India-Bangladesh Relations: શું ૧૭ વર્ષ બાદ સત્તામાં આવેલી BNP ભારત સાથેના સંબંધોની દિશા બદલશે?
India-Bangladesh Relations: દક્ષિણ એશિયાના રાજદ્વારી વર્તુળોમાં એક મોટા સમાચાર વહેતા થયા છે. બાંગ્લાદેશમાં ૧૭ વર્ષના લાંબા ગાળા બાદ સત્તા પર પરત ફરેલી બાંગ્લાદેશ નેશનલિસ્ટ પાર્ટી (BNP) ના નેતા અને નવા વડાપ્રધાન તારિક રહેમાનના વિદેશ પ્રવાસના નિર્ણયે સૌનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. દાયકાઓ જૂની પરંપરાને તોડીને રહેમાન ભારતને બદલે અન્ય દેશની મુલાકાત લેવાની તૈયારીમાં છે, જે પ્રાદેશિક રાજનીતિમાં નવા સમીકરણો તરફ ઈશારો કરે છે.
બાંગ્લાદેશના નવા વડાપ્રધાન તારિક રહેમાન ટૂંક સમયમાં તેમની પ્રથમ વિદેશ યાત્રા શરૂ કરવા જઈ રહ્યા છે. ૧૭ ફેબ્રુઆરીએ શપથ લીધા બાદ, દરેકની નજર એ વાત પર હતી કે તેઓ હંમેશની પરંપરા મુજબ ભારતની મુલાકાત લેશે કે અન્ય કોઈ દેશની. જોકે, લેટેસ્ટ રિપોર્ટ્સ મુજબ, તારિક રહેમાન તેમની પ્રથમ સત્તાવાર કે બિનસત્તાવાર યાત્રા માટે ભારતને બદલે સાઉદી અરેબિયાની પસંદગી કરી શકે છે.
મક્કાની મુલાકાત પાછળનો હેતુ
BNP નેતૃત્વના નજીકના સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, વડાપ્રધાન રહેમાન મક્કામાં ‘ઉમરાહ’ કરવા માટે સાઉદી અરેબિયા જઈ શકે છે. આ મુલાકાતને ધાર્મિક ગણાવવામાં આવી રહી છે, પરંતુ નિષ્ણાતો તેને બાંગ્લાદેશની નવી વિદેશ નીતિના પ્રથમ સંકેત તરીકે જોઈ રહ્યા છે. ૨૨ ફેબ્રુઆરીએ સાઉદી અરેબિયાના રાજદૂતે પીએમ તારિક રહેમાન સાથે મુલાકાત કરી હતી, જે બાદ આ પ્રવાસની શક્યતાઓ વધી ગઈ છે. સાઉદી અરેબિયા સાથેના ગાઢ સંબંધો બાંગ્લાદેશને ઇસ્લામિક રાષ્ટ્રોના સંગઠનમાં મજબૂત પકડ અપાવી શકે છે.
ભારતનું વલણ: સહયોગ માટે તત્પરતા
બીજી તરફ, ભારત બાંગ્લાદેશની નવી સરકાર સાથે તાલમેલ બેસાડવા માટે પૂરતા પ્રયાસો કરી રહ્યું છે. રવિવારે ભારતીય હાઈ કમિશનર પ્રણય વર્માએ બાંગ્લાદેશના વિદેશ મંત્રી ખલીલુર રહેમાન અને રાજ્ય મંત્રી શમા ઓબેદ સાથે મુલાકાત કરી હતી. વર્માએ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે, “ભારત પરસ્પર હિત અને લાભના આધારે બાંગ્લાદેશ સાથે તમામ ક્ષેત્રોમાં સહયોગ મજબૂત કરવા આતુર છે.”
ભારત માટે બાંગ્લાદેશ એક મહત્વપૂર્ણ પડોશી છે, ખાસ કરીને સુરક્ષા અને કનેક્ટિવિટીના દૃષ્ટિકોણથી. શેખ હસીનાની સરકાર દરમિયાન ભારત-બાંગ્લાદેશ સંબંધો સુવર્ણકાળમાં હતા, પરંતુ BNP ના આગમનથી દિલ્હીમાં નવી ચિંતાઓ જન્મી છે.
૧૭ વર્ષ બાદ BNP નો સૂર્યોદય
તારિક રહેમાનનો સત્તામાં વાપસીનો માર્ગ અત્યંત સંઘર્ષમય રહ્યો છે. ૧૭ વર્ષ સુધી દેશનિકાલ ભોગવ્યા બાદ, ૨૫ ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ના રોજ તેઓ બાંગ્લાદેશ પરત ફર્યા હતા. ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ની સામાન્ય ચૂંટણીમાં BNP ગઠબંધને જમાત-એ-ઇસ્લામી સમર્થિત ગઠબંધનને પરાસ્ત કરીને બહુમતી મેળવી હતી. હવે જ્યારે નવી સરકાર કાર્યરત થઈ છે, ત્યારે દક્ષિણ એશિયામાં શક્તિ સંતુલન (Balance of Power) કેવી રીતે જળવાશે તે જોવાનું રહેશે.
વિદેશ નીતિમાં શું ફેરફાર આવી શકે?
તારિક રહેમાને જોકે અગાઉ એવા સંકેતો આપ્યા છે કે તેઓ ભારત સાથે ‘સકારાત્મક’ સંબંધો ઈચ્છે છે, પરંતુ સાઉદીની પ્રથમ પસંદગી સૂચવે છે કે બાંગ્લાદેશ હવે ચીન અને પશ્ચિમ એશિયાના દેશો સાથે વધુ ગાઢ જોડાણ કરવા માંગે છે. આનાથી દિલ્હીએ બાંગ્લાદેશ સાથેના તેના સંબંધોની નવેસરથી સમીક્ષા કરવી પડી શકે છે.
બાંગ્લાદેશના નવા વડાપ્રધાનનો પ્રથમ વિદેશ પ્રવાસ માત્ર એક યાત્રા નથી, પણ તેમના શાસનના ભવિષ્યની રૂપરેખા છે. શું ભારત તેની પડોશી પ્રથમ (Neighbor First) નીતિ દ્વારા તારિક રહેમાન સાથે ફરી જૂની મિત્રતા કેળવી શકશે? ૨૬ ફેબ્રુઆરી પછીની સ્થિતિ વધુ સ્પષ્ટ થશે.
