ભારતીય રિફાઇનરીઓનો વેનેઝુએલા પર ભરોસો – ઉર્જા સુરક્ષા માટે રશિયાથી આગળ વધતું ભારત
ભારત વિશ્વનો ત્રીજો સૌથી મોટો તેલ વપરાશકાર દેશ છે, અને તેની ઉર્જા જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે તે હંમેશા સસ્તા અને ટકાઉ સ્ત્રોતોની શોધમાં રહે છે. ૨૦ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૨૬ના અહેવાલો મુજબ, ભારતની સરકારી તેલ કંપનીઓ જેવી કે ભારત પેટ્રોલિયમ (BPCL) અને ઈન્ડિયન ઓઈલ (IOC) તેમજ ખાનગી ક્ષેત્રની જાયન્ટ રિલાયન્સ ઈન્ડસ્ટ્રીઝ (RIL) એ વેનેઝુએલા પાસેથી ક્રૂડ ઓઈલની આયાતમાં નોંધપાત્ર વધારો કર્યો છે.
BPCL અને HMEL નો મોટો સોદો
તાજેતરમાં ભારત પેટ્રોલિયમ કોર્પ (BPCL) અને HPCL મિત્તલ એનર્જી લિમિટેડ (HMEL) એ સંયુક્ત રીતે વેનેઝુએલા પાસેથી ૧ મિલિયન બેરલ ક્રૂડ ઓઇલ ખરીદ્યું છે. આ ખરીદી પાછળની વ્યૂહરચના અત્યંત રસપ્રદ છે. શિપિંગ ખર્ચ ઘટાડવા માટે, બંને કંપનીઓએ એક જ વિશાળ જહાજ (VLCC) માં તેલ મંગાવ્યું છે. આ જથ્થો કેરળની કોચી રિફાઇનરી, ગુજરાતની બીના રિફાઇનરી અને પંજાબની ભટિંડા રિફાઇનરી વચ્ચે વહેંચવામાં આવશે.
રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝને અમેરિકી લાઇસન્સનો લાભ
રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ (RIL) માટે એક મોટા સમાચાર એ છે કે અમેરિકાએ તેને વેનેઝુએલાથી સીધું ક્રૂડ ઓઇલ ખરીદવા માટે લાઇસન્સ આપ્યું છે. અગાઉ પ્રતિબંધોને કારણે સીધી ખરીદીમાં અવરોધો આવતા હતા, પરંતુ હવે RIL કોઈપણ જોખમ વિના વેનેઝુએલાની સરકારી તેલ કંપનીઓ સાથે સીધા સોદા કરી શકશે. ફેબ્રુઆરીના પ્રારંભમાં જ રિલાયન્સે ૨ મિલિયન બેરલ તેલની ખરીદી કરીને પોતાની ક્ષમતા દર્શાવી છે.
રશિયા પર નિર્ભરતા ઘટાડવાનો પ્રયાસ
યુક્રેન યુદ્ધ દરમિયાન ભારતે રશિયા પાસેથી સસ્તું તેલ ખરીદીને અર્થતંત્રને ટેકો આપ્યો હતો. એપ્રિલથી ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ વચ્ચે ભારતની કુલ આયાતમાં રશિયાનો હિસ્સો ૩૧ ટકા હતો. જોકે, હવે ભારત એક જ દેશ પર નિર્ભર રહેવાને બદલે તેના સ્ત્રોતોમાં વૈવિધ્ય લાવી રહ્યું છે. વેનેઝુએલાનું ક્રૂડ ઓઇલ દુબઈ બેન્ચમાર્ક કરતા ૬.૫ થી ૭ ડોલર સસ્તું મળી રહ્યું છે, જે ભારત માટે આર્થિક રીતે અત્યંત ફાયદાકારક છે.
અમેરિકા સાથેના બદલાતા વેપાર સંબંધો
મુંબઈમાં યોજાયેલી ‘ગ્લોબલ ઇકોનોમિક કોઓપરેશન સમિટ’માં વાણિજ્ય મંત્રી પીયૂષ ગોયલે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે ભારત માત્ર ક્રૂડ ઓઈલ જ નહીં, પણ ઉચ્ચ ગુણવત્તાના કોકિંગ કોલસા માટે પણ અમેરિકા તરફ નજર દોડાવી રહ્યું છે. નોંધપાત્ર વાત એ છે કે, અમેરિકાએ રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવા બદલ ભારત પર લાદવામાં આવેલા ૨૫ ટકા ટેરિફને હટાવી લીધો છે અને અન્ય ટેરિફમાં પણ ઘટાડો કર્યો છે. આ બદલાતા સમીકરણો દર્શાવે છે કે અમેરિકા હવે ભારતની ઉર્જા જરૂરિયાતોને સમજી રહ્યું છે.
ભવિષ્યની યોજના
એપ્રિલ ૨૦૨૬ સુધીમાં વેનેઝુએલાથી ભારતની તેલ આયાત ૬ મિલિયન બેરલ સુધી પહોંચવાની ધારણા છે. વિટોલ અને ટ્રાફિગુરા જેવી આંતરરાષ્ટ્રીય ટ્રેડિંગ કંપનીઓ આ સોદાઓમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી રહી છે.
૨૦ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ના રોજ ભારતની તેલ નીતિ સ્પષ્ટ દેખાઈ રહી છે – તે કોઈ એક જૂથમાં બંધાવાને બદલે પોતાના રાષ્ટ્રીય હિતોને સર્વોપરી રાખી રહ્યું છે. વેનેઝુએલાથી ક્રૂડની ખરીદી ભારતીય ગ્રાહકો માટે પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ સ્થિર રાખવામાં મદદરૂપ સાબિત થશે.
