અમેરિકા-ઈરાન બેઠકમાં હંગામો: ૮૦ મિનિટની ચર્ચા દરમિયાન કેમ અચાનક ઈરાની પ્રતિનિધિમંડળે કર્યો બહિષ્કાર?
સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડના જિનીવા ખાતે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલી હાઈ-પ્રોફાઈલ શાંતિ મંત્રણાના પ્રથમ રાઉન્ડ દરમિયાન ભારે રાજદ્વારી ડ્રામા અને તણાવ જોવા મળ્યો છે. રવિવારે (૨૧ જૂન, ૨૦૨૬) આયોજિત આ બેઠક મધ્ય-પૂર્વના છેલ્લા ચાર મહિનાના સંઘર્ષને શાંત કરવા માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવતી હતી, પરંતુ અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના એક આકરા નિવેદને ચાલુ બેઠકમાં આગ લગાડવાનું કામ કર્યું હતું.
સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડમાં આયોજિત આ ઐતિહાસિક બેઠકમાં અમેરિકા તરફથી ઉપરાષ્ટ્રપતિ જેડી વાન્સ અને ઈરાન તરફથી સંસદના અધ્યક્ષ મોહમ્મદ બાઘેર ગાલિબાફ તેમજ વિદેશ પ્રધાન અબ્બાસ અરાઘચી આમને-સામને બેઠા હતા. આશરે ૮૦ મિનિટ સુધી ચાલેલી આ બેઠકની શરૂઆત ખૂબ જ સકારાત્મક રહી હતી. બંને પક્ષો ઈરાની તેલ નિકાસ પરના પ્રતિબંધો હળવા કરવા માટેના ડ્રાફ્ટ ફ્રેમવર્ક પર સહમત થવાની તૈયારીમાં હતા. આ ઉપરાંત, કતારની મદદથી અમેરિકા દ્વારા ફ્રીઝ (સ્થગિત) કરવામાં આવેલું ઈરાનનું ફંડ મુક્ત કરવાના વિકલ્પો પર પણ ગંભીર ચર્ચા થઈ હતી.
બેઠક દરમિયાન ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે શું કહ્યું?
જ્યારે રૂમની અંદર ઓફિશિયલ વાટાઘાટો ચાલી રહી હતી, ત્યારે જ અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાનને સીધી સૈન્ય કાર્યવાહીની કડક ચેતવણી આપી દીધી. ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું કે, જો ઈરાન લેબેનોનમાં સક્રિય તેના સાથી સંગઠનો (પ્રોક્સીઝ) ને તાત્કાલિક અસરથી રોકવામાં નિષ્ફળ જશે, તો તેણે તેના ગંભીર અને વિનાશક પરિણામો ભોગવવા માટે તૈયાર રહેવું પડશે. ટ્રમ્પના આ આક્રમક નિવેદનની માહિતી બેઠક દરમિયાન મળતા જ ઈરાની કેમ્પમાં ભારે ગુસ્સો ફાટી નીકળ્યો હતો.
ઈરાન ગુસ્સે ભરાયું અને રૂમ છોડીને ચાલ્યું ગયું
ટ્રમ્પના આ ઉશ્કેરણીજનક વલણના વિરોધમાં ઈરાની પ્રતિનિધિમંડળના વડા મોહમ્મદ બાઘેર ગાલિબાફ અને વિદેશ મંત્રી અરાઘચીએ કડક વાંધો ઉઠાવ્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું કે અમેરિકા એક તરફ શાંતિ કરારની વાતો કરે છે અને બીજી તરફ સાર્વભૌમ દેશને ધમકાવે છે, જે બિલકુલ સ્વીકાર્ય નથી. ઈરાની મીડિયાના અહેવાલો અનુસાર, ટ્રમ્પના આ નિવેદનના પ્રત્યાઘાત રૂપે ઈરાની પ્રતિનિધિમંડળ તાત્કાલિક બેઠકનો બહિષ્કાર કરીને કોન્ફરન્સ રૂમ છોડીને બહાર ચાલ્યું ગયું હતું, જેના કારણે મંત્રણા થોડા સમય માટે સંપૂર્ણપણે અટકી પડી હતી. ઈરાની સૈન્ય કોઈપણ પરિસ્થિતિ અને હુમલાનો વળતો જવાબ આપવા સજ્જ હોવાની જાહેરાત પણ ગાલિબાફે કરી હતી.
ત્યારબાદ આગળ શું થયું?
બેઠક સંપૂર્ણપણે ભાંગી પડવાની અણી પર હતી, પરંતુ અમેરિકી ઉપરાષ્ટ્રપતિ જેડી વાન્સે તાત્કાલિક મોરચો સંભાળ્યો અને ‘ડેમેજ કંટ્રોલ’ની ભૂમિકા ભજવી. તેમણે પરિસ્થિતિને શાંત પાડવાનો પ્રયાસ કરતા ઈરાની પ્રતિનિધિઓને સમજાવ્યા કે આટલા મોટા અને જટિલ શાંતિ કરારોમાં આવી વૈચારિક અસ્થિરતા અને તણાવ ખૂબ જ સામાન્ય બાબત છે. વાન્સે ઈરાનને ખાતરી આપી કે અમેરિકા મધ્ય-પૂર્વમાં પ્રાદેશિક શાંતિ સ્થાપવા માટે સંપૂર્ણપણે પ્રતિબદ્ધ છે અને આ પ્રક્રિયા ભલે મુશ્કેલ હોય, પરંતુ વાતચીત ચાલુ રહેવી જોઈએ.
જેડી વાન્સની આ કુશળ રાજદ્વારી સમજાવટ અને કતારના મધ્યસ્થીઓના હસ્તક્ષેપ બાદ, ઈરાની પ્રતિનિધિમંડળનો ગુસ્સો થોડો શાંત પડ્યો હતો. થોડા સમયના હાઈ વોલ્ટેજ ડ્રામા અને વિરામ બાદ, ઈરાની ટીમ ફરીથી ટેબલ પર પરત ફરી હતી અને અટકેલી મંત્રણા સકારાત્મક નોંધ સાથે સમાપ્ત થઈ હતી. જો કે, આ ઘટનાએ સાબિત કરી દીધું છે કે આગામી દિવસોમાં આ શાંતિ કરારને આખરી ઓપ આપવો બંને દેશો માટે લોઢાના ચણા ચાવવા સમાન સાબિત થશે.
