સારા પરિણામો છતાં શેરો કેમ તૂટ્યા? કોસ્પીના કડાકા પાછળનું અસલી અને ભયાનક સત્ય!
શેરબજારમાં જ્યારે તેજીનો ઘોડો દોડતો હોય ત્યારે રોકાણકારો ઘણીવાર જોખમને ભૂલીને વહેતા પ્રવાહમાં તણાઈ જતા હોય છે. પરંતુ જ્યારે આ તેજી ઉધાર લીધેલા પૈસા અને વધુ પડતા લેવરેજ (ઋણ)ના આધારે ઉભી થયેલી હોય, ત્યારે માર્કેટમાં પડતી વખતે થતું નુકસાન અત્યંત ભયાનક હોય છે. દક્ષિણ કોરિયાના શેરબજાર (Kospi)માં હાલમાં જ જોવા મળેલા કડાકાએ સમગ્ર વૈશ્વિક બજારને ચોંકાવી દીધું છે. આ મુદ્દે કેપિટલમાઇન્ડ મ્યુચ્યુઅલ ફંડના સીઈઓ દીપક શેણોયે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં ચેતવણી આપતાં જણાવ્યું છે કે દક્ષિણ કોરિયાના માર્કેટનું આ પતન નબળા કોર્પોરેટ પરિણામોને કારણે નથી, પરંતુ ઉધાર લીધેલા નાણાંથી ચાલતા ‘લેવરેજ્ડ મોમેન્ટમ ઇન્વેસ્ટિંગ’નું પરિણામ છે.
કોસ્પીમાં ૪૩%નો મોટો કડાકા અને જુનિયર-રિટેલ રોકાણકારોનો ફફડાટ
દક્ષિણ કોરિયાનો અગ્રણી શેરબજાર સૂચકાંક કોસ્પી (Kospi) બુધવારે એક જ દિવસમાં ૧૧% કરતાં વધુ તૂટ્યો હતો. જૂન મહિનામાં પોતાના ૯,૩૮૬ના સર્વોચ્ચ શિખરથી ઘટીને આ ઇન્ડેક્સ ૫,૩૧૧.૭૭ ની સપાટીએ પહોંચી ગયો છે, જે ૪૩% સુધીનો અત્યંત આઘાતજનક ઘટાડો દર્શાવે છે. આ કડાકાને કારણે દક્ષિણ કોરિયાનું શેરબજાર ટેકનિકલ રીતે ‘બેર માર્કેટ’ (મંદીના તબક્કા)માં પ્રવેશી ચૂક્યું છે.
સૌથી આશ્ચર્યજનક વાત એ રહી કે આ વેચવાલી ત્યારે જોવા મળી જ્યારે સેમિકન્ડક્ટર અને ચિપમેકિંગ ક્ષેત્રની અગ્રણી કંપનીઓ જેવી કે SK Hynix અને Samsung Electronics એ ત્રિમાસિક ગાળામાં અત્યંત મજબૂત અને શાનદાર કમાણીના આંકડા રજૂ કર્યા હતા. સારી કમાણી છતાં શેરોમાં વિરાટ તારાજી સર્જાઈ હતી.
Rough move on the KOSPI, which went from 3000 to nearly 10,000 and is now at 5500. If you play momentum, you have to get out when the momentum’s lost. You will still make out very decently, if you don’t go bonkers at the top.
The issue was with individuals in Korea taking… pic.twitter.com/QirgyDN94B
— Deepak Shenoy (@deepakshenoy) July 30, 2026
‘જ્યારે મોમેન્ટમ પૂરું થાય, ત્યારે બજારમાંથી બહાર નીકળી જવું ડહાપણ છે’
દક્ષિણ કોરિયાના બજારમાં થયેલા પતન પર સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘X’ (ટ્વિટર) પર પોસ્ટ કરતાં દીપક શેણોયે લખ્યું કે, જે રોકાણકારો મોમેન્ટમ (તેજીની લહેર)ને જોઈને રોકાણ કરે છે, તેમણે યોગ્ય સમયે એક્ઝિટ લેતા (બહાર નીકળતા) પણ આવડવું જોઈએ.
તેમણે ટિપ્પણી કરી, “કોસ્પીમાં અત્યંત આકરો ઘટાડો આવ્યો છે, જે ૩,૦૦૦ ની સપાટીથી વધીને લગભગ ૧૦,૦૦૦ સુધી પહોંચ્યો હતો અને હવે ઘટીને ૫,૫૦૦ પર આવી ગયો છે. જો તમે મોમેન્ટમ રમત રમી રહ્યા છો, તો જ્યારે તેજીનું જોર ઓછું થાય ત્યારે તમારે તરત જ બહાર નીકળી જવું જોઈએ. જો તમે ટોચ પર પહોંચીને પાગલપન નહીં બતાવો, તો પણ તમે ઘણો સારો નફો કમાઈને બહાર નીકળી શકશો.”
૩x લેવરેજ્ડ ઈટીએફ અને ઉધાર નાણાં: પાગલપનની પરાકાષ્ઠા
શેણોયે આ ઘટાડા માટે મુખ્યત્વે રીટેલ (નાના) રોકાણકારો દ્વારા લેવાયેલા અતિશય લેવરેજ (ઉધાર નાણાં)ને જવાબદાર ઠેરવ્યા છે. જ્યારે બજાર સતત વધી રહ્યું હતું, ત્યારે દક્ષિણ કોરિયાના સ્થાનિક રોકાણકારોએ મોટી રકમ ઉધાર લઈને અત્યંત જોખમી સાધનોમાં રોકાણ કર્યું હતું.
તેમણે આકરા પ્રહાર કરતા જણાવ્યું કે, “૩x લેવરેજ્ડ સિંગલ સ્ટોક ઈટીએફ (3x Leveraged Single-Stock ETFs)માં રોકાણ કરવું એ તબીબી રીતે પાગલપન સમાન છે, તે કેવળ અને કેવળ જુગાર છે. અને સૌથી મોટી મુર્ખામી તો એ હતી કે લોકોએ આ પ્રકારના હાઈ-રિસ્ક ઈટીએફ ખરીદવા માટે વ્યાજે કે ઉધાર પૈસા લીધા હતા!”
જ્યારે શેરના ભાવ વધે ત્યારે લેવરેજ મલ્ટિપ્લાયર તરીકે કામ કરે છે, પણ જ્યારે ભાવ ઘટે છે ત્યારે આ જ લેવરેજ રોકાણકારોની તમામ મૂડી સફાચટ કરી નાખે છે.
ભારત માટે શું બોધપાઠ?
ભારતીય શેરબજાર સાથે સરખામણી કરતા કેપિટલમાઇન્ડના સીઈઓએ જણાવ્યું કે, ભારતીય રેગ્યુલેટર (SEBI) એ સદભાગ્યે આવા ૩x લેવરેજ વાળા સિંગલ-સ્ટોક ઈટીએફ પ્રોડક્ટ્સની મંજૂરી આપી નથી, જે ભારત માટે સકારાત્મક બાબત છે.
જોકે, તેમણે ભારતીય બજારમાં રહેલા અપ્રત્યક્ષ જોખમ અંગે સાવચેત કરતા ઉમેર્યું કે, “ભારતમાં રેગ્યુલેટર્સ આ પ્રકારના જોખમી પ્રોડક્ટ્સ ચલાવવા દેતા નથી, પરંતુ અહીં પણ છૂપુ લેવરેજ વધી રહ્યું છે. એમટીએફ (Margin Trade Funding – MTF)નો વ્યાપ વધી રહ્યો છે. તેમ છતાં, ભારતમાં હજુ સુધી સ્ટોક્સમાં એવો કોઈ મોટો સિસ્ટેમિક મોમેન્ટમ કટોકટીનો તબક્કો આવ્યો નથી જે સમગ્ર સિસ્ટમને ખતરામાં મૂકે.”
સારા પરિણામો, છતાં ઘટતા શેરો: અસલી સમસ્યા ક્યાં છે?
SK Hynix અને Samsung જેવી ટેક જાયન્ટ્સના ઉત્કૃષ્ટ પરિણામો છતાં શેરોના ભાવ કેમ તૂટ્યા? તેના જવાબમાં શેણોયે સ્પષ્ટ કર્યું કે આ કંપનીઓના બિઝનેસ ફંડામેન્ટલ્સ ખરાબ નથી થયા, પરંતુ રોકાણકારોનું સેન્ટિમેન્ટ બદલાઈ ગયું છે.
તેમણે કહ્યું, “મેમરી ચિપ ક્ષેત્રના દિગ્ગજોના શેરો પરિણામો ખરાબ હોવાના કારણે નથી પડી રહ્યા, પરિણામો તો ખૂબ જ શાનદાર છે. પરંતુ જ્યારે સારા પરિણામો વચ્ચે પણ શેરના ભાવ ઘટે છે, ત્યારે તમારે સમજી લેવું જોઈએ કે તેજીનું જોર હવે પૂરું થઈ ચૂક્યું છે.”
તેમના મતે અસલી સમસ્યા આ કંપનીઓમાં નથી, કારણ કે આ કંપનીઓ તો કેશ-રિચ (રોકડથી સમૃદ્ધ) છે. વાસ્તવિક સમસ્યા એ દેવામાં (Debt) છે જે રોકાણકારો અને પ્લેયર્સે આ શેરો ખરીદવા માટે લીધું હતું. હવે જ્યારે માર્કેટ ઘટ્યું છે, ત્યારે તે દેવાની ભરપાઈ કરવાનો સમય આવ્યો છે અને માર્જિન કૉલને કારણે વધુ વેચવાલી થઈ રહી છે.
એઆઈ (AI) બબલ અને ભવિષ્યનું જોખમ
આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) આધારિત કંપનીઓમાં થઈ રહેલા ભારે રોકાણ અંગે સાવચેત કરતાં શેણોયે જણાવ્યું કે, જો એઆઈ ક્ષેત્રમાં વૃદ્ધિ ધીમી પડશે અથવા તીવ્ર સ્પર્ધાના કારણે ભાવ ઘટે છે, તો લેવરેજ લઈને કરાયેલા મોટા રોકાણો મુશ્કેલીમાં મુકાઈ શકે છે.
તેમણે સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી કે, “જો એઆઈના ગ્રોથમાં ખરેખર કોઈ ધીમાપોણનો તબક્કો આવશે, તો એઆઈ પ્લેયર્સ દ્વારા લેવામાં આવેલું મોટું લેવરેજ તેમને બહુ મોટો ફટકો મારશે, કારણ કે સ્પર્ધકો ખૂબ ઓછા ભાવે ટેકનોલોજી ઓફર કરવા લાગશે. ખરો ખેલ હવે શરૂ થયો છે.”
