કરદાતાઓ માટે મોટા સમાચાર; હવે ફોર્મ 26AS ને બદલે આવશે નવું ‘ફોર્મ 168’, આ તારીખથી બદલાશે નિયમ
ભારતમાં આવકવેરા રિટર્ન (ITR) ફાઇલ કરવાની સિસ્ટમમાં એક મોટો અને ક્રાંતિકારી ફેરફાર થવા જઈ રહ્યો છે. દેશની પ્રવર્તમાન કર પ્રણાલીને વધુ સુવ્યવસ્થિત અને ટેકનોલોજીથી સજ્જ કરવા માટે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા નવા આવકવેરા કાયદા, ૨૦૨૫ હેઠળ આ સુધારો અમલી બનાવવામાં આવી રહ્યો છે. અત્યાર સુધી કરદાતાઓ પોતાના દ્વારા ચૂકવાયેલા ટેક્સની વિગતો ચકાસવા માટે જે ફોર્મ 26AS નો ઉપયોગ કરતા હતા, તેનું સ્થાન હવે નવું ‘ફોર્મ 168’ લેશે. અગાઉ માત્ર આવકવેરા રિટર્નની આંતરિક ચકાસણી માટે મર્યાદિત રહેલા આ ફોર્મને હવે સંપૂર્ણ નવો ઓપ આપીને કરવેરા વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ થી સત્તાવાર રીતે લાગુ કરવામાં આવશે. સરકારનું માનવું છે કે આ નવી આધુનિક વ્યવસ્થાથી ટેક્સ ચોરી પર લગામ કસાશે અને પ્રમાણિક કરદાતાઓ માટે રિટર્ન ભરવાની પ્રક્રિયા એકદમ સરળ અને ભૂલરહિત બની જશે.
ફોર્મ 26AS શું હતું અને તેની મર્યાદાઓ શું હતી?
સામાન્ય ભાષામાં ફોર્મ 26AS ને કરદાતાની ‘ટેક્સ પાસબુક’ કહેવામાં આવતી હતી. આ એક એવું વાર્ષિક સ્ટેટમેન્ટ હતું જેમાં વ્યક્તિના પરમેનન્ટ એકાઉન્ટ નંબર (PAN) સામે ક્યાં અને કેટલો ટેક્સ કાપવામાં આવ્યો છે (TDS), ક્યાં ટેક્સ વસૂલવામાં આવ્યો છે (TCS), તેમજ એડવાન્સ ટેક્સ કે સેલ્ફ એસેસમેન્ટ ટેક્સ તરીકે કેટલી રકમ જમા થઈ છે તેની વિગતો રહેતી હતી. કરદાતાઓ ITR ફાઇલ કરતા પહેલા આ ફોર્મ સાથે પોતાની આવકના આંકડા મેળવતા હતા. પરંતુ આજના આધુનિક ડિજિટલ યુગમાં મોટા નાણાકીય વ્યવહારોની સચોટ દેખરેખ માટે આ ફોર્મ અપૂરતું સાબિત થઈ રહ્યું હતું.
જૂની અને નવી ટેક્સ સ્ટેટમેન્ટ પ્રણાલીનું તુલનાત્મક માળખું
નીચે આપેલા કોષ્ટક દ્વારા સમજી શકાય છે કે જૂના ફોર્મ અને આવનારા નવા ફોર્મ વચ્ચે મુખ્ય તફાવત શું છે અને તેમાં કઈ બાબતોનો ઉમેરો કરાયો છે:
| સરખામણીના મુદ્દા (Features) | જૂનું ફોર્મ 26AS (Old System) | નવું ફોર્મ 168 (New System – કરવેરા વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭) |
| મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય | માત્ર TDS/TCS અને મૂળભૂત ટેક્સ ચુકવણીની વિગત. | સંપૂર્ણ નાણાકીય ચિત્ર અને કેસોની વિગતો એક જ જગ્યાએ. |
| મુખ્ય વિગતોનો વ્યાપ | મર્યાદિત ટેક્સ રેકોર્ડ. | એડવાન્સ ટેક્સ, મોટા વ્યવહારો (SFT), પેન્ડિંગ ડિમાન્ડ અને ટેક્સ કેસો. |
| ઉપયોગ થતો શબ્દ | ‘નાણાકીય વર્ષ’ (Financial Year) નો ઉલ્લેખ. | આધુનિકીકરણના ભાગરૂપે ‘કર વર્ષ’ (Tax Year) શબ્દનો પ્રયોગ. |
| ઉપલબ્ધતા અને મોડ | ઓનલાઈન ડાઉનલોડ કરવું પડતું હતું. | આવકવેરા વિભાગ દ્વારા આપમેળે (Automatically) જનરેટ થશે. |
ફોર્મ 168 માં કઈ મહત્વની વિગતોનો સમાવેશ થશે?
નવા ફોર્મ 168 ને અત્યંત વિગતવાર અને સર્વગ્રાહી બનાવવામાં આવ્યું છે. આ ફોર્મમાં માત્ર ટેક્સની વિગતો જ નહીં, પરંતુ કરદાતાની આખી નાણાકીય કુંડળી સામે આવી જશે. તેમાં મુખ્યત્વે આ બાબતો આવરી લેવાશે:
-
TDS અને TCS ની સંપૂર્ણ વિગતો: કમાણીના સ્ત્રોત પર કપાયેલો ટેક્સ.
-
કર ચૂકવણીઓ: એડવાન્સ ટેક્સ, સેલ્ફ-એસેસમેન્ટ ટેક્સ અને નિયમિત કરની થાપણો.
-
મોટા નાણાકીય વ્યવહારો (SFT): બૅન્કો અથવા નાણાકીય સંસ્થાઓ દ્વારા રિપોર્ટ કરાતા મોટા આર્થિક ટ્રાન્ઝેક્શન્સ.
-
રિફંડ અને ડિમાન્ડ સ્ટેટસ: બાકી નીકળતું રિફંડ અથવા સરકારે માગેલી વધારાની ટેક્સની રકમ.
-
ચાલુ અને પૂર્ણ થયેલા કેસો: કરદાતા પર ચાલી રહેલી કોઈ પણ સ્ક્રુટિની કે આવકવેરાના કેસોની કાનૂની સ્થિતિ.
ફોર્મ ૧૬૮ ના બે મુખ્ય ભાગો (Structure)
નવા ફોર્મને સમજવા માટે તેને બે મુખ્ય હિસ્સામાં વહેંચવામાં આવ્યું છે:
૧. ભાગ A (Personal Information): આ ભાગમાં કરદાતાની વ્યક્તિગત ઓળખ જેમ કે નામ, જન્મ તારીખ, કાયમી સરનામું, PAN નંબર, રજિસ્ટર્ડ ઇમેઇલ આઈડી અને સક્રિય મોબાઇલ નંબર દર્શાવવામાં આવશે.
૨. ભાગ B (Financial & Tax Data): આ ભાગ સૌથી મહત્વપૂર્ણ રહેશે, જેમાં ટેક્સ ક્રેડિટ, રિફંડ, પેન્ડિંગ ટેક્સ ડિમાન્ડ અને તમામ પ્રકારના મોટા આર્થિક વ્યવહારોની સચોટ નોંધણી હશે.
કરદાતાઓએ આ ફોર્મ કેવી રીતે મેળવવાનું રહેશે?
આ ફેરફારથી કરદાતાઓએ બિલકુલ મૂંઝાવાની જરૂર નથી, કારણ કે આ ફોર્મ મેળવવા માટે કોઈ મેન્યુઅલ પ્રક્રિયા કરવાની રહેશે નહીં. આવકવેરા વિભાગના સિસ્ટમ અધિકારીઓ દ્વારા તેને સંપૂર્ણપણે ઓટોમેટિક પદ્ધતિથી જનરેટ કરવામાં આવશે. જેવી રીતે હાલમાં AIS (એન્યુઅલ ઇન્ફોર્મેશન સ્ટેટમેન્ટ) ઉપલબ્ધ થાય છે, તેવી જ રીતે આ નવું ફોર્મ પણ કરદાતાના ઇ-ફાઇલિંગ એકાઉન્ટના ડેશબોર્ડ પર સીધું જ ઉપલબ્ધ કરાવી દેવામાં આવશે.
ITR ફાઇલ કરતા પહેલા આ ફોર્મની ચકાસણી કેમ અનિવાર્ય છે?
આવકવેરા નિષ્ણાતોના મતે, ભવિષ્યમાં આઈટી વિભાગની કોઈ પણ કાનૂની નોટિસથી બચવા માટે આ ફોર્મ જોવું અત્યંત જરૂરી છે. જો તમે ફાઇલ કરેલા ITR ના આંકડા અને ફોર્મ 168 માં નોંધાયેલી બેંકિંગ વિગતો (જેમ કે મોટી રોકડ થાપણો, ફિક્સ ડિપોઝિટનું વ્યાજ, કે મોંઘી પ્રોપર્ટી-જમીનની ખરીદી) વચ્ચે થોડી પણ વિસંગતતા (Mismatch) જણાશે, તો આવકવેરા વિભાગ તરત જ ઓટોમેટેડ નોટિસ ફટકારે તેવી પૂરેપૂરી શક્યતા છે. ટૂંકમાં, નવું ફોર્મ કર પ્રણાલીને વધુ સુદ્રઢ, ડિજિટલ અને પારદર્શક બનાવવાની દિશામાં સરકારનું એક મોટું અને પ્રશંસનીય પગલું છે.
