેઠળ પેન્શનની ગણતરી માટે મહત્તમ વેતન મર્યાદા (Wage Ceiling) ₹૧૫,૦૦૦ પ્રતિ માસ નક્કી કરવામાં આવેલી છે. સામાન્ય સંજોગોમાં કંપની અથવા એમ્પ્લોયર દ્વારા કરવામાં આવતા કુલ યોગદાનમાંથી ૮.૩૩% હિસ્સો કર્મચારીના પેન્શન ફંડ (EPS) માં જમા થાય છે, જે આ ₹૧૫,૦૦૦ ની મર્યાદા પર જ ગણાય છે.
પરંતુ, જે પાત્ર કર્મચારીઓએ પહેલાં હાયર પેન્શનનો વિકલ્પ પસંદ કર્યો હતો, તેમના માટે આ ગણતરી અલગ છે. તેમના કિસ્સામાં ₹૧૫,૦૦૦ થી વધુના વાસ્તવિક પગાર પર એમ્પ્લોયરનું યોગદાન ૯.૪૯% સુધી જઈ શકે છે. આ વધારાનું યોગદાન પેન્શન ફંડમાં જવાથી નિવૃત્તિ સમયે મળવાપાત્ર માસિક પેન્શનની રકમ નોંધપાત્ર રીતે વધી જાય છે.
વધુ પેન્શનનો લાભ: EPF ફંડમાં ઘટાડો થવાનું જોખમ
ઘણા કર્મચારીઓ એવું માનતા હોય છે કે હાયર પેન્શનનો વિકલ્પ પસંદ કરવો એ દરેક રીતે ફાયદાકારક જ છે. પરંતુ નાણાકીય દ્રષ્ટિકોણથી આ નિર્ણયના બે પાસાં છે જે દરેક નોકરીયાતે સમજવા જરૂરી છે:
૧. માસિક પેન્શનમાં વધારો: હાયર પેન્શનનો સૌથી મોટો ફાયદો એ છે કે નિવૃત્તિ પછી દર મહિને હાથમાં આવતી પેન્શનની રકમ વધારે હોય છે, જેનાથી નિવૃત્ત જીવનમાં નિયમિત આવક જળવાઈ રહે છે.
૨. એકમુક્ત EPF ફંડમાં ઘટાડો: વધુ પેન્શન મેળવવા માટે કર્મચારીના EPF (પ્રોવિડન્ટ ફંડ) ખાતામાંથી મોટા પ્રમાણમાં રકમ પેન્શન ફંડ (EPS) માં ટ્રાન્સફર થાય છે. આનો સીધો અર્થ એ થાય છે કે જ્યારે કર્મચારી નિવૃત્ત થશે, ત્યારે તેને મળનારી એકમુક્ત (Lump-sum) EPF ની રકમમાં મોટો ઘટાડો થઈ શકે છે.
જ્યારે તમે નિવૃત્ત થાઓ ત્યારે તમને એકસાથે મળતું મોટું ફંડ ઓછું થઈ જાય છે. તેથી દરેક વ્યક્તિએ પોતાની ભવિષ્યની જરૂરિયાતો—જેવી કે તબીબી ખર્ચ, બાળકોના લગ્ન કે અન્ય મોટા આયોજનો—ને ધ્યાનમાં રાખીને જ આ નિર્ણય મૂલવવો જોઈએ.
₹૧,૦૦૦ ની લઘુત્તમ પેન્શન મર્યાદા અને કર્મચારીઓની માંગણીઓ
હાલમાં EPS હેઠળ નિવૃત્ત થતા કર્મચારીને મળતી લઘુત્તમ માસિક પેન્શનની રકમ માત્ર ₹૧,૦૦૦ છે. આજના મોંઘવારીના જમાનામાં આ રકમ અત્યંત ઓછી હોવાથી દેશના વિવિધ પેન્શનર્સ સંગઠનો અને શ્રમિક યુનિયનો દ્વારા આ રકમ વધારીને દર મહિને ઓછામાં ઓછી ₹૭,૫૦૦ કરવાની માંગ સતત કરવામાં આવી રહી છે.
આ સાથે જ પેન્શનરો મોંઘવારી ભથ્થું (DA) આપવાની માંગ પણ કરી રહ્યા છે. જોકે, સરકારે આ અંગે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હાલ પૂરતી લઘુત્તમ પેન્શનમાં કોઈ તાત્કાલિક વધારાની અધિકૃત મંજૂરી આપવામાં આવી નથી.
