ડ્રેગન અને પાકિસ્તાનની નવી જુગલબંદી: ભારત વિરુદ્ધ ઝેર ઓકવાનો પ્રયાસ, નવી દિલ્હીએ કહ્યું – “કાશ્મીર અમારો આંતરિક મામલો છે”
ભૌગોલિક-રાજકીય સમીકરણો અને દક્ષિણ એશિયાની સુરક્ષાના સંદર્ભમાં બેઇજિંગથી એક મોટો ઘટનાક્રમ સામે આવ્યો છે. પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાન શાહબાઝ શરીફની ચીન મુલાકાત અને રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ સાથેની બેઠક બાદ બહાર પાડવામાં આવેલા સંયુક્ત નિવેદનમાં ફરી એકવાર ભારત વિરોધી એજન્ડા સ્પષ્ટ દેખાઈ રહ્યો છે.
દક્ષિણ એશિયાના રાજકારણમાં ચીન અને પાકિસ્તાનની જુગલબંદી અને ભારત વિરોધી વલણ ફરી એકવાર આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર ખુલ્લું પડી ગયું છે. પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાન શાહબાઝ શરીફની સત્તાવાર બેઇજિંગ મુલાકાત અને ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ સાથેની ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠક બાદ બંને દેશોએ એક વિસ્તૃત સંયુક્ત નિવેદન (Joint Statement) બહાર પાડ્યું છે. આ નિવેદનમાં બંને દેશોએ પાયાવિહોણા દાવો કરીને કાશ્મીર મુદ્દાનો ઉલ્લેખ કર્યો છે અને ચીને ફરી એકવાર આ વિવાદ પર પાકિસ્તાનના પરંપરાગત વલણને પોતાનો રાજદ્વારી ટેકો જાહેર કર્યો છે. જોકે, નવી દિલ્હીએ ભૂતકાળની જેમ આ વખતે પણ અત્યંત કડક શબ્દોમાં સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે જમ્મુ-કાશ્મીર અને લદ્દાખ ભારતનો અભિન્ન અને અવિભાજ્ય હિસ્સો હતા, છે અને હંમેશા રહેશે, અને આમાં કોઈ પણ ત્રીજા પક્ષ કે દેશની દખલગીરી સ્વીકારવામાં આવશે નહીં.
સંયુક્ત નિવેદનમાં કાશ્મીર રાગ અને કલમ ૩૭૦ ની ભાષા
બહાર પાડવામાં આવેલા સંયુક્ત નિવેદન અનુસાર, ચીને જમ્મુ-કાશ્મીર વિવાદના ઉકેલ માટે યુએન ચાર્ટર (UN Charter), યુએન સુરક્ષા પરિષદના જૂના ઠરાવો અને દ્વિપક્ષીય કરારોનો હવાલો આપ્યો છે. ભારતે જ્યારે કલમ ૩૭૦ રદ કરીને કાશ્મીરને મુખ્ય પ્રવાહમાં જોડ્યું હતું, ત્યારે પણ ચીને પાકિસ્તાનની ભાષા બોલીને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે વિરોધ નોંધાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. મંગળવારે પણ બંને દેશોએ દક્ષિણ એશિયામાં શાંતિ અને સ્થિરતા જાળવવાના નામે પ્રાદેશિક વિવાદોને વાતચીત દ્વારા ઉકેલવાની વકીલાત કરી હતી, જે તેમની બેધારી નીતિ દર્શાવે છે.
ચીન-પાકિસ્તાન સંયુક્ત નિવેદન અને ભારતના વલણનું આંતરરાષ્ટ્રીય વિશ્લેષણ
| મુખ્ય વિષય (Core Topics) | ચીન અને પાકિસ્તાનનો સંયુક્ત એજન્ડા | ભારતનું સત્તાવાર અને કડક વલણ | ક્ષેત્રીય રાજકારણ પર સંભવિત અસર |
| કાશ્મીર વિવાદ | યુએન ચાર્ટર અને સુરક્ષા પરિષદના ઠરાવો મુજબ શાંતિપૂર્ણ ઉકેલ જરૂરી. | કાશ્મીર સંપૂર્ણ આંતરિક મામલો છે, ત્રીજા પક્ષની કોઈ ભૂમિકા નથી. | આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પાકિસ્તાનને ફરી કોઈ મોટો ટેકો મળ્યો નથી. |
| CPEC અને ગ્વાદર પોર્ટ | કોરિડોરના વિકાસને ઝડપી બનાવાશે અને ત્રીજા દેશોનું સ્વાગત છે. | ભારતીય સાર્વભૌમત્વ (POK) માંથી પસાર થતો પ્રોજેક્ટ ગેરકાયદેસર છે. | બલૂચિસ્તાનમાં ચીની રોકાણો સામે સુરક્ષા પડકારો યથાવત. |
| SCO ની અધ્યક્ષતા | આગામી સમયમાં શાંઘાઈ સહકાર સંગઠનના અધ્યક્ષ તરીકે પાક.ને ચીનનો ટેકો. | સંગઠનની શરતો મુજબ આતંકવાદ મુક્ત વાતાવરણ અનિવાર્ય છે. | એશિયન રિજનમાં કૂટનીતિક ખેંચતાણ વધવાની સંભાવના. |
| આતંકવાદ વિરોધ | TTP અને પૂર્વીય તુર્કસ્તાન મૂવમેન્ટ (ETIM) સામે સંયુક્ત લડત. | પાકિસ્તાન ભારત વિરોધી આતંકવાદીઓને આશ્રય આપવાનું બંધ કરે. | પાકિસ્તાન પોતાની આંતરિક સુરક્ષા મામલે ચિંતિત છે. |
સીપીઈસી (CPEC) અને ગ્વાદર પોર્ટ પર શાહબાઝ શરીફનો ભરોસો
પોતાના આર્થિક હિતોને સાધવા માટે બંને દેશોએ ચીન-પાકિસ્તાન આર્થિક કોરિડોર (CPEC) ના બીજા તબક્કાના વિકાસને વધુ ઝડપી બનાવવાની જાહેરાત કરી છે. પાકિસ્તાનના ગ્વાદર પોર્ટને પ્રાદેશિક વેપારનું મુખ્ય કેન્દ્ર બનાવવા અને આ પ્રોજેક્ટમાં ત્રીજા દેશોની ભાગીદારીને આવકારવા અંગે સહમતિ સધાઈ છે. તાજેતરમાં પાકિસ્તાનમાં ચીની એન્જિનિયરો પર થયેલા આત્મઘાતી હુમલાઓથી ચિંતિત ચીનને શાંત પાડવા માટે વડાપ્રધાન શાહબાઝ શરીફે ખાસ ખાતરી આપી છે કે ગ્વાદર પોર્ટ અને સીપીઈસી પ્રોજેક્ટ્સ પર કામ કરી રહેલા તમામ ચીની નાગરિકોની સુરક્ષા વ્યવસ્થા અત્યંત અભેદ્ય બનાવવામાં આવશે.
પરસ્પર પ્રશંસા અને આતંકવાદ પર બેવડું વલણ
આ બેઠકમાં ચીને વૈશ્વિક કૂટનીતિમાં પાકિસ્તાનની ભૂમિકાની પ્રશંસા કરી હતી, ખાસ કરીને અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે તાજેતરમાં કામચલાઉ યુદ્ધવિરામ કરાવવામાં પાકિસ્તાને ભજવેલી મધ્યસ્થની ભૂમિકાને બિરદાવી હતી. બદલામાં પાકિસ્તાને તાઈવાન મુદ્દે ચીનની ‘વન ચાઇના પોલિસી’ પ્રત્યે પોતાની કટિબદ્ધતા દોહરાવી હતી.
સૌથી રસપ્રદ વાત એ છે કે, બંને દેશોએ તહરીક-એ-તાલિબાન પાકિસ્તાન (TTP) અને પૂર્વીય તુર્કસ્તાન ઇસ્લામિક ચળવળ (ETIM) જેવા આતંકવાદી સંગઠનો સામે લડવાની મોટી વાતો કરી છે, પરંતુ ભારતની ધરતી પર આતંક ફેલાવતા લશ્કર-એ-તૈયબા કે જૈશ-એ-મોહમ્મદ જેવા સંગઠનો સામે કોઈ જ ઉલ્લેખ કર્યો નથી.
ચીન અને પાકિસ્તાન વચ્ચેનું આ સંયુક્ત નિવેદન દર્શાવે છે કે આર્થિક અને લશ્કરી રીતે કંગાળ થઈ ચૂકેલું પાકિસ્તાન અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવા માટે સંપૂર્ણપણે ચીનના શરણે ગયું છે. બીજી તરફ ચીન તેનો ઉપયોગ ભારતને વ્યૂહાત્મક રીતે ઘેરવા માટે કરી રહ્યું છે. જોકે, આજના મજબૂત વૈશ્વિક સમીકરણો અને ભારતની આર્થિક તાકાત સામે બેઇજિંગનો આ નવો પેંતરો નિષ્ફળ સાબિત થશે. ભારતે સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે જ્યાં સુધી પાકિસ્તાન સરહદ પારથી આતંકવાદને પ્રોત્સાહન આપવાનું બંધ નહીં કરે, ત્યાં સુધી તેની સાથે કોઈ પણ પ્રકારની સામાન્ય દ્વિપક્ષીય વાર્તા સંભવ નથી.
