શું તમે પણ અજાણતા આ ભૂલ કરી રહ્યા છો? ચાર્જર પ્લગમાં રાખવાના નુકસાન જાણી ચોંકી જશો
આજના યુગમાં સ્માર્ટફોન આપણા જીવનનો સૌથી મહત્વનો હિસ્સો બની ગયો છે. સવારે ઉઠવાથી લઈને રાત્રે સૂવા સુધી આપણે આપણા ફોન પર નિર્ભર છીએ. સ્વાભાવિક છે કે, ફોનનો ઉપયોગ થશે તો તેને ચાર્જ પણ કરવો પડશે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય નોંધ્યું છે કે ફોન ચાર્જ થઈ ગયા પછી તમે શું કરો છો? શું તમે ફોન કાઢી લો છો, પરંતુ ચાર્જરને પ્લગમાં જ લાગેલું છોડી દો છો? જો હા, તો આ લેખ તમારા માટે છે. ભલે આ એક સામાન્ય આદત લાગે, પરંતુ માનો કે આ નાનકડી બેદરકારી તમારા ખિસ્સા અને પર્યાવરણ બંને પર ભારે પડી રહી છે.
‘વેમ્પાયર પાવર’ અને ‘ફેન્ટમ લોડ’નું રહસ્ય
સૌ પ્રથમ એ સમજવું જરૂરી છે કે ચાર્જર પ્લગમાં લાગેલું હોય ત્યારે શું થાય છે. ઘણા લોકોને લાગે છે કે જો ફોન પ્લગમાં નથી, તો ચાર્જર વીજળીનો વપરાશ કરતું નથી. આ એક ગેરસમજ છે. ભલે ફોન ચાર્જ ન થઈ રહ્યો હોય, પણ ચાર્જરનું ‘ટ્રાન્સફોર્મર’ વીજળીના બોર્ડ સાથે જોડાયેલું રહે છે. તેને ટેકનિકલ ભાષામાં “વેમ્પાયર પાવર” (Vampire Power) અથવા “ફેન્ટમ લોડ” (Phantom Load) કહેવામાં આવે છે.
જ્યારે ચાર્જર પ્લગમાં હોય છે, ત્યારે તે ખૂબ જ સૂક્ષ્મ સ્તરે વીજળી ખેંચતું રહે છે. એક ચાર્જરનો વીજળીનો વપરાશ એટલો ઓછો હોય છે કે આપણને તેની જાણ પણ થતી નથી. પરંતુ જ્યારે આ ‘ઓછો’ વપરાશ આખા વર્ષના હિસાબે ગણવામાં આવે, ત્યારે તે એક મોટો આંકડો બની જાય છે. એક અનુમાન મુજબ, પ્લગમાં લાગેલું રહેતું એક ચાર્જર વર્ષભરમાં લગભગ 150 થી 200 રૂપિયા સુધીની વીજળી બગાડી શકે છે.
કરોડો લોકોની આદત અને દેશનું નુકસાન
ભારતમાં મોબાઈલ વપરાશકર્તાઓની સંખ્યા 120 કરોડને પાર કરી ગઈ છે. જો આપણે એમ માની લઈએ કે તેમાંથી માત્ર 20 કરોડ લોકો પણ ચાર્જરને હંમેશા પ્લગમાં લાગેલું છોડી દેવાની આદત ધરાવે છે, તો સ્થિતિ કેટલી ભયાનક હોઈ શકે? 20 કરોડ ચાર્જરનો “ફેન્ટમ લોડ” મળીને દેશના વીજ ગ્રીડ પર કરોડો યુનિટની વધારાની માંગ પેદા કરે છે.
એક અંદાજ મુજબ, આ આદતને કારણે દેશે દર વર્ષે લગભગ 3,000 કરોડ રૂપિયાથી વધુની વીજળીનો બગાડ સહન કરવો પડી શકે છે. આ માત્ર એક પરિવારનું વીજળીનું બિલ નથી, પરંતુ દેશના મર્યાદિત ઉર્જા સંસાધનોનો અપવ્યય છે. જ્યારે આપણે કારણ વગર વીજળી બગાડીએ છીએ, ત્યારે વીજળીના ઉત્પાદનને વધારવા માટે કોલસા અને અન્ય કુદરતી સંસાધનોનું વધુ દોહન થાય છે, જેની સીધી અસર આપણા પર્યાવરણ પર પડે છે.
શા માટે આ આદત છોડવી જોઈએ?
ચાર્જરને પ્લગમાં લાગેલું છોડી દેવાના નુકસાન માત્ર આર્થિક નથી:
-
ઉપકરણનું આયુષ્ય: સતત વીજળીના બોર્ડ સાથે જોડાયેલા રહેવાને કારણે ચાર્જરના આંતરિક સર્કિટ પર દબાણ રહે છે, જેનાથી તેનું આયુષ્ય ઘટી શકે છે.
-
સુરક્ષાનું જોખમ: વોલ્ટેજમાં અચાનક ફેરફાર (પાવર સર્જ) અથવા શોર્ટ-સર્કિટ થવાની સ્થિતિમાં પ્લગમાં લાગેલું ચાર્જર આગનું કારણ બની શકે છે. ઘણીવાર રાત્રિના સમયે પ્લગમાં લાગેલા ચાર્જર ગરમ થઈને પીગળવા લાગે છે.
-
પર્યાવરણ પર અસર: વધુ વીજળીના વપરાશનો અર્થ છે વધુ કાર્બન ઉત્સર્જન. વીજળી બચાવવાનો અર્થ છે પૃથ્વીને ભવિષ્ય માટે સુરક્ષિત રાખવી.
બચાવવાના સરળ ઉપાયો શું છે?
આ સમસ્યાનો ઉકેલ કોઈ મોટા સંઘર્ષ જેવો નથી, પરંતુ તે માત્ર જીવનશૈલીમાં નાના ફેરફારની માંગ કરે છે:
-
જાગૃતિ સૌથી પહેલા: જેવો ફોન ચાર્જ થઈ જાય, તરત જ ચાર્જરને બોર્ડમાંથી કાઢી નાખો. તેને એક નિયમની જેમ તમારી આદતમાં સામેલ કરો.
-
મલ્ટી-પ્લગ સ્વીચનો ઉપયોગ: જો તમે ઘણા ચાર્જરનો ઉપયોગ કરો છો, તો એક સારી ગુણવત્તાવાળી મલ્ટી-પ્લગ સ્વીચ અથવા ‘પાવર સ્ટ્રીપ’નો ઉપયોગ કરો. આનાથી એક જ સ્વીચથી તમે બધા ચાર્જરની વીજળી એકસાથે બંધ કરી શકો છો.
-
સ્માર્ટ ચાર્જર: આજકાલ બજારમાં ઘણા એનર્જી એફિશિયન્ટ ચાર્જર ઉપલબ્ધ છે જે વીજળીનો ઓછો બગાડ કરે છે.
-
બાળકોને શીખવો: તમારા ઘરના બાળકોને પણ આ આદત શીખવો. તેઓ આજના ડિજિટલ યુગના નાગરિકો છે અને વીજળી બચાવવાનો સંદેશ તેમના સુધી પહોંચાડવો ખૂબ જરૂરી છે.
નાનકડી પહેલ, મોટો બદલાવ
વીજળી બચાવવી આજે માત્ર પૈસા બચાવવાનું સાધન નથી, પરંતુ એક જવાબદારી છે. આપણે યાદ રાખવું જોઈએ કે પ્રકૃતિના સંસાધનો મર્યાદિત છે. તમારા ખિસ્સામાંથી નીકળતું તે નાનકડું વીજળીનું બિલ, વાસ્તવમાં તમારી બેદરકારીનું પ્રમાણ છે જેને તમે મોટા બદલાવ દ્વારા સુધારી શકો છો.
