સ્વસ્થ જીવનનો નવો મંત્ર: મિલેટ્સ અને હાઈ-પ્રોટીન આહારથી બદલો તમારું સ્વાસ્થ્ય
નવા વર્ષની શરૂઆત સાથે જ લોકો પોતાની જીવનશૈલી અને ખાનપાનમાં ફેરફાર શોધી રહ્યા છે. છત્તીસગઢના બિલાસપુરના પોષણ નિષ્ણાત (Nutritionist) ખુશી છાબરાના જણાવ્યા અનુસાર, ઘઉંની રોટલીને બદલે રાગી, બાજરી કે જુવારને અપનાવવી એ દૈનિક પોષણમાં સુધારો કરવા અને વજન ઘટાડવા માટેનો એક અસરકારક રસ્તો હોઈ શકે છે. સ્રોતો અનુસાર, દરેક અનાજના પોતાના વિશિષ્ટ સ્વાસ્થ્ય લાભો અને સાવચેતીઓ હોય છે.
મિલેટ્સ (મિશ્ર અનાજ): પોષણની ‘સુપરપાવર’
નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે અનાજની યોગ્ય પસંદગી તમારા સ્વાસ્થ્યને બદલી શકે છે. વિવિધ અનાજના ફાયદા નીચે મુજબ છે:
- રાગી: તે કેલ્શિયમ અને ફાઈબરથી ભરપૂર છે, જે વજન ઘટાડવા અને હાડકાના સ્વાસ્થ્ય માટે ઉત્તમ છે. જોકે, કિડનીની પથરી અથવા હાઈપોથાયરોડિઝમના દર્દીઓએ તેનું સેવન મર્યાદિત માત્રામાં કરવું જોઈએ.
- બાજરી: તે આયર્ન અને પ્રોટીનથી ભરપૂર હોય છે અને શરીરને ગરમ રાખવામાં મદદ કરે છે, પરંતુ નબળા પાચનવાળા લોકોએ રાત્રિના સમયે તેનાથી બચવું જોઈએ.
- જુવાર: તે મધુપ્રમેહ (Diabetes) મેનેજમેન્ટ અને વજન ઘટાડવા માટે એક સ્માર્ટ વિકલ્પ છે.
- મકાઈ: તે આંખો અને ત્વચાના સ્વાસ્થ્યને ટેકો આપે છે અને કુદરતી રીતે ગ્લુટેન-મુક્ત હોય છે.
વજન ઘટાડવા માટે પ્રોટીનયુક્ત નાસ્તો
સ્રોતો અનુસાર, વજન ઘટાડવા માટે પ્રોટીન એક મહત્વપૂર્ણ મિત્ર છે કારણ કે તે સ્નાયુઓને સુરક્ષિત રાખે છે અને ચયાપચય (Metabolism) ને વેગ આપે છે. કેટલાક અસરકારક વિકલ્પો નીચે મુજબ છે:
- બેસનનો ચીલો: તે ફાઈબરથી ભરપૂર અને પેટ ભરાયેલું રાખનાર હોય છે. તેમાં સોયા લોટ અથવા પનીર ઉમેરીને પ્રોટીનની માત્રા વધુ વધારી શકાય છે.
- મગની દાળ અને મસૂરની દાળના ચીલા: આ ઊર્જાથી ભરપૂર અને પાચન માટે સારા હોય છે.
- ઈંડાની ભુરજી અને પનીર પરાઠા: આ ઉચ્ચ પ્રોટીન વિકલ્પો છે જે લાંબા સમય સુધી ભૂખને નિયંત્રિત કરે છે.
શિયાળામાં વજન ઘટાડવાના ઉપાયો
શિયાળા દરમિયાન ચયાપચય ધીમો થવાને કારણે અને ખાવાની ઈચ્છા વધવાને કારણે વજન વધવાની શક્યતા વધુ હોય છે. નિષ્ણાતો શિયાળામાં હળવા અને પૌષ્ટિક સૂપની સલાહ આપે છે, જેમ કે ફ્લાવરનો સૂપ, પાલકનો સૂપ અને મગની દાળનો સૂપ. આ ઉપરાંત, મોસમી ફળો જેવા કે સંતરા, જામફળ અને આમળા વિટામિન-C પૂરો પાડે છે જે ફેટ મેટાબોલિઝમમાં મદદ કરે છે.
વૈજ્ઞાનિક સંશોધન અને સરકારી પહેલ
વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસોએ દર્શાવ્યું છે કે ઉચ્ચ-પ્રોટીન અને ઓછી કેલરી વાળો આહાર (HPLC) તેવા લોકો માટે પણ અસરકારક છે જેમાં આનુવંશિક રીતે મેદસ્વીપણાની શક્યતા વધુ હોય છે. ભારત સરકાર પણ ‘પોષણ અભિયાન’ દ્વારા કુપોષણને દૂર કરવા માટે ‘ટેક-હોમ રાશન’ (THR) અને મિલેટ્સના ઉપયોગને પ્રોત્સાહન આપી રહી છે. ભારતીય સેનાએ પણ સૈનિકોના રાશનમાં બાજરી, જુવાર અને રાગી જેવા પરંપરાગત અનાજોને સામેલ કરવાનો ઐતિહાસિક નિર્ણય લીધો છે.
બહેતર આદતો તરફ ડગલું
પોષણ નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે માત્ર ટૂંકા ગાળાના સુધારા કરવાને બદલે લાંબા ગાળાની આદતો બનાવવી મહત્વપૂર્ણ છે. સવારે ઉઠ્યાની 30-60 મિનિટની અંદર નાસ્તો કરવો અને પોતાને હાઇડ્રેટેડ રાખવા એ ચયાપચયને સક્રિય રાખવાની ચાવી છે.
સ્વાસ્થ્ય સંબંધી ચેતવણી: સ્રોતોમાં આપવામાં આવેલી માહિતી સામાન્ય જાગૃતિ માટે છે. કોઈપણ આહાર પરિવર્તન કરતા પહેલા ડોક્ટર અથવા નિષ્ણાતની સલાહ ચોક્કસ લેવી.
