પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો પર વધ્યો નિકાસ શુલ્ક: જાણો સામાન્ય જનતા પર શું થશે અસર?
તાજેતરમાં ભારત સરકારે પેટ્રોલિયમ પેદાશોની નિકાસ પર લાગતા ‘સ્પેશિયલ એડિશનલ એક્સાઇઝ ડ્યુટી’ (SAED)માં મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર કર્યા છે. 16 જૂનથી શરૂ થયેલા પખવાડિયા માટેની નિયમિત સમીક્ષામાં સરકારે ડીઝલ અને એવિએશન ટર્બાઇન ફ્યુઅલ (ATF)ની નિકાસ પરના ટેક્સમાં વધારો કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. વૈશ્વિક સ્તરે, ખાસ કરીને પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષોને ધ્યાનમાં રાખીને લેવાયેલું આ પગલું દેશની ઉર્જા સુરક્ષા માટે અત્યંત મહત્વનું માનવામાં આવે છે.
કયા ઉત્પાદનો પર કેટલો વધારો થયો?
સરકારે નવી દરો જાહેર કરી છે, જે આજથી અમલી બની ગઈ છે. આ ફેરફારો નીચે મુજબ છે:
-
ડીઝલ: ડીઝલની નિકાસ પર લાગતો શુલ્ક હવે 13.05 રૂપિયા પ્રતિ લીટરથી વધારીને 14 રૂપિયા પ્રતિ લીટર કરી દેવામાં આવ્યો છે.
-
એવિએશન ટર્બાઇન ફ્યુઅલ (ATF): જેટ ફ્યુઅલ અથવા ATF ની નિકાસ પર SAED ને 9.05 રૂપિયા પ્રતિ લીટરથી વધારીને 12.05 રૂપિયા પ્રતિ લીટર કરવામાં આવ્યું છે.
-
પેટ્રોલ: મહત્વની વાત એ છે કે પેટ્રોલની નિકાસ પરના શુલ્કમાં કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી. તે અગાઉની જેમ જ 1.05 રૂપિયા પ્રતિ લીટર યથાવત રહેશે.
સામાન્ય ગ્રાહકો માટે રાહતના સમાચાર
ઘણા લોકોના મનમાં પ્રશ્ન થાય છે કે શું આ નિર્ણયથી પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવમાં વધારો થશે? તો જવાબ છે – ના. સરકારે સ્પષ્ટતા કરી છે કે ઘરેલુ બજારમાં વેચાતા પેટ્રોલ અને ડીઝલ પર લાગતી વર્તમાન ડ્યુટીના દરોમાં કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી. આનો સીધો અર્થ એ છે કે, સામાન્ય ગ્રાહકોના ખિસ્સા પર આ નિર્ણયની કોઈ સીધી અસર પડશે નહીં. સરકારનું પ્રાથમિક લક્ષ્ય માત્ર નિકાસને નિયંત્રિત કરવાનું છે, સ્થાનિક ભાવ વધારવાનું નથી.
સરકારનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય શું છે?
ભારત સરકારે 27 માર્ચથી પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો પર આ નિકાસ શુલ્ક લાગુ કર્યો હતો. આ નીતિ પાછળના મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ છે:
-
ઘરેલુ પ્રાથમિકતા: સરકાર ઈચ્છે છે કે રિફાઇનરી કંપનીઓ વધુ નફાના લોભમાં વિદેશમાં નિકાસ કરવાને બદલે સૌથી પહેલા દેશની જરૂરિયાતોને પ્રાથમિકતા આપે.
-
સપ્લાય ચેન પર દબાણ: પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા તણાવને કારણે કાચા તેલની આંતરરાષ્ટ્રીય સપ્લાય ચેન પર ભારે દબાણ છે. આવી સ્થિતિમાં, દેશમાં તેલનો પૂરતો સ્ટોક રહે તે અત્યંત જરૂરી છે.
-
ઉર્જા સુરક્ષા: ભવિષ્યમાં જો કટોકટી વધુ ગંભીર બને, તો દેશમાં બળતણની અછત ન સર્જાય તે માટે અગાઉથી આ તૈયારીઓ કરવામાં આવી રહી છે.
નિષ્ણાતોનું શું માનવું છે?
બજારના નિષ્ણાતો માને છે કે, આ વધારાથી તેલ માર્કેટિંગ કંપનીઓના નફાના ગાળા (Margin) પર થોડી અસર પડી શકે છે. જોકે, તેના બદલામાં દેશના આંતરિક બજારમાં ડીઝલ અને જેટ ફ્યુઅલની ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત થશે. જ્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેલના ભાવ આકર્ષક હોય, ત્યારે કંપનીઓ વધુ નિકાસ કરવા પ્રેરાય છે, પરંતુ સરકારે આ નીતિ દ્વારા તેને એક હદમાં રાખી છે.
શું આગળ પણ ભાવ બદલાશે?
SAED ની આ સમીક્ષા દર 15 દિવસે કરવામાં આવે છે. આ સમીક્ષા દરમિયાન આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલના ભાવ અને દેશની અંદરની માંગ-પુરવઠાની સ્થિતિનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવે છે. તેથી, આગામી પખવાડિયામાં જો વૈશ્વિક પરિસ્થિતિમાં કોઈ મોટો ફેરફાર આવશે, તો સરકાર આ દરોમાં ફરીથી સુધારો કરી શકે છે.
