સૂર્ય ઉર્જાના નવા યુગની શરૂઆત: શું ભારતીય કંપનીઓ ચીની કંપનીઓને ટક્કર આપી શકશે? જાણો શું કહે છે નિષ્ણાતો
ભારતની સોલર એનર્જી ઇન્ડસ્ટ્રી માટે ૧ જૂન, ૨૦૨૬ થી એક ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ અને ક્રાંતિકારી બદલાવ અમલમાં આવ્યો છે. સરકારે સોલર પોલિસીમાં કરેલા આ ફેરફારથી દેશના એનર્જી સેક્ટરમાં એક નવો યુગ શરૂ થવાની શક્યતા છે. આ નિર્ણયનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ભારતને ‘આત્મનિર્ભર’ બનાવવાનો અને સોલર ક્ષેત્રે ચીન પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાનો છે.
સોલર પોલિસીમાં શું આવ્યો છે મોટો બદલાવ?
સોલર પેનલ્સ બનાવવાની પ્રક્રિયા ખૂબ જ જટિલ અને મલ્ટી-સ્ટેપ હોય છે. અત્યાર સુધી, સોલર મોડ્યુલ્સના એસેમ્બલી પર ભાર મૂકવામાં આવતો હતો, પરંતુ હવે સરકારે તેના મુખ્ય ઘટક એટલે કે ‘સોલર સેલ’ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે. ૧ જૂનથી, સરકારે આદેશ આપ્યો છે કે ચોક્કસ પ્રકારના સોલર પ્રોજેક્ટ્સમાં માત્ર ભારતમાં જ નિર્મિત (Domestically Manufactured) સોલર સેલ્સનો જ ઉપયોગ કરવો પડશે.
નવા નિયમ મુજબ, જે સોલર મોડ્યુલ્સનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે, તેમાં વપરાતા સેલ્સ પણ સરકાર દ્વારા માન્યતા પ્રાપ્ત ભારતીય ઉત્પાદકો પાસેથી જ મેળવવાના રહેશે. આ માટે ઉત્પાદકોનું નામ ‘Approved List of Models and Manufacturers’ (ALMM List-II) માં હોવું ફરજિયાત છે. આ નિયમ ખાસ કરીને ‘પીએમ સૂર્ય ઘર: મફત વીજળી યોજના’ હેઠળના રૂફટોપ પ્રોજેક્ટ્સ અને ઇન્ડસ્ટ્રીયલ ઓપન-એક્સેસ સોલર પ્રોજેક્ટ્સ પર લાગુ કરવામાં આવ્યો છે.
ભારત આ નિર્ણય શા માટે લઈ રહ્યું છે?
ભારતે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં સોલર મોડ્યુલ મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષમતામાં અદભૂત પ્રગતિ કરી છે. આજે ભારતની વાર્ષિક ક્ષમતા ૨૦૦ ગીગાવોટ (GW) જેટલી છે. જોકે, ગર્વની આ વાત હોવા છતાં, એક મોટી ખામી એ છે કે આ મોડ્યુલ્સ બનાવવા માટેના મુખ્ય ‘સોલર સેલ્સ’ માટે આપણે હજુ પણ આયાત પર નિર્ભર છીએ.
હાલમાં ભારતની સોલર સેલ મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષમતા માત્ર ૩૦ ગીગાવોટની આસપાસ છે. આ અંતરને પૂરવા માટે ભારત મોટે ભાગે ચીનથી આવતા સસ્તા સોલર સેલ્સ પર આધાર રાખે છે. સરકાર ઈચ્છે છે કે આ નિર્ભરતા પૂરી થાય. જ્યારે માંગ વધશે, ત્યારે દેશમાં સોલર સેલ બનાવતા યુનિટ્સમાં મોટા પાયે રોકાણ આવશે, જે લાંબા ગાળે ભારતને ગ્લોબલ સપ્લાય ચેઈનનું હબ બનાવશે.
ઇન્ડસ્ટ્રીના મંતવ્યો: ઉત્સાહ અને ચિંતા
આ પોલિસીને લઈને ઉદ્યોગ જગતમાં બે પ્રકારના સૂર સંભળાય છે. મોટા પ્લેયર્સ આને ‘આત્મનિર્ભર ભારત’ તરફનો એક સાહસિક અને જરૂરી કદમ માની રહ્યા છે. તેમના મતે, આનાથી દેશી મેન્યુફેક્ચરિંગને પ્રોત્સાહન મળશે અને લાખો નવી રોજગારી ઊભી થશે.
બીજી તરફ, કેટલાક નાના મેન્યુફેક્ચર્સ અને પ્રોજેક્ટ ડેવલપર્સમાં થોડી ચિંતા પણ જોવા મળે છે. તેમનું માનવું છે કે અચાનક બદલાવથી સોલર સેલ્સની અછત સર્જાઈ શકે છે, જેના કારણે પ્રોજેક્ટનો ખર્ચ વધી શકે છે. આયાતી સેલ્સની તુલનામાં સ્થાનિક સેલ્સની કિંમત શરૂઆતમાં થોડી વધુ હોઈ શકે છે, જેની અસર અંતિમ ગ્રાહક પર પડી શકે છે.
લાંબા ગાળાના ફાયદાઓ
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ટૂંકા ગાળાના પડકારોને નકારી શકાય તેમ નથી, પરંતુ તેના લાંબા ગાળાના ફાયદાઓ ખૂબ મોટા છે.
૧. એનર્જી સિક્યોરિટી: જ્યારે આપણે પાવર માટે આયાત પર નિર્ભર હોઈએ, ત્યારે ભૌગોલિક રાજકીય તણાવને કારણે સપ્લાય ખોરવાઈ શકે છે. સ્વદેશી સેલ્સ આ જોખમને ઘટાડશે.
૨. ગુણવત્તા અને સ્ટાન્ડર્ડ: ALMM લિસ્ટના કારણે હવે માત્ર ક્વોલિટી ધરાવતા ઉત્પાદકો જ માર્કેટમાં ટકી શકશે, જેથી ગ્રાહકોને વધુ સારા પેનલ્સ મળશે.
૩. ઇકોનોમિક બૂસ્ટ: સોલર સેલના ઉત્પાદન માટે નવા પ્લાન્ટ્સ સ્થપાશે, જે ભારતની જીડીપી (GDP) માં મોટું યોગદાન આપશે.
