તમારા ગામ કે વિસ્તારના BLO કેટલા મહત્વના છે? મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરે આપ્યો મોટો જવાબ
ભારત એ વિશ્વનો સૌથી મોટો લોકતાંત્રિક દેશ છે. આ વિશાળ લોકશાહીને જીવંત અને મજબૂત રાખવા માટે દેશની ચૂંટણી પ્રક્રિયા અત્યંત સુદ્રઢ, કાયદાકીય અને પારદર્શક બનાવવામાં આવી છે. તાજેતરમાં ગુજરાત યુનિવર્સિટીના અટલ કલામ હૉલ ખાતે ‘ઇન્ટરેકશન વિથ બુથ લેવલ ઓફિસર’ (Interaction with Booth Level Officers) વિષય પર એક વિશેષ કાર્યક્રમનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું.
આ કાર્યક્રમમાં ભારતના મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારે ગુજરાતના ખૂણે-ખૂણેથી આવેલા બૂથ લેવલ ઓફિસર્સ (BLOs) સાથે સીધો સંવાદ સાધ્યો હતો. દેશની ચૂંટણી વ્યવસ્થાના સર્વોચ્ચ અધિકારી જ્યારે જમીની સ્તરે કામ કરતા કર્મચારીઓ સાથે સીધી વાતચીત કરે છે, ત્યારે તે ચૂંટણી વ્યવસ્થા માટે એક ઐતિહાસિક અને સુવર્ણ ક્ષણ બની રહે છે.
ચૂંટણી પંચનું સાચું પ્રતિબિંબ એટલે BLO
કાર્યક્રમ દરમિયાન BLOs સાથે વાતચીત કરતી વખતે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારે જણાવ્યું હતું કે, ભારતની સમગ્ર ચૂંટણી પ્રક્રિયા દેશના બંધારણ, ચૂંટણી સંબંધી કાયદાઓ અને ભારતના ચૂંટણી પંચ દ્વારા આપવામાં આવતા સુસ્પષ્ટ નિર્દેશો મુજબ જ હાથ ધરવામાં આવે છે. પરંતુ, આ કાયદાઓ અને નિર્દેશોને જમીની સ્તર સુધી લઈ જવાનું અને મતદારો સુધી પહોંચાડવાનું સૌથી મહત્વનું અને જવાબદારીપૂર્વકનું કામ BLO કરે છે.
તેમણે ઉમેર્યું કે, BLO એ ચૂંટણી પંચના વિશાળ પરિવારના સૌથી મહત્વપૂર્ણ સભ્યો છે. જ્યારે પણ કોઈ BLO મતદારના ઘરની મુલાકાત લે છે અથવા ફોન દ્વારા મતદાર સાથે વાતચીત કરે છે, ત્યારે સામાન્ય નાગરિક કે મતદાર માટે તે BLO જ સાક્ષાત્ ‘ચૂંટણી પંચ’નું પ્રતિબિંબ બની રહે છે. કરોડગણ મતદારો ધરાવતા ભારત જેવા વિશાળ દેશમાં સાચી મતદાર યાદી તૈયાર કરવી, નામોમાં સુધારા કરવા અને દરેક પાત્ર નાગરિક મતદાન કરી શકે તે સુનિશ્ચિત કરવામાં BLOની ભૂમિકા નિર્ણાયક છે.
૯૦ કરોડ મતદારો અને ૧૧ લાખથી વધુ BLOsનું સંગઠન
ભારતમાં આશરે ૯૦ કરોડથી પણ વધુ નોંધાયેલા મતદારો છે. આટલી મોટી સંખ્યામાં રહેલા નાગરિકોની અપેક્ષાઓ અને લોકશાહી અધિકારોનું રક્ષણ કરવું એ ચૂંટણી પંચની પ્રાથમિકતા છે. જ્ઞાનેશ કુમારે જણાવ્યું હતું કે, આ મહાકાય ચૂંટણી પ્રક્રિયાને કોઈપણ ક્ષતિ વગર સુચારૂ રીતે પાર પાડવા માટે સમગ્ર દેશભરમાં ૧૧ લાખથી પણ વધુ BLOs રાત-દિવસ સતત કાર્યરત છે.
ચૂંટણી પંચ અને આટલા મોટા પરિવાર વચ્ચે સતત સંવાદ અને સંપર્ક જળવાઈ રહે તે માટે સમયાંતરે તાલીમ સત્રો, સમીક્ષા બેઠકો અને ‘ECI-Net’ જેવા આધુનિક ડિજિટલ માધ્યમોનો વ્યાપક ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે. ડિજિટલ ટેક્નોલોજીના કારણે જમીની સ્તરના કર્મચારીઓ સીધા કમિશન અને અધિકારીઓ સાથે જોડાયેલા રહે છે.
સંપૂર્ણ પારદર્શિતા અને ASDDF કિસ્સાઓની ચોકસાઈ
મતદાર યાદીની શુદ્ધતા અને પારદર્શિતા વિશે વિગતે વાત કરતા મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે, આ પ્રક્રિયામાં રાજકીય પક્ષો અને તેમના બૂથ લેવલ એજન્ટ્સ (BLAs)ને પણ સંપૂર્ણપણે સાંકળવામાં આવે છે. રાજકીય પક્ષોની ભાગીદારીના કારણે મતદાર યાદીનું સતત ક્રોસ-વેરિફિકેશન અને ચકાસણી થાય છે.
મતદાર યાદીમાં સામાન્ય રીતે જોવા મળતા વિશિષ્ટ કિસ્સાઓ જેવા કે:
A (Absent): ગેરહાજર મતદારો
S (Shifted): સ્થળાંતરિત થયેલા મતદારો
D (Dead): મૃત્યુ પામેલા નાગરિકો
D (Duplicate): બેવડા નામ ધરાવતા મતદારો
F (Foreigner): વિદેશી નાગરિકત્વ ધરાવતા લોકો
આ પ્રકારના ASDDF કિસ્સાઓની યોગ્ય ઓળખ કરીને, ચોક્કસ ચકાસણી બાદ જ નિર્ણય લેવામાં આવે છે જેથી કરીને માત્ર અને માત્ર યોગ્ય તથા કાયદેસરના મતદારોનું નામ જ યાદીમાં સક્રિય રહે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે, ૧૮ વર્ષ પૂરા કરનાર દરેક પાત્ર ભારતીય નાગરિકનું નામ મતદાર યાદીમાં નોંધાયેલું હોવું જ જોઈએ.
EVM અને VVPAT: ચૂંટણીના દરેક તબક્કે સતત નિરીક્ષણ
ચૂંટણી પ્રક્રિયાની નિષ્પક્ષતા અને પારદર્શિતાની પ્રક્રિયા સમજાવતાં તેમણે જણાવ્યું કે, ભારતની ચૂંટણી સિસ્ટમ વિશ્વની સૌથી વધુ પારદર્શક સિસ્ટમ્સમાંની એક છે. મતદાનના દિવસે સવારે મતદાન શરૂ થતાં પહેલાં તમામ ઉમેદવારોના પોલિંગ એજન્ટ્સની હાજરીમાં ‘મૉક પોલ’ (Mock Poll) યોજીને EVM અને VVPAT મશીનોની સંપૂર્ણ ચકાસણી કરવામાં આવે છે.
મતદાન પૂર્ણ થયા બાદ પણ ઉમેદવારોના એજન્ટ્સની હાજરીમાં જ EVM સીલ કરવામાં આવે છે અને તમામ જરૂરી સરકારી દસ્તાવેજો પર તેમની સહીઓ લેવામાં આવે છે. તેવી જ રીતે, મતગણતરીના દિવસે પણ ઉમેદવારોના કાઉન્ટિંગ એજન્ટ્સની સાક્ષીએ EVMમાં નોંધાયેલા મતો અને ફોર્મ 17C (Form 17C)માં દર્શાવેલા મતોના આંકડા મિલાવવામાં આવે છે. આ રીતે, દરેક તબક્કે રાજકીય પક્ષો અને ઉમેદવારોના પ્રતિનિધિઓની હાજરી જ આ પ્રક્રિયાની વિશ્વસનીયતા વધારે છે.
વિશેષ સઘન સુધારણા (SIR) અને BLO ની નૈતિક જવાબદારી
મતદાર યાદીને હંમેશા અદ્યતન રાખવા માટે હાથ ધરવામાં આવતી વિશેષ સઘન સુધારણા (SIR – Special Intensive Revision) પ્રક્રિયા વિશે વાત કરતા તેમણે કહ્યું કે, BLO દ્વારા ઘરે-ઘરે જઈને (Door-to-Door) સંપર્ક કરવામાં આવે છે. યોગ્ય દસ્તાવેજોની ચકાસણી, જીઓ-મેપિંગ અને જરૂર પડે ત્યાં સુનાવણી યોજીને યાદીને નિર્દોષ બનાવવામાં આવે છે.
મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરે BLOsને પ્રોત્સાહિત કરતા કહ્યું કે, “જ્યારે પણ તમને સમય મળે, તમારા વિસ્તારની મતદાર યાદી ચકાસો અને ૧૮ વર્ષ પૂર્ણ કરનાર યુવાનોનું નામ યાદીમાં ઉમેરાય તે સુનિશ્ચિત કરો. આ માત્ર સરકારી કામ નથી, પણ દેશના લોકતંત્રની સૌથી મોટી સેવા છે.”
તેમણે એક ખૂબ જ સંવેદનશીલ અને જવાબદારીપૂર્વકનું નિવેદન આપતા કહ્યું હતું કે, “જો મતદાર યાદીમાં કોઈ ખામી રહી જાય તો પરિવારના વડા તરીકે તેની જવાબદારી મારી છે, પરંતુ આ યાદી જ્યારે શુદ્ધ અને ચોક્કસ બને છે ત્યારે તેનો તમામ શ્રેય આપણા મહેનતુ BLO ભાઈઓ અને બહેનોને જાય છે.”
ભારતીય લોકશાહીની વિવિધતા અને ગુજરાતનું યોગદાન
ભારતની લોકશાહી માત્ર તેના કદ કે મતદારોની સંખ્યાના આધારે જ મોટી નથી, પરંતુ તેની ઊંડાઈ, વિવિધતા અને જીવંતતા તેને સમગ્ર વિશ્વમાં અનોખી બનાવે છે. તાજેતરની વિવિધ ચૂંટણીઓમાં નાગરિકો દ્વારા દાખવવામાં આવેલા ભારે મતદાનના ઉત્સાહને તેમણે બિરદાવ્યો હતો. તેમણે વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો હતો કે આગામી દિવસોમાં ગુજરાત વધુમાં વધુ નાગરિકોને મતદાન પ્રક્રિયા સાથે જોડીને સમગ્ર દેશ માટે એક નવો આદર્શ દાખલો પૂરો પાડશે.
ઉચ્ચ અધિકારીઓનું વક્તવ્ય અને આભારવિધિ
ગુજરાત રાજ્યના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારી (CEO) સંદીપ સાગળેએ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારનું ઉષ્માભર્યું સ્વાગત કર્યું હતું. તેમણે જણાવ્યું હતું કે, દેશની ચૂંટણી વ્યવસ્થાના સર્વોચ્ચ શિખર પર બેઠેલા અધિકારી અને મેદાનમાં કામ કરતા બૂથ લેવલ ઓફિસર વચ્ચેનો આ સંવાદ એક ઐતિહાસિક અવસર છે.
સંદીપ સાગળેએ ઉમેર્યું કે BLOs એ ચૂંટણી પંચ અને સામાન્ય નાગરિકો વચ્ચેના મજબૂત સેતુ અને લોકશાહીના સાચા રાજદૂત છે. ટેક્નોલોજીના ઉપયોગ સાથે BLOsના અનુભવો અને સૂચનોને ધ્યાને લેવાથી ચૂંટણી પ્રક્રિયા વધુ સરળ અને સરળ બનશે.
