50% સ્વદેશી થશે S-400? એર ડિફેન્સમાં ભારતનો માસ્ટરસ્ટ્રોક, રશિયા પાસેથી વધુ મળી શકે છે આ ઘાતક હથિયાર
રશિયા ભારતને 2-3 વધારાની S-400 મિસાઇલ પ્રણાલી આપવા તૈયાર છે, જેનાથી દેશની હવાઈ સુરક્ષા વધુ મજબૂત થશે. “ઓપરેશન સિંદૂર”માં S-400ની ક્ષમતા સાબિત થયા બાદ આ ઓફર આવી છે. નવી ડીલમાં ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ હેઠળ 50% ટેક્નોલોજી હસ્તાંતરણ (ToT) પણ સામેલ હશે, જેનાથી ભારતની સંરક્ષણ આત્મનિર્ભરતા વધશે અને ભારતીય વાયુસેનાને અજેય ‘સુદર્શન ચક્ર’ પ્રદાન થશે.
ભારતની હવાઈ સુરક્ષા શક્તિ આવનારા દિવસોમાં વધુ મજબૂત થઈ શકે છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, રશિયાએ સંકેત આપ્યા છે કે તે ભારતીય વાયુસેનાને બે થી ત્રણ વધારાના S-400 મિસાઇલ સિસ્ટમ્સ આપવા માટે તૈયાર છે. આ ઓફર એવા સમયે આવી છે, જ્યારે ઓપરેશન સિંદૂર (મે 2025)માં ભારતીય S-400 સિસ્ટમે પાકિસ્તાનના લડાકુ વિમાનો અને મિસાઇલોને રોકીને પોતાની ક્ષમતાનું શાનદાર પ્રદર્શન કર્યું હતું.
સૂત્રો મુજબ રશિયાની સરકારી ફર્મ રોસ્ટેકએ સ્પષ્ટ સંકેતો આપ્યા છે કે ભારત સાથે નવા સોદા પર પ્રારંભિક વાતચીત શરૂ થઈ ચૂકી છે. રશિયાનો દાવો છે કે આ વખતે ડિલિવરી સમયસર અને નક્કી શેડ્યૂલ મુજબ થશે, જેથી અગાઉના વિલંબની સમસ્યા ફરી ન આવે.
જૂની ડીલની બે રેજિમેન્ટ હજુ બાકી
ભારતે 2018માં લગભગ $5.43 અબજમાં કુલ પાંચ S-400 રેજિમેન્ટ ખરીદવાનો કરાર કર્યો હતો.
-
પહેલી ત્રણ રેજિમેન્ટ 2023 સુધીમાં ભારતીય વાયુસેનાને મળી ચૂકી છે.
-
ચોથી અને પાંચમી રેજિમેન્ટ યુક્રેન યુદ્ધના કારણે અટકી ગઈ અને હવે તેની ડિલિવરી 2026ની શરૂઆત અને મધ્ય સુધી લંબાઈ ગઈ છે.
આ જ કારણોસર ભારતે રશિયાને સ્પષ્ટ કહ્યું છે કે નવી ડીલ ત્યારે જ ફાઇનલ થશે જ્યારે ડિલિવરી ટાઇમલાઇન સંપૂર્ણપણે સુનિશ્ચિત હશે.
S-400 બન્યું ભારતની હવાઈ સુરક્ષાનું સુદર્શન ચક્ર
ભારતીય વાયુસેનામાં S-400ને પ્રતીકાત્મક રીતે “સુદર્શન ચક્ર” કહેવામાં આવે છે. ચીન અને પાકિસ્તાન બંને મોરચા પર તૈનાત આ સિસ્ટમ ભારતની મલ્ટી-લેયર એર ડિફેન્સનો મુખ્ય સ્તંભ બની ચૂક્યું છે.
ઓપરેશન સિંદૂરમાં તેની ક્ષમતા વિશ્વ સ્તરે હાઇલાઇટ થઈ:
-
આદમપુરથી તૈનાત યુનિટે 314 કિમી દૂર પાકિસ્તાની વિમાન તોડી પાડીને રેકોર્ડ બનાવ્યો છે.
-
IAF ચીફે પુષ્ટિ કરી કે S-400 એ છ પાકિસ્તાની JF-17 લડાકુ વિમાન અને એક ISR વિમાનને 300 કિમી+ રેન્જથી ખતમ કર્યા.
-
તેની Big Bird રડારએ એકસાથે 300+ હવાઈ લક્ષ્યોને ટ્રેક કર્યા.
-
સિસ્ટમને તૈનાત કરવાનો સમય માત્ર 5 મિનિટથી ઓછો રહ્યો.
આ આંકડાઓએ એ સાબિત કરી દીધું કે S-400 ભારતની એર ડિફેન્સ નેટવર્કની કરોડરજ્જુ છે.
નવી ડીલમાં ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’નો સમાવેશ
વાતચીતમાં એક મોટું ફોકસ એ છે કે રશિયા S-400 મિસાઇલો માટે 50% ટેક્નોલોજી ટ્રાન્સફર (ToT) આપવા તૈયાર છે.
-
BDL જેવી ભારતીય કંપનીઓ મિસાઇલ એસેમ્બલીમાં સામેલ થઈ જશે.
-
ઓક્ટોબર 2025માં મંજૂર થયેલી 48N6 મિસાઇલના સ્થાનિક ઉત્પાદનને પણ ગતિ મળશે.
-
S-400 સપોર્ટ સિસ્ટમમાં 50% સુધી સ્વદેશીકરણ શક્ય બનશે.
-
આનાથી ખર્ચ ઘટશે અને ભારતની બાહ્ય નિર્ભરતા ઓછી થશે.
આ ભારતની સંરક્ષણ આત્મનિર્ભરતાને મજબૂત બનાવવાની દિશામાં મોટું પગલું માનવામાં આવે છે.
ડીલ ક્યારે પાક્કી થઈ શકે છે?
-
વાતચીત 2026ના મધ્ય સુધીમાં પૂરી થવાની અપેક્ષા છે.
-
નવી રેજિમેન્ટની ડિલિવરી 2029-2030 વચ્ચે શરૂ થવાની સંભાવના છે.
-
અનુમાનિત ખર્ચ $2-3 અબજ છે.
ઓપરેશન સિંદૂરની સફળતાએ માત્ર S-400ની ક્ષમતાને જ નહીં, પણ ભારત-રશિયા સંરક્ષણ સહયોગમાં એક નવો વ્યૂહાત્મક અધ્યાય પણ ખોલી દીધો છે. જો નવી ડીલ પાક્કી થાય છે, તો ભારતની હવાઈ સુરક્ષા વધુ મજબૂત થશે અને પડોશી દેશોના કોઈપણ હવાઈ ખતરાને રોકવાની ક્ષમતા અનેક ગણી વધી જશે.
