શું બંધ થઈ જશે યુનિફાઇડ પેન્શન સ્કીમ? સંસદમાં સરકારે આપ્યો સણસણતો જવાબ!
કેન્દ્ર સરકાર રાષ્ટ્રીય પેન્શન પ્રણાલી (NPS) હેઠળ સરકારી કર્મચારીઓ માટે શરૂ કરવામાં આવેલી ‘યુનિફાઇડ પેન્શન સ્કીમ’ (UPS) માળખામાં કોઈ ફેરફાર કરવા કે તેને બદલવાની યોજના ધરાવતી નથી. નાણાં મંત્રી નિર્મલા સીતારામને લોકસભામાં એક લેખિત જવાબમાં આ સ્પષ્ટતા કરતા જણાવ્યું હતું કે, કેન્દ્ર સરકારના કર્મચારીઓ માટે લાગુ કરવામાં આવેલી આ પેન્શન યોજના યથાવત રહેશે અને સરકારનો તેને હટાવવાનો કે તેમાં કોઈ મોટા સંશોધનો કરવાનો કોઈ પ્રસ્તાવ વિચારાધીન નથી.
નાણાં મંત્રીએ સંસદમાં માહિતી આપતા કહ્યું કે, “UPS ને NPS હેઠળ આવરી લેવામાં આવેલા કેન્દ્ર સરકારના કર્મચારીઓ માટે એક વિકલ્પ તરીકે રજૂ કરવામાં આવી છે. હાલના તબક્કે આ યોજનામાં કોઈ ફેરફાર કરવા કે તેને રદ કરવાનો કોઈ પ્રસ્તાવ સરકાર સમક્ષ નથી.” આ નિવેદનથી સરકારી કર્મચારીઓમાં પેન્શન યોજનાને લઈને ચાલી રહેલી તમામ અટકળો અને આશંકાઓનો અંત આવ્યો છે.
આ યોજના ૧ એપ્રિલ, ૨૦૨૫ થી અમલમાં આવી હતી, જે પાત્ર કેન્દ્રીય કર્મચારીઓને તેમની નિવૃત્તિ પછીની આવકની ખાતરી (Assured Pension) આપે છે, જ્યારે કે આ યોજનામાં પણ અંશદાન (Contributory Model) જાળવી રાખવામાં આવ્યું છે. સરકારી આંકડાઓ અનુસાર, ૧૯ જુલાઈ, ૨૦૨૬ સુધીમાં નવા ભરતી થયેલા કર્મચારીઓ, વર્તમાન સેવા આપતા કર્મચારીઓ અને પાત્ર નિવૃત્તો સહિત કુલ ૧,૧૮,૪૦૪ કર્મચારીઓએ UPS નો વિકલ્પ પસંદ કરી લીધો છે.
શું છે આ યુનિફાઇડ પેન્શન સ્કીમ (UPS)?
યુનિફાઇડ પેન્શન સ્કીમ (UPS) ને NPS હેઠળ આવરી લેવાયેલા કેન્દ્રીય કર્મચારીઓને નિવૃત્તિ પછી નિશ્ચિત અને સંતોષકારક આવક સુનિશ્ચિત કરવાના હેતુથી લાવવામાં આવી હતી. જ્યાં જૂની નેશનલ પેન્શન સિસ્ટમ (NPS) સંપૂર્ણપણે શેરબજાર અને માર્કેટ-લિંક્ડ રિટર્ન પર આધારિત હતી, ત્યાં UPS ચોક્કસ શરતોને આધીન ગેરંટીડ પેન્શનની જોગવાઈ કરે છે અને તેમાં મોંઘવારી સાથે સંકળાયેલા લાભો (Inflation-linked revisions) પણ સામેલ છે.
આ યોજના હેઠળ મુખ્ય લાભો અને શરતો નીચે મુજબ છે:
-
નિશ્ચિત પેન્શન (Assured Pension): યોગ્ય લઘુત્તમ સેવા પૂર્ણ કરનાર કર્મચારીને નિવૃત્તિ પહેલાના છેલ્લા ૧૨ મહિના દરમિયાન મેળવેલા સરેરાશ મૂળ પગાર (Basic Pay) ના ૫૦% જેટલું પેન્શન મેળવવાનો હક મળશે.
-
કૌટુંબિક પેન્શન (Family Pension): જો પેન્શનર કર્મચારીનું અવસાન થાય છે, તો તેમના પાત્ર પરિવારજનોને કર્મચારીના પેન્શનના ૬૦% જેટલી રકમ ફેમિલી પેન્શન તરીકે આપવાની જોગવાઈ છે.
-
લઘુત્તમ પેન્શનની ખાતરી: ઓછામાં ઓછી ૧૦ વર્ષની સેવા પૂરી કરનાર કર્મચારીઓને નિવૃત્તિ પછી દર મહિને લઘુત્તમ રૂ. ૧૦,૦૦૦ નું પેન્શન સુનિશ્ચિત કરવામાં આવે છે.
-
મોંઘવારી રાહત (Dearness Relief): ઔદ્યોગિક કામદારો માટેના ઓલ ઈન્ડિયા કન્ઝ્યુમર પ્રાઈસ ઈન્ડેક્સ (AICPI-IW) ના આધારે પેન્શનમાં મોંઘવારી ભથ્થાનો લાભ આપવામાં આવે છે.
UPS નો આ વિકલ્પ તે તમામ કેન્દ્રીય કર્મચારીઓ માટે ખુલ્લો છે જેઓ પહેલાથી જ NPS હેઠળ આવરી લેવાયેલા હતા. ઉપરાંત, સરકારે આ વિકલ્પ ૩૧ માર્ચ, ૨૦૨૫ ના રોજ અથવા તે પહેલાં નિવૃત્ત થયેલા તે તમામ કર્મચારીઓ માટે પણ લંબાવ્યો હતો, જેમણે ઓછામાં ઓછી ૧૦ વર્ષની નિયમિત સેવા પૂર્ણ કરી હોય. જો આવા કોઈ નિવૃત્ત કર્મચારીનું અવસાન થયું હોય, તો તેમના કાયદેસરના પતિ કે પત્ની પણ આ યોજના હેઠળ લાભ મેળવવા માટે પાત્ર બને છે.
યોજનાનું કોઈ સમીક્ષા કે મૂલ્યાંકન હજુ કરાયું નથી
લોકસભામાં વધુ માહિતી આપતા નાણાં મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે, કારણ કે આ યુનિફાઇડ પેન્શન સ્કીમ એપ્રિલ ૨૦૨૫ થી જ અમલમાં આવી છે, તેથી સરકારે હજુ સુધી તેના અમલીકરણ કે કામગીરીનું કોઈ સત્તાવાર અને ઔપચારિક મૂલ્યાંકન (Formal Assessment) કર્યું નથી.
અગાઉ, કર્મચારી સંસ્થાનો અને વિવિધ સંગઠનો દ્વારા રજૂઆત કરવામાં આવી હતી કે કર્મચારીઓને જૂની પ્રણાલી અને નવી UPS વચ્ચે પસંદગી કરવા માટે વધુ સમય આપવામાં આવે. કર્મચારી સંગઠનોની આ માગણીઓને ધ્યાનમાં રાખીને કેન્દ્ર સરકારે UPS નો વિકલ્પ પસંદ કરવાની અંતિમ તારીખ લંબાવીને ૩૦ નવેમ્બર, ૨૦૨૫ કરી હતી, જેથી તમામ કર્મચારીઓ સમજી-વિચારીને યોગ્ય નિર્ણય લઈ શકે.
UPS હેઠળ મળતા વધારાના લાભો
યુનિફાઇડ પેન્શન સ્કીમ પસંદ કરનારા કર્મચારીઓને માત્ર ગેરંટીડ પેન્શન જ નહીં, પરંતુ NPS હેઠળ મળતા અન્ય ઘણા મહત્વપૂર્ણ લાભો પણ સતત મળતા રહેશે.
આમાં કેન્દ્રીય સિવિલ સેવાઓ (CCS) નિયમો, ૨૦૨૧ હેઠળ મળતી નિવૃત્તિ ગ્રેચ્યુઈટી (Retirement Gratuity) અને મૃત્યુ ગ્રેચ્યુઈટી (Death Gratuity) નો સમાવેશ થાય છે. આ ઉપરાંત, નિવૃત્તિ સમયે એકસાથે મળતી રકમ (Lump-sum payment) પણ આપવામાં આવે છે, જે કર્મચારીના સર્વિસ ગાળા દરમિયાનના દૈનિક અને માસિક વેતનના આધારે નક્કી થાય છે.
ટૂંકમાં કહીએ તો, કેન્દ્ર સરકારે સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે UPS એ કર્મચારીઓ માટે એક સંતુલિત અને સુરક્ષિત વિકલ્પ છે. શેરબજારના જોખમોથી બચીને નિશ્ચિત નિવૃત્તિ ભથ્થું મેળવવા માંગતા કર્મચારીઓ માટે આ યોજના ખૂબ જ ફાયદાકારક સાબિત થઈ રહી છે અને તેથી જ ટૂંકા સમયમાં ૧.૧૮ લાખથી વધુ સરકારી કર્મચારીઓએ આ યોજના પર પોતાનો વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો છે.
