ટ્રમ્પના નાકાબંધી વચ્ચે ઈરાન ભારતીય જહાજો પાસેથી ટોલ વસૂલશે નહીં, તેહરાને ખુલ્લેઆમ જાહેરાત કરી
વૈશ્વિક રાજકારણની ધરી અત્યારે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટની આસપાસ ફરી રહી છે. એકતરફ અમેરિકાએ ૧૩ એપ્રિલની સાંજથી ઈરાની બંદરોને ઘેરી લેવા માટે તેના સૌથી શક્તિશાળી ફાઈટર જેટ્સ અને યુદ્ધ જહાજો તૈનાત કર્યા છે, તો બીજી તરફ ઈરાને ભારત સાથેની તેની વર્ષો જૂની મિત્રતાને નવો આયામ આપ્યો છે. ૧૪ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રોજ તેહરાને સત્તાવાર જાહેરાત કરી છે કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા ભારતીય જહાજો પાસેથી કોઈ પણ પ્રકારનો ટોલ ટેક્સ વસૂલવામાં આવશે નહીં.
૧. રાજદૂત મોહમ્મદ ફતાલીનું મહત્વનું નિવેદન
ભારતમાં ઈરાનના રાજદૂત મોહમ્મદ ફતાલીએ દૂતાવાસમાં પત્રકારો સાથે વાતચીત કરતા જણાવ્યું હતું કે, “આ અત્યંત મુશ્કેલ સમય છે, પરંતુ ભારત અને ઈરાનના સંબંધો હંમેશા મજબૂત રહ્યા છે. અમે ભારતીય જહાજોને માત્ર સુરક્ષિત માર્ગ જ નહીં આપીએ, પરંતુ તેમની પાસેથી કોઈ નાણાકીય ટોલ પણ લેવામાં આવશે નહીં.” તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું કે ભારત અને ઈરાનના હિતો સમાન છે અને ભારતે હંમેશા પોતાને એક સમજદાર અને વિશ્વસનીય ભાગીદાર સાબિત કર્યો છે.
૨. અમેરિકાની નાકાબંધી અને ઈરાનનો પલટવાર
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે જાહેરાત કરી છે કે ઈરાની બંદરો પર સંપૂર્ણ નૌકાદળ નાકાબંધી લાગુ કરવામાં આવી છે. આ નાકાબંધીનો હેતુ ઈરાનની આર્થિક કમર તોડવાનો છે. જોકે, ઈરાને ભારતને આ નાકાબંધીની અસરોથી દૂર રાખવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. ફતાલીએ સ્પષ્ટ કર્યું કે ટૂંક સમયમાં જહાજોના પસાર થવા માટેની એક નવી પદ્ધતિ અને માર્ગદર્શિકા જાહેર કરવામાં આવશે, જેમાં ભારત જેવા વ્યૂહાત્મક ભાગીદારોને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવશે.
૩. ફસાયેલા ૧૫ ભારતીય જહાજોની ઘરવાપસી
ભારત સરકાર માટે સૌથી મોટી ચિંતા હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં ફસાયેલા ૧૫ ભારતીય ધ્વજવાળા જહાજો અને તેમાં રહેલા ક્રૂ મેમ્બર્સની સુરક્ષા હતી. ૧૪ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રોજ જળમાર્ગ મંત્રાલયના અધિક સચિવ મુકેશ મંગલે માહિતી આપી હતી કે વિદેશ મંત્રાલય સાથે મળીને આ જહાજોને સલામત રીતે પરત લાવવાના પ્રયાસો તેજ કરવામાં આવ્યા છે. ઈરાન તરફથી મળેલી સુરક્ષિત માર્ગની ખાતરી બાદ આ જહાજો ટૂંક સમયમાં ભારતીય બંદરો પર પરત ફરે તેવી શક્યતા છે.
૪. અમેરિકાના પક્ષમાં તિરાડ?
રસપ્રદ વાત એ છે કે, અમેરિકાની આ નાકાબંધીને તેના જૂના સાથી દેશોનું પણ પૂર્ણ સમર્થન મળી રહ્યું નથી. બ્રિટને જાહેરાત કરી છે કે તે ઈરાની બંદરો પરની નાકાબંધીને સમર્થન આપશે નહીં. તેવી જ રીતે, ઓસ્ટ્રેલિયાએ પણ જણાવ્યું છે કે તેમને અમેરિકા તરફથી કોઈ સત્તાવાર સંદેશ મળ્યો નથી. આ સ્થિતિ દર્શાવે છે કે ઈરાન વિરુદ્ધ ટ્રમ્પની આ આક્રમક નીતિમાં અમેરિકા એકલું પડી રહ્યું હોય તેવું જણાય છે.
૫. ભારત માટે આર્થિક રાહત
ભારત માટે આ સમાચાર માત્ર રાજદ્વારી જીત નથી, પણ આર્થિક રાહત પણ છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી ટોલ ટેક્સ વગર જહાજો પસાર થવાથી ભારતની ઉર્જા આયાત અને અન્ય વેપાર પર યુદ્ધનો આર્થિક બોજ થોડો હળવો થશે. ૧૪ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના આ ઘટનાક્રમ બાદ ભારતીય વિદેશ મંત્રાલયે પણ સ્થિતિ પર નજીકથી નજર રાખી છે.
ઈરાને લીધેલો આ નિર્ણય ભારત માટે વ્યૂહાત્મક રીતે ખૂબ મહત્વનો છે. એકબાજુ અમેરિકાનું દબાણ છે અને બીજી બાજુ ઈરાનની મિત્રતા, ભારત અત્યારે મધ્ય પૂર્વના આ સંકટમાં સંતુલન જાળવવાનો શ્રેષ્ઠ પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. જો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ખરેખર ભારતીય જહાજો માટે સુરક્ષિત રહેશે, તો તે ભારતની ઉર્જા સુરક્ષા માટે મોટી ઉપલબ્ધિ ગણાશે.
