ભારત હવે રશિયા અને ઈરાન પાસેથી તેલ ખરીદી શકશે નહીં; ટ્રમ્પના સહાયકે કહ્યું – ‘સમય પૂરો થયો’
વૈશ્વિક રાજનીતિ અને ઉર્જા બજારમાં આજે ૧૬ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રોજ એક મોટો વળાંક આવ્યો છે. મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષ અને અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચેના વધતા તણાવને ધ્યાનમાં રાખીને, વોશિંગ્ટને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તે હવે રશિયા અને ઈરાન પાસેથી તેલ ખરીદવા માટે આપવામાં આવેલી કોઈપણ છૂટને લંબાવશે નહીં. યુએસ ટ્રેઝરી સેક્રેટરી સ્કોટ બેસન્ટે બુધવારે (૧૫ એપ્રિલ) મોડી રાત્રે જાહેરાત કરી હતી કે રશિયન અને ઈરાની તેલ માટેના સામાન્ય લાઇસન્સનું હવે નવીકરણ કરવામાં આવશે નહીં.
૧. શા માટે અમેરિકાએ છૂટ આપી હતી?
ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ માં જ્યારે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે સંઘર્ષની શરૂઆત થઈ, ત્યારે વૈશ્વિક સ્તરે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ પ્રતિ બેરલ $૧૦૦ ને પાર કરી ગયા હતા. વિશ્વ બજારમાં તેલનો પુરવઠો ખોરવાય નહીં અને કિંમતો સ્થિર રહે તે માટે અમેરિકાએ ભારત સહિતના દેશોને રશિયા અને ઈરાન પાસેથી તેલ ખરીદવા માટે ૩૦ દિવસની કામચલાઉ છૂટ આપી હતી. જોકે, ૧૬ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રોજ સ્કોટ બેસન્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે જે તેલ ૧૧ માર્ચ પહેલા લોડ થયું હતું તેનો ઉપયોગ કે વેચાણ થઈ ચૂક્યું છે, અને હવે કોઈ નવી છૂટ આપવામાં આવશે નહીં.
૨. ભારત પર આ નિર્ણયની સીધી અસર
ભારતીય રિફાઇનરો માટે આ સમાચાર ચિંતાજનક છે. રશિયન તેલ માટેની છૂટ ૧૧ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રોજ સમાપ્ત થઈ ગઈ છે, જ્યારે ઈરાની તેલ માટેની સમયમર્યાદા ૧૯ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રોજ પૂરી થઈ રહી છે. ૧૬ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રોજ ભારતીય ઓઈલ કંપનીઓ હવે વૈકલ્પિક સપ્લાયરો શોધી રહી છે, કારણ કે અમેરિકાના પ્રતિબંધોનું ઉલ્લંઘન કરવું ભારત માટે મુશ્કેલ બની શકે છે.
૩. સ્કોટ બેસન્ટનું કડક વલણ
સ્કોટ બેસન્ટે એક પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં જણાવ્યું હતું કે, “અમે વૈશ્વિક બજારને સ્થિર કરવા માટે ૩૦ દિવસનો સમય આપ્યો હતો. તે રશિયા કે ઈરાનને ફાયદો કરાવવા માટે નહોતો, પરંતુ માત્ર ટ્રાન્ઝિટમાં રહેલા કાર્ગો માટે હતો. હવે તે સમય પૂરો થયો છે. વોશિંગ્ટન હવે પ્રતિબંધોને વધુ કડક બનાવશે.” ૧૬ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રોજ વોશિંગ્ટનના આ વલણથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર હવે વિરોધી દેશોની આવકના સ્ત્રોતોને સંપૂર્ણપણે બંધ કરવા માંગે છે.
૪. તેલના ભાવ અને વૈશ્વિક સંકટ
મધ્ય પૂર્વમાં ઈરાન અને ઈઝરાયેલ વચ્ચેના સંઘર્ષને કારણે તેલ પુરવઠા શૃંખલા પહેલેથી જ દબાણ હેઠળ છે. ૧૬ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના આ નિર્ણયથી આગામી દિવસોમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ ફરી $૧૨૦ પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચવાની આશંકા છે. ભારત જેવા દેશો જે મોટાભાગે તેલની આયાત પર નિર્ભર છે, તેમના માટે મોંઘવારી વધવાનો ખતરો તોળાઈ રહ્યો છે.
૫. આગળનો રસ્તો શું છે?
ભારત અત્યારે અમેરિકા સાથે રાજદ્વારી સ્તરે વાતચીત કરી રહ્યું છે. જોકે, ૧૬ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રોજ મળેલી માહિતી મુજબ, અમેરિકા પોતાની નીતિમાં કોઈ ફેરફાર કરવાના મૂડમાં નથી. હવે ભારતને સાઉદી અરેબિયા, યુએઈ અને અમેરિકા પાસેથી વધુ તેલ ખરીદવાની ફરજ પડી શકે છે, જે રશિયન ડિસ્કાઉન્ટેડ તેલ કરતા ઘણું મોંઘું હશે.
૧૬ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના આ સમાચાર ભારત માટે એક આર્થિક પડકાર લઈને આવ્યા છે. સસ્તા તેલનો યુગ હવે પૂરો થઈ રહ્યો છે અને ભારતને પોતાની ઉર્જા સુરક્ષા માટે નવી રણનીતિ બનાવવી પડશે.
