યુદ્ધની આગમાં મોંઘવારીનો ભડકો: ઈરાન-ઈઝરાયેલ જંગને કારણે ભારતમાં પેટ્રોલ-ડીઝલ કેટલું મોંઘું થશે?
ઇઝરાયેલ અને ઈરાન વચ્ચેના સીધા સંઘર્ષે વૈશ્વિક સ્તરે આર્થિક ભૂકંપ લાવી દીધો છે. ભારત તેની તેલની જરૂરિયાતોના ૮૦ ટકાથી વધુ હિસ્સો આયાત કરે છે, અને આ આયાતનો મોટો ભાગ મધ્ય પૂર્વના દેશોમાંથી આવે છે. ૧ માર્ચ, ૨૦૨૬ના રોજ બદલાયેલા ભૌગોલિક-રાજકીય સમીકરણો સૂચવે છે કે આગામી દિવસોમાં ભારતીય ગ્રાહકોએ મોંઘવારીનો આકરો સામનો કરવો પડશે.
૧. હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz): ભારતની લાઈફલાઈન જોખમમાં
ભારતમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ વધવાનું સૌથી મોટું કારણ ‘હોર્મુઝની સામુદ્રધુની’ પર સર્જાયેલું જોખમ છે. આ એક સાંકડો દરિયાઈ માર્ગ છે જે પર્શિયન ગલ્ફને ઓમાનના અખાત સાથે જોડે છે.
આંકડા શું કહે છે? યુએસ એનર્જી ઇન્ફોર્મેશન એડમિનિસ્ટ્રેશન (EIA) મુજબ, વિશ્વના કુલ પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનનો ૨૦% હિસ્સો આ માર્ગેથી પસાર થાય છે.
ભારત પર અસર: ભારત તેની તેલ જરૂરિયાતો માટે સાઉદી અરેબિયા, ઈરાક અને UAE પર નિર્ભર છે. જો યુદ્ધને કારણે ઈરાન આ માર્ગ બંધ કરે, તો ભારતનો તેલ પુરવઠો સંપૂર્ણપણે ખોરવાઈ જશે.
૨. પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં સંભવિત વધારો
યુદ્ધની આશંકાને પગલે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડના ભાવમાં પહેલેથી જ ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો સ્થિતિ વધુ વણસશે તો ક્રૂડ ઓઈલ $૧૦૦ પ્રતિ બેરલની સપાટી વટાવી શકે છે.
ભારતમાં અસર: ક્રૂડ ઓઈલ મોંઘું થતા સરકારી તેલ કંપનીઓ પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં લિટર દીઠ ₹૫ થી ₹૧૦ નો વધારો કરી શકે છે. ડીઝલ મોંઘું થતા માલવાહક ટ્રકોનું ભાડું વધશે, જે સીધી રીતે શાકભાજી અને અનાજના ભાવમાં વધારો કરશે.
૩. રસોડાનું બજેટ ખોરવાશે: તેલ અને મસાલા મોંઘા થશે
ભારત માત્ર તેલ જ નહીં, પણ અન્ય ઘણી ચીજો મધ્ય પૂર્વમાંથી લાવે છે અથવા ત્યાં મોકલે છે.
નિકાસ પર અસર: ભારતની કુલ બિન-તેલ નિકાસના ૧૦% થી વધુ હિસ્સો ગલ્ફ દેશો (GCC) સાથે જોડાયેલો છે. બાસમતી ચોખા, ચા, મસાલા અને ફળોની નિકાસ અટકી પડવાથી સ્થાનિક બજારમાં માંગ અને પુરવઠાનું સંતુલન બગડી શકે છે.
આયાત ખર્ચ: શિપિંગ રૂટ બદલાવાને કારણે ટ્રાન્સપોર્ટ કોસ્ટ (નૂર ભાડું) વધશે, જેની અસર આયાતી ખાદ્ય તેલ અને અન્ય ચીજો પર પડશે.
૪. હવાઈ મુસાફરી અને લોજિસ્ટિક્સ
ઘણી એરલાઇન્સે સુરક્ષાના કારણોસર ઈરાન અને ઈઝરાયેલના હવાઈ ક્ષેત્રનો ઉપયોગ કરવાનું બંધ કરી દીધું છે.
લાંબો રૂટ: વિમાનોએ હવે લાંબો રસ્તો કાપવો પડશે, જેના કારણે ઈંધણનો વપરાશ વધશે. પરિણામે, યુરોપ અને ગલ્ફ દેશોની વિમાની ટિકિટોના ભાવમાં ૨૦-૩૦% નો વધારો થઈ શકે છે.
૫. શેરબજાર અને રોકાણકારોની ચિંતા
૧ માર્ચના રોજ બજાર બંધ હોવા છતાં, આવતીકાલે સોમવારે જ્યારે માર્કેટ ખુલશે ત્યારે સેન્સેક્સ અને નિફ્ટીમાં મોટા કડાકાની ભીતિ છે. રોકાણકારો જોખમી એસેટ્સ વેચીને સોનામાં રોકાણ કરી રહ્યા છે, જેના કારણે સોનાના ભાવ પહેલેથી જ આસમાને પહોંચ્યા છે.
૨૦૨૬નું આ યુદ્ધ માત્ર બે દેશો વચ્ચેનું નથી, પણ તે વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે મોટો ફટકો છે. ભારત માટે આગામી થોડા અઠવાડિયા અત્યંત પડકારજનક રહેશે. સરકાર પાસે વ્યૂહાત્મક તેલ ભંડાર (Strategic Petroleum Reserves) હોવા છતાં, લાંબાગાળાનું યુદ્ધ મોંઘવારીને કાબૂ બહાર લઈ જઈ શકે છે.
