ભારતનું ઐતિહાસિક કદમ: બોમ્બ નિકાલ પ્રણાલીઓ માટે પ્રથમ વખત બન્યું ‘સ્વદેશી માનક’, આંતરિક સુરક્ષા થશે અભેદ્ય
ભારતે પોતાની આંતરિક સુરક્ષાને વધુ મજબૂત બનાવવા અને સંરક્ષણ ઉત્પાદનમાં ગુણવત્તા સુનિશ્ચિત કરવાની દિશામાં એક ઐતિહાસિક પગલું ભર્યું છે. દેશમાં પ્રથમ વખત બોમ્બ નિકાલ પ્રણાલીઓ (Bomb Disposal Systems) માટે એક સમર્પિત ‘ભારતીય માનક’ (IS 19445:2025) તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે.
રાષ્ટ્રીય ગ્રાહક દિવસ પર મોટી જાહેરાત
નવી દિલ્હીના ભારત મંડપમ ખાતે આયોજિત ‘રાષ્ટ્રીય ગ્રાહક દિવસ 2025’ ના અવસરે, કેન્દ્રીય ગ્રાહક બાબતોના મંત્રી શ્રી પ્રહલાદ જોશીએ આ નવા માનકને જાહેર કર્યું હતું. આ માનકનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય બોમ્બ નિકાલની કામગીરીમાં સુરક્ષા અને માનકીકરણને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે.
IS 19445:2025: સુરક્ષાનું નવું માપદંડ
ભારતીય માનક બ્યુરો (BIS) દ્વારા જારી કરાયેલ આ માનક મુખ્યત્વે ત્રણ શ્રેણીના સાધનો પર લાગુ થશે:
- બોમ્બ બ્લેન્કેટ (Bomb Blankets)
- બોમ્બ બાસ્કેટ (Bomb Baskets)
- બોમ્બ ઇન્હિબિટર (Bomb Inhibitors)
આ માનક ખાસ કરીને એ સુનિશ્ચિત કરવા માટે તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે કે આ સાધનો વિસ્ફોટના દબાણ (Blast Loads) અને ધાતુના ટુકડાઓની અસરને કેટલી અસરકારક રીતે રોકી શકે છે. તેમાં પરીક્ષણ સાધનો અને મૂલ્યાંકન પ્રક્રિયાઓ માટે વિગતવાર જરૂરિયાતો શામેલ કરવામાં આવી છે.
સ્વદેશી માનકની જરૂરિયાત કેમ પડી?
અત્યાર સુધી ભારતમાં આ સાધનોના પ્રદર્શનનું નિષ્પક્ષ મૂલ્યાંકન કરવા માટે કોઈ સમર્પિત રાષ્ટ્રીય માળખું ઉપલબ્ધ નહોતું. મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, પ્રવર્તમાન આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણો કાં તો મર્યાદિત હતા અથવા તે ભારતની સુરક્ષા એજન્સીઓ સામે આવતા વિશિષ્ટ જોખમો અને ભૌગોલિક પરિસ્થિતિઓ સાથે સંપૂર્ણ રીતે સુસંગત નહોતા. તેને ગૃહ મંત્રાલય અને DRDO ની લેબોરેટરી (TBRL) ના અનુરોધ પર વિકસાવવામાં આવ્યું છે.
સુરક્ષા દળો અને ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ ને મળશે બળ
ગ્રાહક બાબતોના સચિવ નિધિ ખરેએ જણાવ્યું હતું કે, આ માનક લાગુ થવાથી નીચે મુજબના લાભો થશે:
- ઓપરેટરોની સુરક્ષા: બોમ્બ નિકાલ કરનાર ટુકડીના જવાનો અને સામાન્ય જનતાની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત થશે.
- ગુણવત્તાયુક્ત ઉત્પાદન: ભારતીય ઉત્પાદકોને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સ્પર્ધાત્મક બનાવવામાં મદદ મળશે અને ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ અભિયાનને ગતિ મળશે.
- વિશ્વસનીય સાધનો: સંરક્ષણ અને પોલીસ દળો હવે વધુ વિશ્વસનીય અને પ્રમાણિત સાધનો પસંદ કરી શકશે.
જે રીતે એક મજબૂત ઢાલ માત્ર પ્રહારને રોકતી નથી પરંતુ યોદ્ધાને તેની પાછળ સુરક્ષિત પણ રાખે છે, તેવી જ રીતે IS 19445:2025 માનક એ સુનિશ્ચિત કરે છે કે બોમ્બ નિકાલના સાધનો એક એવી ‘વૈજ્ઞાનિક ઢાલ’ તરીકે કામ કરે જે વિસ્ફોટની ઉર્જાને શોષી શકે અને જીવનની રક્ષા કરી શકે.
