ઈરાનમાં ઘેરાતું આંતરિક સંકટ: આર્થિક પાયમાલી અને વિરોધ પ્રદર્શનો વચ્ચે ભારતીયો માટે નવી એડવાઈઝરી જાહેર
ઈરાન હાલમાં એક ગંભીર આંતરિક સંકટ (2025–2026) માંથી પસાર થઈ રહ્યું છે, જે જૂન 2025માં ઈઝરાયેલ સાથેના યુદ્ધ પછી શરૂ થયું હતું. ‘નેશનલ કાઉન્સિલ ઓફ રેઝિસ્ટન્સ ઓફ ઈરાન’ એ આ સ્થિતિને “વૈધતાનું સંકટ” ગણાવ્યું છે. દેશની અંદર વધતી જતી રાજકીય અસ્થિરતા, આર્થિક પતન અને સરકારની દમનકારી નીતિઓએ સામાન્ય જનતામાં ભારે અસંતોષ પેદા કર્યો છે.
આર્થિક તબાહી અને જન આક્રોશ
ઈઝરાયેલ-ઈરાન યુદ્ધ પછી ઈરાનનું અર્થતંત્ર સંપૂર્ણપણે ખોરવાઈ ગયું છે. યુદ્ધ દરમિયાન અંદાજે 70 લાખ લોકો શહેરી વિસ્તારોમાંથી વિસ્થાપિત થયા હતા, જેના કારણે વેપાર અને પરિવહન ઠપ થઈ ગયું હતું. હાલમાં, ઔદ્યોગિક વિસ્તારોમાં દરરોજ 5 કલાક સુધીનો વીજ કાપ લાદવામાં આવી રહ્યો છે, જેનાથી ઉત્પાદન અને સપ્લાય ચેઈન ખરાબ રીતે પ્રભાવિત થઈ છે.
આ આર્થિક બદહાલી સામે 2025 ના અંતમાં મોટા પાયે વિરોધ પ્રદર્શનો શરૂ થયા. તેહરાનના બજારના વેપારીઓ અને દુકાનદારોના નેતૃત્વમાં શરૂ થયેલા આ પ્રદર્શનો ટૂંક સમયમાં સમગ્ર દેશમાં ફેલાઈ ગયા. દેખાવકારો હવે માત્ર આર્થિક સુધારાની માંગ નથી કરી રહ્યા, પરંતુ “સરમુખત્યારનું મૃત્યુ” જેવા સરકાર વિરોધી સૂત્રો પણ પોકારી રહ્યા છે.
સરકારનું દમનકારી વલણ
ઈરાની સરકારે આ બળવાને કચડી નાખવા માટે મોટા પાયે ધરપકડો અને સૈન્યીકરણનો આશરો લીધો છે:
- સામૂહિક ધરપકડો: જૂનના અંત સુધીમાં જાસૂસી અને સુરક્ષા અપરાધોના આરોપમાં 700 થી વધુ લોકોની ધરપકડ કરવામાં આવી છે.
- ઈન્ટરનેટ બ્લેકઆઉટ: માહિતીના પ્રસારને રોકવા માટે સરકારે અનેકવાર ઈન્ટરનેટ બંધ કરી દીધું છે, જેના કારણે કનેક્ટિવિટીમાં 20% સુધીનો ઘટાડો થયો છે.
- અફઘાન નાગરિકોનો નિકાલ: સુરક્ષા કારણોને ટાંકીને સરકારે અફઘાન નાગરિકોના દેશનિકાલનો દર વધારીને દરરોજ 30,000 કરી દીધો છે.
ભારતીય નાગરિકો માટે સ્થિતિ અને સરકારી પગલાં
ઈરાનમાં હાલમાં અંદાજે 10,000 ભારતીય નાગરિકો રહી રહ્યા છે, જેમાં વિદ્યાર્થીઓ, કામદારો અને યાત્રાળુઓનો સમાવેશ થાય છે. ભારત સરકાર સ્થિતિ પર નજીકથી નજર રાખી રહી છે:
- ટ્રાવેલ એડવાઈઝરી: ભારતીય દૂતાવાસે 5 જાન્યુઆરી અને 14 જાન્યુઆરી 2026 ના રોજ નવી એડવાઈઝરી જાહેર કરી ભારતીયોને ઉપલબ્ધ વ્યાવસાયિક સાધનો દ્વારા ઈરાન છોડવાની સલાહ આપી છે.
- ઓપરેશન સિંધુ: આ અગાઉ જૂન 2025 માં યુદ્ધ દરમિયાન ભારતે ‘ઓપરેશન સિંધુ’ ચલાવીને 3,597 લોકોને સુરક્ષિત બહાર કાઢ્યા હતા.
- હવાઈ માર્ગ: એર ઈન્ડિયા અને ઈન્ડિગો જેવી એરલાઈન્સે સુરક્ષા કારણોસર ઈરાની હવાઈ ક્ષેત્રનો ઉપયોગ કરવાનું બંધ કરી દીધું છે.
- ચાબહાર બંદર: અમેરિકી પ્રતિબંધો અને દબાણ વચ્ચે, ભારત સરકારે બજેટ 2026 માં ચાબહાર બંદર પ્રોજેક્ટ માટે કોઈ ભંડોળ ફાળવ્યું નથી, જે ભવિષ્ય માટે એક ચિંતાજનક સંકેત છે.
વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હાલમાં હવાઈ માર્ગો ખુલ્લા હોવાથી કોઈ વિશેષ રેસ્ક્યુ મિશનની જરૂર નથી, પરંતુ ભારતીય સમુદાયને સતર્ક રહેવા અને દૂતાવાસના સંપર્કમાં રહેવા સૂચના આપવામાં આવી છે.
ઈરાનની અંદર ઘેરાતું આ સંકટ માત્ર ત્યાંની જનતા માટે જ નહીં પરંતુ સમગ્ર ક્ષેત્રની સ્થિરતા માટે ખતરો બનેલું છે. ભારતીયો માટે સ્થિતિ સંવેદનશીલ છે અને સરકાર દરેક સંભવ સહાય માટે તૈયાર છે.
