શું નોકરી બદલાતા જૂનું પેન્શન ફંડ જપ્ત થઈ જાય છે? જાણો તમારા તમામ પ્રશ્નોના જવાબો

આજના સમયમાં કારકિર્દીની પ્રગતિ અને સારા પેકેજ માટે નોકરી બદલવી એ ખૂબ જ સામાન્ય બાબત બની ગઈ છે. પરંતુ જો તમે નેશનલ પેન્શન સિસ્ટમ (NPS) માં રોકાણ કરી રહ્યા છો, તો મનમાં એ પ્રશ્ન ઊભો થવો સ્વાભાવિક છે કે નોકરી બદલાયા પછી તમારા જૂના પેન્શન ખાતાનું અને તેમાં જમા થયેલા નાણાંનું શું થશે?

પેન્શન ફંડ રેગ્યુલેટરી એન્ડ ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટી (PFRDA) ના નિયમો અનુસાર, તમારું NPS ખાતું સંપૂર્ણપણે પોર્ટેબલ છે. એટલે કે નોકરી બદલાવાથી તમારી નિવૃત્તિ બચત પર કોઈ નકારાત્મક અસર પડતી નથી. નોકરી બદલતી વખતે NPS નું સંચાલન કેવી રીતે કરવું અને કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું, તે અંગેની સંપૂર્ણ વિગત નીચે મુજબ છે.

કોર્પોરેટ NPS શું છે અને તેના ફાયદા

કોર્પોરેટ NPS મોડેલ હેઠળ કંપનીઓ પોતાના કર્મચારીઓને નિવૃત્તિ સુરક્ષા પૂરી પાડવા માટે NPS માં રોકાણનો વિકલ્પ આપે છે. આમાં રકમનું યોગદાન કર્મચારી અને કંપની બંને દ્વારા અથવા કોઈ એક દ્વારા કરી શકાય છે. આ યોજનાનો સૌથી મોટો ફાયદો એ છે કે કર્મચારીને તેના પોતાના યોગદાન ઉપરાંત કંપની દ્વારા કરવામાં આવેલા યોગદાન પર પણ ટેક્સમાં વધારાની છૂટ (કપાત) મળે છે. આ ભંડોળ કમ્પાઉન્ડિંગ (ચક્રવૃદ્ધિ વ્યાજ) નો લાભ આપતું હોવાથી લાંબા ગાળે એક મોટું ભંડોળ તૈયાર થાય છે.

નોકરી બદલાતા તમારા PRAN નું શું થાય છે?

NPS ની સૌથી શ્રેષ્ઠ વિશેષતા તેનો ૧૨-અંકનો પરમેનન્ટ રિટાયરમેન્ટ એકાઉન્ટ નંબર (PRAN) છે. આ નંબર દરેક વ્યક્તિ માટે જીવનભર એક જ રહે છે. તેથી નોકરી બદલતી વખતે નવું NPS ખાતું કે નવો PRAN ખોલાવવાની બિલકુલ જરૂર નથી. એક કરતાં વધુ PRAN જનરેટ કરવા એ નિયમોની વિરુદ્ધ છે. નવી કંપનીમાં જોડાયા પછી તમારે માત્ર તમારા હયાત PRAN ને નવી કંપની સાથે મેપ (લિંક) કરાવવાનો રહે છે.

નવી કંપનીમાં NPS સુવિધા હોય કે ન હોય ત્યારે શું કરવું?

જો તમારી નવી કંપની પણ કોર્પોરેટ NPS ની સુવિધા આપતી હોય, તો પ્રક્રિયા ખૂબ જ સરળ બને છે. તમારે કંપનીના HR અથવા NPS નોડલ ઓફિસરનો સંપર્ક કરવાનો રહેશે. જો તમે એક સરકારી અથવા અલગ ક્ષેત્રમાંથી સ્થાનાંતરિત થઈ રહ્યા હોવ તો ISS-1 ફોર્મ અને જો એક કોર્પોરેટ કંપનીમાંથી બીજી કોર્પોરેટ કંપનીમાં જઈ રહ્યા હોવ તો CS-S3 ફોર્મ સબમિટ કરવાનું રહેશે. આ ફોર્મ પ્રોસેસ થતાં જ જૂનો PRAN નવી કંપની સાથે જોડાઈ જશે અને કાપ ફરી શરૂ થશે.

જો તમારી નવી કંપની કોર્પોરેટ NPS ની સુવિધા ન આપતી હોય, તો પણ તમારું એકાઉન્ટ બંધ થતું નથી. તમે તમારા ખાતાને ‘કોર્પોરેટ સેક્ટર’ માંથી શિફ્ટ કરીને ‘ઓલ સિટીઝન મોડેલ’ (All Citizen Model) માં ટ્રાન્સફર કરી શકો છો. ત્યારબાદ તમે જાતે સીધા જ ખાતામાં વાર્ષિક કે માસિક યોગદાન આપી શકો છો. આ સ્થિતિમાં ફક્ત કંપનીનો હિસ્સો બંધ થશે, પરંતુ તમારું જમા ભંડોળ અને વળતર સુરક્ષિત રીતે વધતું રહેશે.

જૂની ડિપોઝિટની સુરક્ષા અને ફંડ મેનેજર બદલવાના નિયમો

ઘણા લોકોને એવો ડર હોય છે કે જૂની કંપની છોડવાથી તેમનું પેન્શન ફંડ જપ્ત થઈ શકે છે, પરંતુ આ માન્યતા તદ્દન ખોટી છે. એકવાર તમારા PRAN માં જમા થયેલી રકમ સંપૂર્ણપણે તમારી જ રહે છે. જો નોકરી બદલવાના સમયગાળા દરમિયાન થોડા મહિનાનો ગેપ આવે, તો પણ જમા રકમ પર માર્કેટ આધારિત વળતર મળતું રહે છે.

આ ઉપરાંત, નોકરી બદલવાથી તમારો પેન્શન ફંડ મેનેજર (PFM) કે એસેટ એલોકેશન (ઈક્વિટી અને ડેટનો રેશિયો) આપોઆપ બદલાતો નથી. તમે તમારી ઈચ્છા મુજબ ફંડ મેનેજર કે રોકાણનો વિકલ્પ ગમે ત્યારે બદલી શકો છો. જો તમે કામ અર્થે વિદેશ (NRI/OCI) શિફ્ટ થાવ છો, તો પણ તમારો PRAN સક્રિય જ રહે છે; તમારે માત્ર બેંક વિગતો અને રેસિડેન્શિયલ સ્ટેટસ અપડેટ કરવાનું રહે છે.

નોકરી બદલતી વખતે ધ્યાનમાં રાખવા જેવી ચેકલિસ્ટ

૧. જૂની કંપની છોડતા પહેલાં ચકાસી લો કે તમારું છેલ્લું NPS યોગદાન ખાતામાં જમા થયું છે કે નહીં.

૨. નવી કંપનીમાં જોડાઈને તરત જ કોર્પોરેટ NPS વિશે જાણકારી મેળવી જરૂરી શિફ્ટિંગ ફોર્મ જમા કરો.

૩. જો સુવિધા ન હોય તો ઓલ સિટીઝન મોડેલ પસંદ કરી વ્યક્તિગત યોગદાન ચાલુ રાખો.

૪. તમારા NPS એકાઉન્ટમાં નોમિની (વારસદાર), ઈમેઈલ આઈડી, મોબાઈલ નંબર અને સરનામું અચૂક ચકાસીને અપડેટ કરી લો.