ચીનમાં ઉઇઘુર મુસ્લિમોનું ઉત્પીડન: સાંસ્કૃતિક ઓળખ ભૂંસવાનો પ્રયાસ અને માનવાધિકારોનું ગંભીર ઉલ્લંઘન
ચીનના શિનજિયાંગ ક્ષેત્રમાં ઉઇઘુર અને અન્ય તુર્ક મુસ્લિમ લઘુમતીઓ વિરુદ્ધ થઈ રહેલા માનવાધિકાર ભંગે આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. વિવિધ સ્ત્રોતો અને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN) ના અહેવાલો મુજબ, ચીન પર વ્યવસ્થિત રીતે સાંસ્કૃતિક સંહાર (Cultural Genocide) અને માનવતા વિરુદ્ધના ગંભીર ગુનાઓના આરોપો લાગ્યા છે.
સાંસ્કૃતિક ઓળખ પર હુમલો અને કલાકારોની ધરપકડ
ચીન સરકાર ઉઇઘુર સમુદાયના મૂળિયાં કાપવા માટે તેમની ભાષા, સંગીત અને ધાર્મિક અભિવ્યક્તિઓને નિશાન બનાવી રહી છે. તાજેતરના અહેવાલો મુજબ, શિનજિયાંગના અધિકારીઓએ ડઝનબંધ ઉઇઘુર ગીતોને “વિવાદાસ્પદ” જાહેર કર્યા છે. લોકપ્રિય લોકગીત “બેશ પેડે” (Besh pede) જેવું સંગીત સાંભળવા કે શેર કરવા બદલ જેલની સજા થઈ શકે છે. લોકોને “અસ્સલામ-ઓ-અલૈકુમ” જેવા પરંપરાગત અભિવાદનને બદલે કોમ્યુનિસ્ટ પાર્ટીની પ્રશંસા કરતા શબ્દો વાપરવા આદેશ અપાયો છે.
કલાકારો અને વિદ્વાનોને ખાસ નિશાન બનાવવામાં આવે છે. ઉઇઘુર લોકસાહિત્યના નિષ્ણાત રાહિલે દાઉત 2017 થી ગુમ છે, એવું મનાય છે કે તેમને આજીવન કેદની સજા અપાઈ છે. તેવી જ રીતે, 26 વર્ષીય સંગીતકાર યાશાર શોહરેતને “કટ્ટરવાદને પ્રોત્સાહન” આપવાના આરોપમાં ત્રણ વર્ષની જેલની સજા કરવામાં આવી છે.
નજરબંધી શિબિરો અને ફરજિયાત મજૂરી
આરોપ છે કે ચીને 2017 થી અત્યાર સુધીમાં આશરે 10 લાખથી વધુ ઉઇઘુર અને અન્ય લઘુમતીઓને “પુનઃશિક્ષણ શિબિરો” (Re-education camps) માં કેદ કર્યા છે. ચીન તેને “વ્યવસાયિક તાલીમ કેન્દ્રો” કહે છે, પરંતુ ત્યાંથી મુક્ત થયેલા લોકોએ શારીરિક અત્યાચાર, રાજકીય વિચારધારા થોપવી અને ફરજિયાત નસબંધી જેવી જુબાનીઓ આપી છે. આ ઉપરાંત, ઉઇઘુર વસ્તીને કપાસની ખેતી અને ખનિજ ઉદ્યોગોમાં ફરજિયાત મજૂરી (Forced Labor) કરવા મજબૂર કરવામાં આવે છે.
સર્વેલન્સની આધુનિક ટેકનોલોજી
શિનજિયાંગમાં સર્વેલન્સ માટે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સનો વ્યાપક ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે. ‘હ્યુમન રાઈટ્સ વોચ’ મુજબ, પોલીસ ઉઇઘુર રહેવાસીઓના ફોનની તપાસ કરવા માટે 50,000 થી વધુ ફાઈલોની માસ્ટર લિસ્ટનો ઉપયોગ કરે છે. જો કોઈના ફોનમાં કુરાનની આયતો કે ધાર્મિક સામગ્રી મળે, તો તેને અટકાયતમાં લેવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત, DNA, ફેસ સ્કેન અને આંગળીના નિશાન જેવા બાયોમેટ્રિક ડેટા પણ ફરજિયાત એકત્ર કરવામાં આવે છે.
ધાર્મિક સ્થળો અને વારસાનો વિનાશ
વિસ્તારમાં ધાર્મિક ઓળખ મિટાવવા માટે અંદાજે 16,000 મસ્જિદો તોડી પાડવામાં આવી છે અથવા ક્ષતિગ્રસ્ત કરવામાં આવી છે. ઐતિહાસિક કબ્રસ્તાનોને નષ્ટ કરી ત્યાં પાર્કિંગ કે કોમર્શિયલ બાંધકામ કરવામાં આવ્યું છે. યુનેસ્કો દ્વારા માન્યતા પ્રાપ્ત સાંસ્કૃતિક વિરાસતોનો ઉપયોગ હવે માત્ર પ્રવાસીઓના મનોરંજન અને સરકારી પ્રચાર માટે કરવામાં આવે છે.
ચીનનો પક્ષ અને આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિક્રિયા
ચીન સરકાર આ તમામ આરોપોને “જૂઠ અને દુષ્પ્રચાર” ગણાવીને નકારી રહી છે. ચીનનો દાવો છે કે તેની નીતિઓ આતંકવાદ અને કટ્ટરવાદ રોકવા તેમજ ગરીબી દૂર કરવા માટે છે.
બીજી તરફ, અમેરિકાએ ચીનની આ કાર્યવાહીઓને સત્તાવાર રીતે “નરસંહાર” (Genocide) જાહેર કરી છે. કેનેડા, નેધરલેન્ડ અને બ્રિટન જેવા દેશોની સંસદોએ પણ આવા પ્રસ્તાવો પસાર કર્યા છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર માનવાધિકાર કાર્યાલયના 2022 ના અહેવાલ મુજબ, આ માનવાધિકાર ઉલ્લંઘન આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ‘માનવતા વિરુદ્ધના ગુના’ હોઈ શકે છે.
