LRS આઉટફ્લોમાં મોટો ફેરબદલ! વિદેશમાં પૈસા ઉડાવવા અંગે કેપિટલમાઇન્ડના CEO એ કર્યો આ મોટો દાવો!
આજના સમયમાં ભારતીય નાગરિકો દ્વારા વિદેશમાં નાણાં મોકલવા અથવા વિદેશી રોકાણ કરવા અંગે અવારનવાર ચર્ચાઓ થતી રહે છે. રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) ની લિબરલાઈઝ્ડ રેમિટન્સ સ્કીમ (LRS) હેઠળ નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬ માં ભારતીયોએ આશરે ૨૯ અબજ ડૉલર વિદેશમાં મોકલ્યા છે. આ આંકડો જોતા સામાન્ય રીતે એવી આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવે છે કે શું આટલી મોટી રકમ વિદેશ જવાના કારણે ભારતના વિદેશી હૂંડિયામણ (Foreign Exchange Reserves) પર કોઈ અતિશય દબાણ આવી રહ્યું છે?
પરંતુ કેપિટલમાઇન્ડ (Capitalmind) ના સ્થાપક અને સીઈઓ દીપક શેનોયના મતે, આ પ્રકારની ચિંતાઓ સંપૂર્ણપણે પાયાવિહોણી અથવા બિનજરૂરી છે. આરબીઆઈના ડેટા ટાંકીને તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે છેલ્લા કેટલાક સમયથી વિદેશમાં મોકલવામાં આવતી રકમમાં ઘટાડો નોંધાઈ રહ્યો છે અને તેમાંથી મોટો હિસ્સો માત્ર વપરાશ (Consumption) ને બદલે સ્માર્ટ રોકાણ (Investment) માટે ઉપયોગમાં લેવાઈ રહ્યો છે.
LRS આઉટફ્લોમાં ઘટાડો: ડેટા શું કહે છે?
સામાન્ય લોકોમાં એવી ધારણા હોય છે કે વિદેશ મોકલાતા નાણાં સતત વધી રહ્યા છે, પરંતુ વાસ્તવિક આંકડાઓ આનાથી તદ્દન વિપરીત હકીકત બતાવે છે. ભારતનો કુલ LRS આઉટફ્લો નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૪ (FY24) માં વધીને સર્વોચ્ચ સ્તરે એટલે કે ૩૧.૭૪ અબજ ડોલર પર પહોંચી ગયો હતો.
ત્યારબાદ તેમાં સતત ઘટાડો જોવા મળ્યો છે:
નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫ (FY25) માં આ આંકડો ઘટીને ૨૯.૫૬ અબજ ડૉલર થયો હતો.
તાજેતરના નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬ (FY26) માં આ આંકડો ઘટીને ૨૮.૯૮ અબજ ડોलર નોંધાયો છે.
આ વાર્ષિક આંકડો દર્શાવે છે કે વાર્ષિક ધોરણે તેમાં ૨ ટકાનો ઘટાડો થયો છે અને તે FY24 ના ઉચ્ચતમ સ્તર કરતા લગભગ ૮.૭ ટકા જેટલો નીચો છે. સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘X’ પર પોતાના વિચારો રજૂ કરતા દીપક શેનોયે જણાવ્યું હતું કે, “LRS આઉટફ્લો વધી રહ્યા નથી, પરંતુ ઘટી રહ્યા છે.” તેમણે સવાલ ઉઠાવ્યો હતો કે જ્યારે આ આંકડાઓ નીચે જઈ રહ્યા છે, ત્યારે વિદેશી મુદ્રા દેશ બહાર જવાની અતિશય ચિંતા કરવી વ્યાજબી નથી.
વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડાર (Forex Reserves) ની સરખામણીમાં આ આંકડો કેટલો મોટો?
ઘણા લોકો માને છે કે આટલા મોટા પ્રમાણમાં ડૉલર બહાર જવાના કારણે દેશની આર્થિક સ્થિતિ ડગમગી શકે છે. પરંતુ આશરે ૩૦ અબજ ડોલરની વાર્ષિક LRS ટ્રાન્સફરની રકમની સરખામણી જ્યારે ભારતના કુલ વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડાર (જે આશરે ૭૦૦ અબજ ડોલરની આસપાસ છે) સાથે કરવામાં આવે છે, ત્યારે તેનું વાસ્તવિક કદ સમજી શકાય છે.
આ ભોગવટાની રકમ દેશના વિશાળ વિદેશી હૂંડિયામણ રિઝર્વની સામે ઘણી નાની સાબિત થાય છે. જો કે, આર્થિક નિષ્ણાતો એવું પણ માને છે કે LRS રેમિટન્સ એ ગ્રોસ આઉટવર્ડ ટ્રાન્સફર (કુલ બહાર જતી રકમ) છે, જ્યારે ફોરેક્સ રિઝર્વ એ આરબીઆઈ પાસે રહેલા એસેટ્સનો સ્ટોક છે. આ બંનેની સરખામણી આપણને માત્ર પાયાનું માપદંડ અને કદ સમજવામાં મદદ કરે છે, જો કે તે સીધી રીતે રૂપિયા પર પડતી અસરનું ચોક્કસ માપ નથી દર્શાવતી.
નાણાં વિદેશ મોકલવા પાછળનો બદલાતો ટ્રેન્ડ: ખર્ચ કે રોકાણ?
અગાઉના વર્ષોમાં વિદેશ મોકલાતા નાણાંનો મોટો હિસ્સો માત્ર મુસાફરી, શિક્ષણ કે વિદેશી ચીજવસ્તુઓની ખરીદી જેવા વપરાશ પાછળ જતો હતો. પરંતુ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોના વલણને જોઈએ તો, હવે ભારતીયો વિદેશમાં માત્ર પૈસા ઉડાવવાને બદલે ત્યાં મજબૂત રોકાણ કરવા પર ધ્યાન આપી રહ્યા છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોમાં શેર, પ્રોપર્ટી કે અન્ય નાણાકીય સાધનોમાં રોકાણ વધવા લાગ્યું છે. જ્યારે કોઈ નાગરિક વિદેશમાં રોકાણ કરે છે, ત્યારે તે ભવિષ્યમાં આર્થિક વળતર લાવવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. તેથી, આ નાણાંને માત્ર ‘દેશ બહાર વહી ગયેલો ખર્ચ’ ગણવાને બદલે વૈશ્વિક સ્તરે કરવામાં આવતી એસેટ ક્રિએશન તરીકે પણ જોવામાં આવે છે.
