દુનિયામાં વધારા સાથે ભારતીય મીટની ડિમાન્ડ સુપરહિટ! ડેરી ખેડૂતોને થયો મોટો આર્થિક ફાયદો
ભારતીય કૃષિ નિકાસ ક્ષેત્ર આજકાલ નિતનવા રેકોર્ડ બનાવી રહ્યું છે, અને તેમાં સૌથી ચમકતો સિતારો બનીને ઉભર્યો છે ભેંસના માસ (Buffalo Meat) નો કારોબાર. વૈશ્વિક સ્તરે ભારતીય ‘કારાબીફ’ની માંગ એટલી વધી ગઈ છે કે નાણાકીય વર્ષ 2025-26માં તેની નિકાસ પ્રથમ વખત 5.1 અબજ ડોલરના ઐતિહાસિક આંકડાને પાર કરી ગઈ. ખાસ વાત એ છે કે નિકાસની માત્ર માત્રા જ નથી વધી, પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેની પ્રતિ ટન કિંમતમાં પણ જંગી ઉછાળો આવ્યો છે.
નિકાસમાં રેકોર્ડ ઉછાળો અને વધતી કિંમતો
કોમર્સ મિનિસ્ટ્રીના આંકડા અનુસાર, ભારતીય બફેલો મીટની નિકાસની ઝડપ ચાલુ નાણાકીય વર્ષ 2026-27ના પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળામાં વધુ તેજ બની છે. એપ્રિલ-જૂન 2025 દરમિયાન જ્યાં 89.68 કરોડ ડોલરની નિકાસ થઈ હતી, ત્યાં એપ્રિલ-જૂન 2026માં તે વધીને લગભગ 1.5 અબજ ડોલર પર પહોંચી ગઈ—એટલે કે તેમાં 66.6 ટકાનો જંગી વધારો નોંધાયો છે.
માત્ર ક્વોન્ટિટી જ નહીં, પરંતુ ક્વોલિટી સુધરવાના કારણે ભારતીય ઉત્પાદકોને પ્રતિ ટન મળતી કિંમતમાં પણ સતત વધારો થયો છે:
2014-15: સરેરાશ કિંમત લગભગ $3,240 પ્રતિ ટન હતી.
2024-25: સરેરાશ કિંમત વધીને $3,236 પ્રતિ ટન થઈ.
2025-26: આ આંકડો સુધરીને $3,591 પ્રતિ ટન પહોંચી ગયો.
એપ્રિલ-જૂન 2026: કિંમત છલાંગ લગાવીને $4,392 પ્રતિ ટન સુધી પહોંચી ગઈ.
ગુણવત્તા અને કડક ધોરણોથી વધ્યો વિશ્વાસ
આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ભારતીય મીટની સ્વીકાર્યતા વધવા પાછળ એપ્સિડા (APEDA) ના કડક નિયમો અને સુરક્ષાના ધોરણો છે. ભારતમાં વર્તમાનમાં એપીડા દ્વારા મંજૂર કરાયેલા 83 સંકલિત કતલખાના-સહ-માસ પ્રોસેસિંગ પ્લાન્ટ છે, જે સ્વચ્છતા અને માળખાકીય સુવિધાઓના કડક નિયમોનું પાલન કરે છે.
ઓલ ઈન્ડિયા બફેલો એન્ડ શીપ મીટ એક્સપોર્ટર્સ એસોસિએશનના સચિવ ફોજાન અલાવીના જણાવ્યા અનુસાર, હવે ભારતે તેને ગાયના માસના સસ્તા વિકલ્પ તરીકે રજૂ કરવાને બદલે એક સ્વતંત્ર અને પ્રીમિયમ પ્રોડક્ટ તરીકે ઓળખ અપાવી છે. આ જ કારણ છે કે બ્રાઝિલિયન બીફ અને ભારતીય કારાબીફની કિંમતો વચ્ચેનો તફાવત હવે ઘટીને માત્ર 500 થી 700 ડોલર પ્રતિ ટન રહી ગયો છે.
વૈશ્વિક બજારમાં ભારતનું સ્થાન અને નવા ખરીદદારો
વૈશ્વિક બજારમાં ભારતનું સ્થાન અને નવા ખરીદદારોઅમેરિકન કૃષિ વિભાહ (USDA) ના રિપોર્ટ્સ અનુસાર, ભારત દુનિયાનો ત્રીજો સૌથી મોટો બોવાઈન મીટ નિકાસકાર દેશ બની રહ્યો છે. વર્ષ 2026માં ભારતમાંથી લગભગ 17 લાખ ટન માસ નિકાસ થવાની ધારણા છે (બ્રાઝિલ અને ઓસ્ટ્રેલિયા પછી).
રસપ્રદ વાત એ છે કે ભારતીય મીટ હવે પરંપરાગત બજારોમાંથી નીકળીને દુનિયાના ખૂણે-ખૂણે પહોંચી રહ્યું છે. નાણાકીય વર્ષ 2025-26માં કુલ 10 એવા દેશો રહ્યા, જેમણે ભારત પાસેથી 10 કરોડ ડોલરથી વધુનું માસ ખરીદ્યું. વિયેતનામ, ઇજિપ્ત, મલેશિયા, સંયુક્ત આરબ અમીરાત અને સાઉદી અરેબિયા તેના સૌથી મોટા ખરીદદારો છે, જ્યારે ઉઝબેકિસ્તાન, ઇરાક, રશિયા અને જોર્જિયા જેવા દેશોમાં પણ નવા બજારો તૈયાર થયા છે.
ડેરી ખેડૂતો માટે કેવી રીતે વરદાન છે આ કારોબાર?
આ કારોબાર માત્ર વિદેશી હૂંડિયામણ કમાવવાનું સાધન નથી, પરંતુ દેશના કરોડો ડેરી ખેડૂતોની આર્થિક સ્થિતિની કરોડરજ્જુ પણ છે. ભારતમાં ગાયોથી વિપરીત, ભેંસોનું પાલન મુખ્યત્વે દૂધ માટે કરવામાં આવે છે. જ્યારે એક દૂધાળી ભેંસ તેની ઉંમર પૂરી કરે છે અથવા ઘણી વખત વિયાણ પછી દૂધ આપવાનું બંધ કરે છે, ત્યારે તેને સાચવવી ખેડૂતો માટે આર્થિક રીતે મુશ્કેલ બની જાય છે.
ખર્ચમાંથી રાહત: કતલખાના અને મીટ ઉદ્યોગ આવી ઓછી ઉત્પાદક કે મોટી ઉંમરની ભેંસો માટે ખેડૂતોને એક સારું બજાર આપે છે.
મહત્વની કમાણી: આજના સમયમાં ઉત્તર પ્રદેશ જેવા રાજ્યોમાં એક સ્વસ્થ ભેંસના વજનના હિસાબે ખેડૂતોને સરળતાથી 57,000 થી 60,000 રૂપિયા સુધી મળી જાય છે.
નવી નસલની પસંદગી: આ રીતે જૂની અને અનઉત્પાદક ભેંસને વેચીને મળેલા પૈસાથી ખેડૂત એક નવી, યુવાન અને વધુ દૂધ આપતી પાડી કે ભેંસ ખરીદી શકે છે.
ભારતમાં ડેરી અને માસ ઉદ્યોગ વચ્ચે બ્રાઝિલ કે અમેરિકા જેવી સંસાધનોની સ્પર્ધા નથી, કારણ કે અહીં પશુઓને માત્ર માસ માટે પાળવામાં આવતા નથી. હાઈ ફેટવાળા દૂધની વધતી ઘરેલું માંગ અને વૈશ્વિક બજારમાં મજબૂત થતી ભારતીય બફેલો મીટની શાખે એ સાબિત કરી દીધું છે કે આ સેક્ટર દેશના કૃષિ અને ડેરી અર્થતંત્રને એક નવી મજબૂતી આપી રહ્યું છે.
