સ્વજનોને શોધવા માટે DNA સેમ્પલનો આશરો! નેપાળ હોનારતમાં 29 ગુજરાતી પરિવારો સામે આવી મોટો ખુલાસો!
નેપાળમાં ભોટ કોશી નદી વિસ્તારમાં તાજેતરમાં આવેલા વિનાશક અને ભયાનક પૂરમાં ગાયબ થયેલા ભારતીયો અને બિન-નિવાસી ગુજરાતીઓ (NRG) ને શોધવા માટે ગુજરાત સરકારે આશાનું એક કિરણ જગાવ્યું છે. રાજ્ય સરકારે ગુમ થયેલા લોકોના પરિવારજનોના ડીએનએ (DNA) સેમ્પલ એકત્રિત કરવાની જટિલ પ્રક્રિયા અત્યંત ઝડપથી પૂર્ણ કરી લીધી છે.
સત્તાવાર આંકડાઓ અનુસાર, નેપાળની આ જળપ્રલયની દુર્ઘટના બાદ ગુજરાતના વતની અને વિદેશમાં વસતા મળી કુલ ૩૦ ગુજરાતીઓ હજુ પણ સંપર્ક વિહોણા છે. મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલના સીધા માર્ગદર્શન હેઠળ, આ ૩૦ માંથી ૨૯ ગુમ વ્યક્તિઓના પ્રથમ-સ્તરના (જેમ કે માતા-પિતા, બાળકો કે ભાઈ-બહેન) પરિવારજનોના DNA સેમ્પલ લેવાની કામગીરી સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ થઈ ગઈ છે, જ્યારે બાકી રહેલા એક કેસમાં પણ પ્રક્રિયા ઝડપથી આગળ ધપી રહી છે.
માનવ અવશેષો અને મૃતદેહોની ઓળખ માટે DNA પ્રોફાઇલિંગનો આશરો
૨૬ ઓગસ્ટ, ૨૦૨૬ ના રોજ નેપાળની ભોટ કોશી નદીમાં અચાનક આવેલા વિનાશક પૂરના કારણે સેંકડો લોકો તણાઈ ગયા હતા, હજારો પરિવાર બેઘર થયા હતા અને મોટા પાયે બુદ્ધિજીવી તથા શ્રમિક વર્ગ વિસ્થાપિત થયો હતો. પૂરમાંથી મળી આવેલા અજાણ્યા મૃતદેહો અને માનવ અવશેષો એટલી ખરાબ સ્થિતિમાં છે કે તેમની ભૌતિક ઓળખ શક્ય રહી નથી.
આ પરિસ્થિતિમાં, મૃતદેહોની સાચી ઓળખ માત્ર DNA મેચિંગ દ્વારા જ થઈ શકે તેમ છે. આથી એકત્ર કરવામાં આવેલા સેમ્પલનું પ્રોફાઇલિંગ હાથ ધરાઈ રહ્યું છે. આ વૈજ્ઞાનિક પ્રક્રિયા દ્વારા નેપાળમાંથી મળેલા અવશેષો અને ગુજરાતથી મોકલાયેલા ડેટાનું મિલન કરવામાં આવશે, જેથી પીડિત પરિવારોને પોતાના સ્વજનો અંગે અધિકૃત અને આખરી પુષ્ટિ મળી શકે.
NRGF નો મહત્વનો રોલ: વિદેશમાં વસતા પરિવારો સાથે પણ સઘન સંકલન
સામાન્ય વહીવટ વિભાગના NRI ડિવિઝન હેઠળ કાર્યરત ગુજરાત સ્ટેટ નોન-રેસિડન્ટ ગુજરાતીઝ ફાઉન્ડેશન (NRGF) આ સમગ્ર કવાયતમાં મધ્યસ્થી અને માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે. આ હોનારતમાં માત્ર ભારતમાં રહેતા ગુજરાતીઓ જ નહીં, પરંતુ ન્યૂઝીલેન્ડ, અમેરિકા, કેનેડા અને આફ્રિકન દેશોમાં સ્થાયી થયેલા એનઆરજી પરિવારો પણ ભોગ બન્યા છે.
NRGF દરેક ગુમ થયેલા વ્યક્તિના પરિવારજનોનો વ્યક્તિગત સંપર્ક કરીને તેમને કાનૂની અને ફોરેન્સિક પ્રક્રિયાઓ સમજાવી રહ્યું છે:
વિદેશી ઓથોરિટી સાથે સંપર્ક: વિદેશમાં રહેતા ગુજરાતી પરિવારો માટે સ્થાનિક વહીવટીતંત્ર દ્વારા તે દેશોમાં જ DNA સેમ્પલ એકત્રિત કરવાની વ્યવસ્થા કરાઈ છે.
ડેટાનું સંકલન: NRGF આ તમામ દેશોના સ્થાનિક સત્તાવાળાઓ સાથે સતત સંકલનમાં રહીને વિદેશમાં એકત્ર થયેલા DNA ડેટાને નેપાળ સરકારના અધિકૃત ફોરેન્સિક વિભાગ સુધી પહોંચાડવાની વ્યવસ્થા કરી રહ્યું છે.
દેશભરમાં વિનામૂલ્યે DNA પ્રોફાઇલિંગ: ગુજરાતની છ ફોરેન્સિક લેબોરેટરી કાર્યરત
કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહના આદેશ મુજબ, ભારત સરકાર દ્વારા આ આપત્તિમાં પીડિત પરિવારોને મદદ કરવા માટે દેશભરની તમામ નિયુક્ત ફોરેન્સિક લેબોરેટરીઓમાં ડીએનએ પ્રોફાઇલિંગની સેવા સંપૂર્ણપણે નિઃશુલ્ક (Free of Cost) પૂરી પાડવામાં આવી રહી છે.
ગુજરાત રાજ્ય આ બાબતે સજ્જ છે, કારણ કે રાજ્યમાં આવી ૬ અધિકૃત લેબોરેટરીઓ આવેલી છે: ૧. અમદાવાદ
૨. ગાંધીનગર
૩. સુરત
૪. વડોદરા
૫. રાજકોટ
૬. જૂનાગઢ
આ તમામ લેબોરેટરીઓ ખાતે સેમ્પલ પ્રોફાઈલ કરી રિપોર્ટ તૈયાર કરવામાં આવી રહ્યા છે. નેશનલ ફોરેન્સિક સાયન્સિસ યુનિવર્સિટી (NFSU), ગાંધીનગર, વિદેશ મંત્રાલય (MEA) સાથે મળીને ભારતીય સેમ્પલ્સ અને નેપાળમાં એકત્ર કરાયેલા મૃતદેહોના DNA પ્રોફાઈલ્સનું ક્રોસ-મેચિંગ સુનિશ્ચિત કરી રહી છે.
કૈલાશ માનસરોવર યાત્રાએ ગયેલા શ્રદ્ધાળુઓ પણ ફસાયા
સત્તાવાર સૂત્રો અને વહીવટી અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, અમદાવાદ, સુરત, ગાંધીનગર, રાજકોટ, આણંદ, બનાસકાંઠા, ખેડા અને વલસાડ જિલ્લાના અનેક નાગરિકો આ દુર્ઘટનામાં ગાયબ થયા છે.
આમાંના મોટાભાગના લોકો અલગ-અલગ ટ્રાવેલ એજન્સીઓ મારફતે અને વિવિધ પહાડી માર્ગો પરથી કૈલાશ માનસરોવર યાત્રા માટે નેપાળ ગયા હતા અને પ્રકૃતિના કોપનો ભોગ બન્યા હતા.
સ્ટેટ ઇમરજન્સી ઓપરેશન્સ સેન્ટર (SEOC) ની દિવસ-રાત કામગીરી
ગુજરાતનું સ્ટેટ ઇમરજન્સી ઓપરેશન્સ સેન્ટર (SEOC), સંબંધિત જિલ્લા કલેક્ટરો અને NRGF સંયુક્ત રીતે ઓપરેશન ચલાવી રહ્યા છે. SEOC દ્વારા ગુમ થયેલા નાગરિકોની યાદી, તેમના પાસપોર્ટ/આધાર સંબંધિત વિગતો અને સંપર્કો તૈયાર કરીને કાઠમંડુ સ્થિત ભારતીય એમ્બેસી તથા નેપાળ સરકારના આપત્તિ વિભાગને સોંપવામાં આવી છે.
તમામ પ્રોફાઇલિંગ રિપોર્ટ તૈયાર થયા બાદ તેને નેપાળ સરકાર દ્વારા જારી કરાયેલા ખાસ સત્તાવાર ઈમેઈલ અને કમ્યુનિકેશન ચેનલ્સ દ્વારા નેપાળ મોકલવામાં આવી રહ્યા છે. આ કામગીરી થકી ગુમ થયેલા લોકોના શોકગ્રસ્ત પરિવારોને માનસિક રીતે સ્પષ્ટતા મળશે અને રાજ્ય સરકાર આ મુશ્કેલ ઘડીમાં તેમની પડખે મક્કમતાથી ઉભી છે.
