શૈક્ષણિક સંસ્થાઓની સંખ્યામાં ભારત છે વિશ્વમાં નંબર 1, જાણો હકીકત
ભારત દુનિયામાં સૌથી વધુ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ ધરાવતો દેશ છે. શિક્ષણના વિશાળ નેટવર્ક સાથે, ભારત તેની વિશાળ યુવા વસ્તીને શિક્ષણ પ્રદાન કરવામાં અગ્રેસર છે. ભારતમાં લગભગ 15 લાખ શાળાઓ અને 12,700 થી વધુ ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓ છે.
દુનિયાનો દરેક દેશ શિક્ષણને વિશેષ મહત્વ આપે છે, કારણ કે તે સર્વવિદિત છે કે એક શિક્ષિત નાગરિક જ કોઈ રાષ્ટ્રનું નિર્માણ કરે છે અને દેશનું ભવિષ્ય બનાવે છે. આ જ કારણ છે કે વિશ્વભરના રાષ્ટ્રો પોતાના નાગરિકો માટે શાળાઓ અને કોલેજોનું એક વિશાળ નેટવર્ક તૈયાર કરે છે.
ત્યારે એ જાણવું રસપ્રદ બને છે કે આખરે દુનિયામાં સૌથી વધુ સ્કૂલો અને કોલેજો કયા દેશમાં છે, અને આ મહત્વપૂર્ણ યાદીમાં ભારત કયા સ્થાને આવે છે?
ભારત: એક યુવા દેશ અને શિક્ષણની જરૂરિયાત
વસ્તીની દ્રષ્ટિએ ભારત દુનિયામાં નંબર 1 પર છે. સર્વેક્ષણો અનુસાર, ભારતની કુલ વસ્તીમાં લગભગ 46.9% લોકો એવા છે જેમની ઉંમર 25 વર્ષથી ઓછી છે, જે ભારતને એક યુવા દેશ બનાવે છે. આટલી મોટી શિક્ષણ પ્રાપ્ત કરનારી વસ્તી હોવાને કારણે, આ પ્રશ્ન થાય છે કે શું આપણા દેશમાં શૈક્ષણિક સંસ્થાઓનું નેટવર્ક એટલું મોટું છે કે આપણે આટલી વિશાળ વસ્તીને શિક્ષણ પૂરું પાડી શકીએ?
ભારતમાં સૌથી વધુ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ (દુનિયામાં નંબર 1)
તમને જાણીને ગર્વ થશે કે ભારતમાં દુનિયામાં સૌથી વધુ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ (શાળાઓ, કોલેજો, યુનિવર્સિટીઓ) છે. શૈક્ષણિક સંસ્થાઓની કુલ સંખ્યાના મામલે ભારત પછી સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા અને ચીનનો નંબર આવે છે.
ગિનિસ બુક ઓફ વર્લ્ડ રેકોર્ડ્સ માં પણ નોંધાયેલું છે કે ભારતમાં માધ્યમિક શાળાઓ (Secondary Schools) ની સંખ્યા સમગ્ર વિશ્વમાં સૌથી વધુ છે. અહીં 9માથી 12મા ધોરણના વિદ્યાર્થીઓ માટે 1,39,539 શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ ઉપલબ્ધ છે, જે શિક્ષણ પ્રત્યે ભારતની સંપૂર્ણ જાગૃતિ દર્શાવે છે.
ભારતમાં શૈક્ષણિક સંસ્થાઓની સંખ્યા:
| સંસ્થાનોનો પ્રકાર | સંખ્યા (અંદાજિત) | મુખ્ય વિશેષતાઓ |
| કુલ શાળાઓ | 15 લાખ | પ્રાથમિક, ઉચ્ચ પ્રાથમિક, માધ્યમિક અને ઉચ્ચતર માધ્યમિક સ્તરની તમામ શાળાઓનો સમાવેશ. |
| ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓ | 12,700 થી વધુ | IITs, IIMs, NITs, IISC બેંગ્લોર જેવી વિશ્વ વિખ્યાત સંસ્થાઓનો સમાવેશ. |
| માન્યતા પ્રાપ્ત યુનિવર્સિટીઓ | 4,000 થી વધુ | કેટલાક સ્ત્રોતોમાં આ સંખ્યા 5,000 થી 8,000 યુનિવર્સિટીઓ સુધી પણ જણાવવામાં આવી છે. |
ભારતનું આ વિશાળ નેટવર્ક દેશની વિશાળ વસ્તીને ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણ પ્રદાન કરવા માટે જવાબદાર છે.
અન્ય મુખ્ય દેશોમાં શૈક્ષણિક સંસ્થાઓની સ્થિતિ
અન્ય મુખ્ય દેશોમાં શૈક્ષણિક સંસ્થાઓની સ્થિતિશૈક્ષણિક સંસ્થાઓની સંખ્યાના મામલે ભારત પછી સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા અને ચીનનો નંબર આવે છે:
સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા (USA)
અમેરિકા ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળવવા માંગતા દુનિયાના દરેક વિદ્યાર્થીની પ્રથમ પસંદગી માનવામાં આવે છે. અહીં હાર્વર્ડ, એમઆઈટી (MIT), સ્ટેનફોર્ડ, પ્રિન્સટન, યેલ અને કોલંબિયા જેવી વિશ્વ વિખ્યાત શૈક્ષણિક સંસ્થાઓનો સમાવેશ થાય છે.
-
ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓની સંખ્યા (સ્નાતક અને અનુસ્નાતક ડિગ્રી પ્રદાન કરતી): 2023-24 ના રિપોર્ટ અનુસાર લગભગ 5,819.
-
ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓની કુલ સંખ્યા લગભગ 4,000 થી 5,819 ની વચ્ચે જણાવવામાં આવે છે.
ચીન
ચીન ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓની સંખ્યામાં દુનિયામાં ત્રીજા નંબરે આવે છે. ચીનના શિક્ષણ મંત્રાલય અનુસાર, અહીંની મુખ્ય શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં સિંઘુઆ યુનિવર્સિટી અને પેકિંગ યુનિવર્સિટીનો સમાવેશ થાય છે.
-
ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓની કુલ સંખ્યા: 3,117.
-
તેમાં 1,308 યુનિવર્સિટીઓ અને કોલેજોનો સમાવેશ થાય છે.
-
તેમાં 1,560 વ્યાવસાયિક (Vocational) અને તકનીકી કોલેજોનો સમાવેશ થાય છે.
-
નિષ્કર્ષ
ભારત માત્ર વસ્તીના મામલે જ નહીં, પરંતુ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓની કુલ સંખ્યાના મામલે પણ વિશ્વમાં પ્રથમ સ્થાને છે. આ વિશાળ શૈક્ષણિક નેટવર્ક ભારતને તેની મોટી યુવા વસ્તીને શિક્ષિત કરવામાં સક્ષમ બનાવે છે, જેનાથી દેશનું ભવિષ્ય મજબૂત થાય છે.
