રાજસ્થાનથી ગુજરાત સુધી પ્રસિદ્ધ ભેંસની નસલોનું તુલનાત્મક વર્ણન
રાજસ્થાનના જયપુરથી લઈને બીકાનેર અને જોધપુર વિસ્તાર સુધી મુર્રા નસલની ભેંસો મોટા પ્રમાણમાં જોવા મળે છે. આ નસલના શિંગડા જલેબી જેવા વિકૃત આકારમાં હોય છે અને શરીરનો રંગ કાળો ચમકદાર હોય છે. મુર્રા ભેંસને દેશમાં સૌથી પસંદગીની દૂધાળુ નસલ માનવામાં આવે છે, કારણ કે તેનું દૂધ ઉત્પાદન વધુ હોય છે. પ્રતિ lactation તે 1800થી 2500 લીટર સુધીનું દૂધ આપે છે અને દૂધમાં આશરે 7 ટકા વસા જોવા મળે છે.
સુરતી નસલ: નાનું શરીર, ગુણવત્તાયુક્ત દૂધ
સુરતી નસલની ભેંસ ગુજરાતના વડોદરા, આણંદ અને સુરત વિસ્તારમાં મુખ્યત્વે જોવા મળે છે, જ્યારે રાજસ્થાનમાં ઉદયપુર જિલ્લામાં તેનું પ્રમાણ વધુ છે. આ નસલનું શરીર અન્ય નસલોની સરખામણીએ નાનું હોવાથી તેને સિટી બફેલો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેનો રંગ હળવો કાળો અથવા ભૂરો હોય છે અને શિંગડા હસિયાકાર વળાંક ધરાવે છે. સુરતી નસલનું દૂધ ઉત્પાદન 1600થી 1700 લીટર સુધી રહે છે અને દૂધમાં 7.5 ટકા વસા જોવા મળે છે.
પંચ કલ્યાણી નસલ: સફેદ નિશાન અને ઉત્તમ ગુણ
પંજાબના ફિરોઝપુર અને ગુરદાસપુર જિલ્લામાં રાવી અને સતલજ નદીની આસપાસ પંચ કલ્યાણી નસલ જોવા મળે છે. નદીના પાણીના વાદળી દેખાવને કારણે આ નસલને વાદળી રાવી પણ કહેવાય છે. આ નસલની ભેંસના ચહેરા અને પગ પર સફેદ નિશાન હોય છે, જેના કારણે તેને પંચ કલ્યાણી નામ મળ્યું છે. દૂધમાં આશરે 8 ટકા વસા જોવા મળે છે અને પ્રતિ lactation 1500થી 1800 લીટર સુધીનું ઉત્પાદન મળે છે.
ભદાવરી નસલ: ગરમી સહનશીલતા અને ઊંચી વસા
ઉત્તર પ્રદેશના આગ્રા અને ભદાવર વિસ્તારમાં ભદાવરી નસલ મોટી સંખ્યામાં જોવા મળે છે, જ્યારે રાજસ્થાનના ધૌલપુર અને ભરતપુરમાં પણ તેનો પ્રભાવ જોવા મળે છે. આ નસલના રંગમાં તાંબા જેવી અસર જોવા મળે છે અને તે ગરમી સહન કરવાની ક્ષમતામાં શ્રેષ્ઠ ગણાય છે. ભદાવરી નસલનું દૂધ 900થી 1200 લીટર સુધી મળે છે, પરંતુ દૂધમાં 12થી 14 ટકા સુધીની વધુ વસા જોવા મળે છે.
જાફરાબાદી નસલ: ભારે કાયાવાળી ભેંસ
ગુજરાતના જાફરાબાદ, કાઠિયાવાડ અને ગીર વિસ્તારમાં જાફરાબાદી નસલ ખૂબ જાણીતી છે. આ નસલ ભેંસ સૌથી ભારે અને મોટા કદની હોવાથી તેને મિની એલિફન્ટ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેના શિંગડા નીચે વળાંક લઈને ગોળ આકારમાં દેખાય છે. દૂધ ઉત્પાદન 900થી 1000 લીટર સુધી રહે છે અને દૂધમાં 7થી 8 ટકા વસા જોવા મળે છે.
