પશ્ચિમ એશિયામાં અશાંતિ અને ભારતનું વલણ: બ્રિક્સ બેઠકમાં જયશંકરનો મક્કમ અવાજ
તાજેતરમાં નવી દિલ્હીમાં આયોજિત બ્રિક્સ (BRICS) દેશોના વિદેશ મંત્રીઓની બેઠક વૈશ્વિક રાજનીતિ માટે અત્યંત મહત્વની સાબિત થઈ છે. વિશ્વ જ્યારે યુદ્ધ અને આર્થિક અસ્થિરતાના ઉંબરે ઊભું છે, ત્યારે ભારતના વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે પશ્ચિમ એશિયાના સંઘર્ષો અને ખાસ કરીને પેલેસ્ટાઇન મુદ્દે ભારતની વર્ષો જૂની અને સ્પષ્ટ નીતિને પુનરોચ્ચારિત કરી છે.
બે-રાજ્ય ઉકેલ (Two-State Solution) પર ભાર
ભારતે હંમેશા સંતુલિત વિદેશ નીતિ અપનાવી છે. જયશંકરે બેઠકમાં સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું હતું કે ભારત ‘બે-રાજ્ય ઉકેલ’ ને સમર્થન આપે છે. આનો અર્થ એ છે કે ઇઝરાયેલ અને પેલેસ્ટાઇન બંને સુરક્ષિત અને માન્યતા પ્રાપ્ત સરહદોની અંદર શાંતિપૂર્વક સહઅસ્તિત્વ ધરાવે તે જ આ કાયમી સંઘર્ષનો એકમાત્ર માર્ગ છે. વર્તમાન સમયમાં જ્યારે હિંસા ચરમસીમાએ છે, ત્યારે ભારતનું આ વલણ શાંતિ સ્થાપવા માટેની કટિબદ્ધતા દર્શાવે છે.
ગલ્ફ ક્ષેત્રની નાજુક સુરક્ષા સ્થિતિ
વિદેશ મંત્રીએ ગલ્ફ ક્ષેત્રમાં વધી રહેલા તણાવ અંગે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. ફેબ્રુઆરી મહિનાથી હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Strait of Hormuz) માં સર્જાયેલી સ્થિતિને કારણે વૈશ્વિક ઉર્જા પુરવઠો જોખમાયો છે. જયશંકરે નોંધ્યું હતું કે:
- દરિયાઈ પરિવહન પર જોખમ: હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ થવાની ભીતિને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય જળસીમામાં જહાજોની અવરજવર મુશ્કેલ બની છે.
- ઉર્જા સુરક્ષા: ભારત જેવા દેશો માટે તેલ અને ગેસનો પુરવઠો ખોરવાવો એ આર્થિક રીતે નુકસાનકારક છે.
- માળખાગત સુવિધાઓ: યુદ્ધના કારણે જાહેર અને ઉર્જા માળખાગત સુવિધાઓને થતું નુકસાન સમગ્ર વિશ્વ માટે જોખમની ઘંટડી છે.
મધ્ય પૂર્વના અન્ય દેશોની સ્થિતિ
માત્ર ઈરાન-યુએસ કે ઇઝરાયેલ-પેલેસ્ટાઇન જ નહીં, પણ જયશંકરે સમગ્ર પ્રદેશની અસ્થિરતા પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેમણે લેબનોન અને સીરિયામાં ચાલતા આંતરિક પડકારો, સુદાનમાં માનવીય કટોકટી અને યમનમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમણે ભારપૂર્વક કહ્યું કે “શાંતિ ટુકડાઓમાં હોઈ શકે નહીં.” જો કોઈ એક દેશમાં અસ્થિરતા હોય, તો તેની અસર આખા ક્ષેત્ર પર પડે છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા અને માનવતાનું રક્ષણ
ભારતીય વિદેશ મંત્રીએ વૈશ્વિક સમુદાયને અપીલ કરી હતી કે ગમે તેવા સંજોગોમાં આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાઓનું પાલન થવું જોઈએ. નાગરિકોના જીવનું રક્ષણ અને હોસ્પિટલો કે શાળાઓ જેવા જાહેર સ્થળોને નિશાન ન બનાવવાની વાત તેમણે મજબૂતીથી રજૂ કરી હતી. ભારત હંમેશા માનવતાવાદી સહાય અને શાંતિપૂર્ણ વાટાઘાટોનો પક્ષધર રહ્યો છે.
બ્રિક્સ બેઠક અને ઈરાનનો પક્ષ
આ બેઠકમાં ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચીની હાજરી સૂચક હતી. ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે વધતા જતા તણાવ વચ્ચે અરાઘચીએ બ્રિક્સ દેશો પાસે આક્રમક વલણની અપેક્ષા રાખી હતી. તેમણે ઇઝરાયેલ અને અમેરિકાના પગલાંને “ગેરકાયદેસર આક્રમણ” ગણાવ્યું હતું. જોકે, ભારત અને અન્ય સભ્ય દેશોએ રાજદ્વારી માધ્યમથી ઉકેલ લાવવા પર વધુ ભાર મૂક્યો હતો.
વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર અસર
બે મહિનાથી વધુ સમયથી ચાલી રહેલા આ સંઘર્ષને કારણે વિશ્વભરમાં તેલના ભાવમાં ઉછાળો આવ્યો છે. આનાથી ફુગાવો વધવાની અને આર્થિક મંદી આવવાની ભીતિ સેવાઈ રહી છે. બ્રિક્સ બેઠકમાં આ આર્થિક અનિશ્ચિતતા પર પણ ચર્ચા કરવામાં આવી હતી, કારણ કે આ સંગઠનના દેશો વિશ્વની મોટી વસ્તી અને અર્થતંત્રનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
