વૈશ્વિક ઈંધણ સંકટ વચ્ચે મોટો ખેલ: વેનેઝુએલા તેલ અને ડીઝલ સપ્લાય માટે અમેરિકા-રિલાયન્સ વચ્ચે મહત્વની બેઠક
અમેરિકાના વિદેશ મંત્રી માર્કો રૂબિયો (Marco Rubio) 20 થી 21 ઓક્ટોબર દરમિયાન ભારતીય વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરના નિમંત્રણ પર ભારતની સત્તાવાર મુલાકાતે આવ્યા છે. વર્ષ 2026 માં માર્કો રૂબિયોની આ બીજી ભારત મુલાકાત છે, આ પહેલા તેઓ મે મહિનામાં નવી દિલ્હી આવ્યા હતા.
પોતાના આ બે દિવસીય પ્રવાસ દરમિયાન માર્કો રૂબિયો બુધવારે ગુજરાતના જામનગર ખાતે પહોંચશે, જ્યાં તેઓ રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝના ચેરમેન મુકેશ અંબાણી સાથે ખાસ બેઠક કરવાના છે. ઉલ્લેખનીય છે કે રિલાયન્સ જામનગરમાં વિશ્વની સૌથી મોટી ઓઇલ રિફાઇનરી કોમ્પ્લેક્સ ધરાવે છે.
આ મહત્વપૂર્ણ બેઠક એવા સમયે થઈ રહી છે જ્યારે ઈરાન સાથેના વધતા વિવાદ અને યુદ્ધના કારણે વૈશ્વિક સ્તરે ઈંધણની અછત સર્જાઈ છે અને ડીઝલના ભાવમાં ભારે ઉછાળો આવ્યો છે. આ સ્થિતિમાં અમેરિકા પોતાના દેશમાં ડીઝલના પુરવઠાને જાળવી રાખવા માટે નવા વિકલ્પો શોધી રહ્યું છે.
અમેરિકાને વેનેઝુએલાના ક્રૂડ પ્રોસેસિંગ માટે રિલાયન્સની જરૂર કેમ છે?
હોર્મુઝની સમુદ્રધૂની (Strait of Hormuz) માં ઊભી થયેલી તેલ પુરવઠાની કટોકટીને પહોંચી વળવા માટે અમેરિકા પાસે ઉપલબ્ધ મુખ્ય વિકલ્પોમાંથી એક વેનેઝુએલા પાસેથી વધુ ક્રૂડ ઓઇલ મેળવવાનો છે.
ચાલુ વર્ષની શરૂઆતમાં વેનેઝુએલાના લાંબા સમયના રાષ્ટ્રપતિ નિકોલસ માદુરોની ધરપકડ અને પ્રત્યાર્પણ બાદ, અમેરિકાએ વેનેઝુએલાના 65 અબજ બેરલથી વધુ પ્રમાણિત તેલ ભંડાર પર મોટાભાગનો નિયંત્રણ મેળવી લીધો હતો. વ્હાઇટ હાઉસના જણાવ્યા મુજબ, વેનેઝુએલાની વચગાળાની સરકારે એક ખાનગી તેલ કંપની ‘નોર્થ અમેરિકન બ્લુ એનર્જી પાર્ટનર્સ’ (NABEP) ને 17 તેલ ક્ષેત્રો માટે 100 વર્ષની લીઝ આપી છે.
જોકે, અમેરિકાએ મોટા પાયે આ ભારે ક્રૂડ ઓઇલ આયાત કરવાનું શરૂ કર્યું હોવા છતાં, તે આ ડીલનો પૂરતો લાભ ઉઠાવી શક્યું નથી. એનું મુખ્ય કારણ વેનેઝુએલામાં તેલ કાઢવા માટેની જૂની અને જર્જરિત થઈ ગયેલી ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર છે.
ભારત અને જામનગર રિફાઇનરી શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે?
વેનેઝુએલાનું ક્રૂડ ઓઇલ અત્યંત ભારે (Heavy Crude) અને ઘટ્ટ હોય છે, જેને પ્રોસેસ કરવું દરેક રિફાઇનરી માટે શક્ય હોતું નથી.
રિફાઇનિંગ સુપરપાવર: માર્કો રૂબિયોએ ભારતને “રિફાઇનિંગ સુપરપાવર” તરીકે ઓળખાવ્યું છે. જામનગર સ્થિત રિલાયન્સની રિફાઇનરી વિશ્વની સૌથી અદ્યતન રિફાઇનરીઓમાંથી એક છે, જે આવા ભારે અને સલ્ફરયુક્ત ક્રૂડને સહેલાઈથી પ્રોસેસ કરીને ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા ડીઝલ અને અન્ય પેટ્રોકેમિકલ્સમાં રૂપાંતરિત કરવાની અદભુત ક્ષમતા ધરાવે છે.
જૂનો અનુભવ: રિલાયન્સ ભૂતકાળમાં પણ વેનેઝુએલા પાસેથી ક્રૂડ ઓઇલ ખરીદીને પ્રોસેસ કરવાનો વિશાળ અનુભવ ધરાવે છે.
ડીઝલનો વધતો ભાવ: અમેરિકામાં હાલ ડીઝલનો ભાવ રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચી ગયો છે, જેની અસર ત્યાંના ખેડૂતો અને પરિવહન ક્ષેત્ર પર પડી રહી છે. જામનગર રિફાઇનરીમાંથી ડીઝલનું ઉત્પાદન વધારીને અમેરિકા વૈશ્વિક બજારમાં પુરવઠો સુધારી શકે છે.
આથી, વાશિંગ્ટન ઈચ્છે છે કે જામનગર રિફાઇનરી વેનેઝુએલાના ક્રૂડ ઓઇલનું પ્રોસેસિંગ વધારે, જેથી અમેરિકા અને વૈશ્વિક બજારને ઇંધણના વધતા ભાવમાંથી તાત્કાલિક રાહત મળી શકે. આ મુલાકાતથી ભારત-યુએસ ઊર્જા સંબંધોને એક નવી ઊંચાઈ મળશે તે નક્કી છે.
