ઈરાનમાં મડાગાંઠ: કટ્ટરપંથીઓની જીદ વિરુદ્ધ ઉદારવાદીઓનો શાંતિનો સાદ; શું વાતચીત જ એકમાત્ર રસ્તો છે?
ઈરાન અત્યારે એક એવા વળાંક પર ઊભું છે જ્યાં તેનો એક ખોટો નિર્ણય આવનારા દાયકાઓ સુધી દેશને અંધકારમાં ધકેલી શકે છે. એક તરફ કટ્ટરપંથીઓ યુદ્ધના નગારા વગાડી રહ્યા છે, તો બીજી તરફ દેશના બુદ્ધિજીવીઓ અને ઉદારવાદી નેતાઓ ચેતવણી આપી રહ્યા છે કે જો હવે અટકવામાં નહીં આવે, તો ઈરાન ક્યારેય બેઠું થઈ શકશે નહીં. આ ગંભીર પરિસ્થિતિમાં માનવાધિકાર વકીલ અને ઉદારવાદી મૌલવી મોહસિન રોહામીના વિચારો અત્યારે ઈરાનના સોશિયલ મીડિયા અને રાજકીય વર્તુળોમાં ચર્ચાનો વિષય બન્યા છે.
મોહસિન રોહામીની ચેતવણી: વર્ષોની મહેનત પાણીમાં ગઈ
ઉદારવાદી નેતા મોહસિન રોહામીનું માનવું છે કે લાંબા સમય સુધી ચાલેલા યુદ્ધે ઈરાનને આર્થિક અને માળખાગત રીતે તોડી નાખ્યું છે. તેમણે ખૂબ જ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં ચેતવણી આપી છે કે યુદ્ધમાં જે નુકસાન થયું છે તેને ભરપાઈ કરવામાં વર્ષો લાગી જશે. ઈરાનની મોટી સ્ટીલ ફેક્ટરીઓ, ઓઈલ રિફાઈનરીઓ, વીજળીના પ્લાન્ટ અને ગેસના વિશાળ માળખાઓ જે દેશની અર્થવ્યવસ્થાની કરોડરજ્જુ હતા, તે આજે ખંડેર બની ગયા છે.
રોહામી કહે છે કે, “શાંતિ એ સામાન્ય સ્થિતિ હોવી જોઈએ અને યુદ્ધ માત્ર એક અપવાદ હોવો જોઈએ.” તેમણે એવા લોકો પર આકરા પ્રહારો કર્યા છે જેઓ અમેરિકા સાથે વાતચીતનો વિરોધ કરી રહ્યા છે. રોહામીના મતે, જે લોકો રાજદ્વારી રસ્તાઓ બંધ કરવા માંગે છે, તેમણે યુદ્ધમાં થયેલા જાન-માલના નુકસાન માટે જનતાને જવાબ આપવો પડશે.
જનતાનો અવાજ: રસ્તાઓ પર કોઈ વિરોધ નથી
ઈરાનના શાસકો વારંવાર દાવો કરે છે કે જનતા દુશ્મન દેશો સાથે કોઈ પણ પ્રકારની સમજૂતી ઈચ્છતી નથી. પરંતુ રોહામી આ વાતને નકારે છે. તેમણે કહ્યું કે ઈરાનની સામાન્ય જનતા રસ્તાઓ પર ઉતરીને વાતચીતનો વિરોધ નથી કરી રહી. વાસ્તવમાં, સામાન્ય ઈરાની નાગરિક હવે શાંતિ અને સ્થિરતા ઈચ્છે છે. વાતચીત એ માત્ર રણનીતિની જરૂરિયાત નથી, પરંતુ તે ઈરાનના લોકોની અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવાની માંગ પણ છે. જોકે, તેમણે સ્પષ્ટતા કરી છે કે અંતિમ નિર્ણય તો સર્વોચ્ચ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા પરિષદ અને વરિષ્ઠ અધિકારીઓએ જ લેવાનો છે.
કટ્ટરપંથીઓની ચાર મોટી ભૂલો: એક વિશ્લેષણ
ઈરાનની જાણીતી વેબસાઈટ ‘અસ્ર ઈરાન’ પર પ્રકાશિત થયેલા એક વિશ્લેષણમાં કટ્ટરપંથીઓની રણનીતિક નિષ્ફળતાઓના પાયાના ચાર કારણો ગણાવ્યા છે:
દુશ્મનની તાકાતનું ખોટું અનુમાન: કટ્ટરપંથીઓએ અમેરિકા અને ઈઝરાયેલની સૈન્ય અને ટેકનોલોજીકલ તાકાતને ખૂબ જ ઓછી આંકી. તેમણે માત્ર દુશ્મનને કેટલું નુકસાન થશે તેના પર ધ્યાન આપ્યું, પરંતુ તે નુકસાન પહોંચાડવા પાછળ ઈરાને કેટલી મોટી કિંમત ચૂકવવી પડશે તેને નજરઅંદાજ કરી દીધી.
ઈરાનનો આર્થિક બોજ: યુદ્ધ લડવું એ કોઈ સસ્તો સોદો નથી. કટ્ટરપંથીઓએ યુદ્ધના ઉત્સાહમાં દેશના ખાલી થતા ખજાના અને સામાન્ય માણસની મોંઘવારી તરફ જોવાનું જ છોડી દીધું.
પશ્ચિમી દેશો વિશેની ખોટી માન્યતા: ઈરાની કટ્ટરપંથીઓ એવું માની રહ્યા છે કે પશ્ચિમી દેશો અંદરથી તૂટી રહ્યા છે અને ત્યાં લોકશાહી નબળી પડી રહી છે. પરંતુ વિશ્લેષણ કહે છે કે જ્યારે યુદ્ધની વાત આવે છે, ત્યારે લોકશાહી દેશોના આંતરિક મતભેદો દૂર થઈ જાય છે અને તેઓ એક થઈને હુમલો કરે છે.
તક ગુમાવવાનું જોખમ: જો ઈરાન હજુ પણ જૂની અને ખોટી વિચારધારા પર જ નિર્ણયો લેશે, તો તે માત્ર પોતાની વર્તમાન સ્થિતિ જ નહીં ગુમાવે, પણ યુદ્ધને સન્માનજનક રીતે સમાપ્ત કરવાની છેલ્લી તક પણ ગુમાવી દેશે.
