સરકારે સંસદમાં સ્વીકાર્યું: વિમાનોના ડેટા સાથે ચેડાં, દેશના મોટા એરપોર્ટ્સ પર GPS સ્પૂફિંગનો પ્રયાસ
નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રાલયે સંસદના શિયાળુ સત્ર દરમિયાન પુષ્ટિ કરી કે દિલ્હી, મુંબઈ અને બેંગલુરુ સહિત દેશના મુખ્ય એરપોર્ટ્સ પર GPS સ્પૂફિંગ (Spoofing) અને GNSS ઇન્ટરફેરન્સની ઘટનાઓ નોંધવામાં આવી છે, જેણે વિમાનોના સુરક્ષિત સંચાલન સામે ગંભીર પડકાર ઊભો કર્યો છે.
ભારત સરકારે સંસદના શિયાળુ સત્ર દરમિયાન સ્વીકાર્યું છે કે દેશના અનેક મોટા એરપોર્ટ્સ પર GPS સ્પૂફિંગ (GPS Spoofing) અને GNSS ઇન્ટરફેરન્સ (Interference) ની ઘટનાઓ નોંધાઈ છે, જેના કારણે વિમાનોના સંચાલન પર અસર પડે છે.
નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રી રામ મોહન નાયડુએ સંસદમાં માહિતી આપી હતી કે દિલ્હી (Delhi), મુંબઈ (Mumbai), કોલકાતા (Kolkata), હૈદરાબાદ (Hyderabad), અમૃતસર (Amritsar), બેંગલુરુ (Bengaluru) સહિત ઘણા શહેરોના એરપોર્ટ્સ પરથી સ્પૂફિંગના પ્રયાસોની જાણ કરવામાં આવી છે. આ ઘટનાઓ ભારતના હવાઈ ક્ષેત્રની સલામતી અને સુરક્ષા માટે મોટો ચિંતાનો વિષય છે.
શું છે GPS સ્પૂફિંગ અને GNSS ઇન્ટરફેરન્સ?
વર્તમાન સમયમાં વિમાનોનું સંચાલન અને તેમના ચોક્કસ સ્થાન (Location) ની જાણકારી મુખ્યત્વે સેટેલાઇટ આધારિત નેવિગેશન સિસ્ટમ (Satellite-Based Navigation System) દ્વારા કરવામાં આવે છે. આ સિસ્ટમ ગ્લોબલ નેવિગેશન સેટેલાઇટ સિસ્ટમ (GNSS) તરીકે ઓળખાય છે, જેમાં યુએસનું GPS, રશિયાનું ગ્લોનાસ (GLONASS), યુરોપનું ગેલિલિયો (Galileo) અને ભારતનું નાવિક (NavIC) જેવી પ્રણાલીઓ શામેલ છે.
GNSS ઇન્ટરફેરન્સ: આમાં બાહ્ય સ્ત્રોત દ્વારા રેડિયો સિગ્નલોમાં અવરોધ (Jamming) પેદા કરવામાં આવે છે. આનાથી વિમાનના નેવિગેશન રીસીવરને સેટેલાઇટ સિગ્નલો પ્રાપ્ત થતા અટકે છે અથવા તે સિગ્નલો નબળા પડી જાય છે, જેના કારણે વિમાનનું ચોક્કસ સ્થાન જાણવું મુશ્કેલ બને છે.
GPS સ્પૂફિંગ: આ ઇન્ટરફેરન્સ કરતાં વધુ ખતરનાક છે. સ્પૂફિંગમાં, હુમલાખોર ખોટા GPS સિગ્નલો પ્રસારિત કરે છે જે વાસ્તવિક સેટેલાઇટ સિગ્નલોની નકલ કરે છે. આનાથી વિમાનના નેવિગેશન સિસ્ટમને ખોટો વિશ્વાસ અપાવવામાં આવે છે કે તે એક ચોક્કસ જગ્યાએ છે, જ્યારે વાસ્તવમાં તે જગ્યાએ હોતું નથી. સરળ શબ્દોમાં, વિમાનના ડેટા સાથે ચેડાં કરીને તેના સ્થાનને બદલી નાખવામાં આવે છે.
વિમાનોના સંચાલન પર અસર
GPS સ્પૂફિંગના પ્રયાસોની નોંધ મુખ્યત્વે લેન્ડિંગ (ઉતરાણ) અને ટેક-ઓફ (ઉડાન) દરમિયાન કરવામાં આવી છે, જે વિમાન સંચાલનના સૌથી સંવેદનશીલ તબક્કાઓ છે.
- નેવિગેશનલ ભૂલો: ખોટા ડેટાના કારણે પાયલટ અને એર ટ્રાફિક કંટ્રોલ (ATC) ને વિમાનના સ્થાન અને ગતિ વિશે ખોટી માહિતી મળે છે, જે ટક્કર અથવા ખોટા માર્ગ પર જવાનું જોખમ પેદા કરી શકે છે.
- સુરક્ષાનો ભંગ: જો આ પ્રકારના હુમલાઓ સફળ થાય, તો તે પાયલટોને ખોટા એરપોર્ટ પર ઉતરાણ કરવા માટે ગેરમાર્ગે દોરી શકે છે અથવા વિમાનને જોખમી ક્ષેત્રમાં લઈ જઈ શકે છે.
- ઓટોમેટિક સિસ્ટમમાં ગડબડ: આધુનિક વિમાનો ઓટોપાયલટ (Autopilot) અને અન્ય સ્વયંસંચાલિત (Automated) સિસ્ટમો પર આધાર રાખે છે. સ્પૂફિંગના કારણે આ સિસ્ટમો ગંભીર રીતે ગૂંચવાઈ શકે છે.
સરકારે લીધેલા પગલાં અને ભવિષ્યની યોજના
નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રાલયે આ જોખમને ગંભીરતાથી લીધું છે અને તેના નિવારણ માટે કેટલાક મહત્વપૂર્ણ પગલાં ભર્યા છે:
પાયલટોને માર્ગદર્શન: એરલાઇન્સ અને પાયલટોને GNSS ઇન્ટરફેરન્સ અને સ્પૂફિંગના સંકેતોને ઓળખવા માટે વિશેષ તાલીમ અને માર્ગદર્શિકા આપવામાં આવી છે.
વૈકલ્પિક નેવિગેશન: વિમાનના નેવિગેશન માટે માત્ર GPS પર આધાર રાખવાને બદલે, વૈકલ્પિક સિસ્ટમો જેમ કે IRS (Inertial Reference System) નો ઉપયોગ વધારવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.
નવી ટેકનોલોજી: એરપોર્ટ ઓથોરિટી ઓફ ઇન્ડિયા (AAI) અને મંત્રાલય GNSS સિગ્નલોમાં ગડબડીને શોધવા અને તેને નિષ્ક્રિય કરવા માટે અદ્યતન દેખરેખ પ્રણાલીઓ (Advanced Monitoring Systems) ને સ્થાપિત કરવાની યોજના પર કામ કરી રહ્યા છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગ: આંતરરાષ્ટ્રીય નાગરિક ઉડ્ડયન સંગઠન (ICAO) અને અન્ય દેશો સાથે મળીને આ સાયબર-સુરક્ષા જોખમનો સામનો કરવા માટે શ્રેષ્ઠ પ્રણાલીઓ અપનાવવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.
આ સરકારી સ્વીકૃતિ એ વાતનો સંકેત છે કે ભારતનું હવાઈ ક્ષેત્ર સુરક્ષાના નવા પડકારોનો સામનો કરી રહ્યું છે, જેના માટે સતત જાગૃતિ અને ટેકનોલોજીકલ અપગ્રેડેશન આવશ્યક છે. આ પગલાં ભારતના કરોડો હવાઈ મુસાફરોની સુરક્ષાને સુનિશ્ચિત કરવા માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.
