સિલિકોન વેલીમાં મહાયુદ્ધ: ઝુકરબર્ગે હરીફ કંપનીઓને કેમ કહી ‘ઇનોવેશનની દુશ્મન’?
સિલિકોન વેલીમાં કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા (Artificial Intelligence – AI) ના ભવિષ્ય અને તેના વિકાસની શૈલીને લઈને એક મોટો વૈચારિક જંગ છેડાઈ ગયો છે. મેટા (Meta) ના ચીફ એક્ઝિક્યુટિવ ઓફિસર (CEO) માર્ક ઝુકરબર્ગે AI ક્ષેત્રની પ્રખ્યાત હરીફ કંપનીઓ—ઓપન-એઆઈ (OpenAI) અને એન્થ્રોપિક (Anthropic)—ની કડક શબ્દોમાં ટીકા કરી છે. ‘ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ’ ને આપેલા એક ઇન્ટરવ્યુમાં ઝુકરબર્ગે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે, જો અગ્રણી એઆઈ રિસર્ચ લેબ્સ આ ટેકનોલોજીને અત્યંત કડક નિયંત્રણો અને બંધ બારણે વિકસાવવા માગતી હોય, તો તે અમેરિકન ટેકનોલોજી ક્ષેત્રના મૂળભૂત મૂલ્યોને છોડી દેવા સમાન છે અને તે નવા સંશોધનો તથા ઇનોવેશનને રૂંધવાનું કામ કરશે.
“ડર અને વિનાશનો માહોલ:” હરીફ લેબ્સના અભિગમ પર સવાલ
ઝુકરબર્ગે ઇન્ટરવ્યુમાં ચિંતા વ્યક્ત કરતાં જણાવ્યું હતું કે, AI ટેકનોલોજી વિકસાવી રહેલી મોટાભાગની અન્ય રિસર્ચ લેબ્સની ચર્ચા અને વિચારસરણી નકારાત્મકતા તેમજ વિનાશના ભય (Doom and Gloom) થી ઘેરાયેલી છે.
“અન્ય લેબ્સ દ્વારા કરવામાં આવતી મોટાભાગની વાતચીત અત્યંત ડર અને વિનાશના વિચારોથી ભરેલી છે,” તેમ ઝુકરબર્ગે કહ્યું હતું. તેમણે ઉમેર્યું કે, “આ ચર્ચામાં વાસ્તવિકતા અને વ્યવહારુ દ્રષ્ટિકોણ લાવવા માટે એક કે તેથી વધુ મજબૂત અવાજો હોવા અત્યંત જરૂરી છે.”
ઝુકરબર્ગે વારંવાર ભારપૂર્વક દલીલ કરી હતી કે AI ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ અને તેની પહોંચ ઓછો કરવાને બદલે વધુને વધુ લોકો સુધી વિસ્તૃત કરવી જોઈએ. ઓપન સોર્સ મોડેલ્સના માધ્યમથી દરેક વ્યક્તિને AI સશક્તિકરણ મળવું જોઈએ, નહીં કે માત્ર જૂસ સીમિત કંપનીઓના હાથમાં આ ટેકનોલોજીની ચાવી હોવી જોઈએ.
‘એકલવાઈ સર્વશક્તિમાન AI’ ના ખ્યાલ પર પ્રશ્નાર્થ: ‘લાઈનમેન્ટ રિસ્ક’ નો મુદ્દો
બીજી તરફ, AI ક્ષેત્રની અગ્રણી કંપની એન્થ્રોપિક (Anthropic) ના ચીફ એક્ઝિક્યુટિવ દારિયો અમોદેઈ (Dario Amodei) એ ‘અલાઈનમેન્ટ રિસ્ક’ (Alignment Risk) ના જોખમો પર ભાર મૂક્યો છે. આ એવો પ્રશ્ન છે જેમાં આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સને માનવજાત માટે સુરક્ષિત રહે તે રીતે પ્રોગ્રામ કરવામાં આવે છે, જેથી તે ભવિષ્યમાં માનવતા માટે ખતરો ન બને.
જોકે, ઝુકરબર્ગ આ દ્રષ્ટિકોણ સાથે સહમતી ધરાવતા નથી. તેમણે કહ્યું: “મને લાગે છે કે ઘણા લોકોના મનમાં એવી ધારણા છે કે જો તમે એક જ વિશાળ અથવા એકલવાઈ AI સિસ્ટમ બનાવશો, તો કોઈ આદર્શ અલાઈનમેન્ટ ફોર્મ્યુલા દ્વારા તમે તેને માનવજાત માટે ચોક્કસપણે કલ્યાણકારી બનાવી શકશો. પરંતુ હું વ્યક્તિગત રીતે આ વિચારસરણી અંગે ખૂબ જ શંકાશીલ છું.”
દરેક વ્યક્તિ માટે ‘પર્સનલાઈઝ્ડ સુપરઈન્ટેલિજન્સ’ નો વિકલ્પ
ઝુકરબર્ગના મતે, આખી દુનિયા માટે એક જ કેન્દ્રીય AI સિસ્ટમ હોવી અશક્ય છે. તેની જગ્યાએ તેમણે ‘પર્સનલાઈઝ્ડ સુપરઈન્ટેલિજન્સ’ (Personalized Superintelligence) નો ખ્યાલ રજૂ કર્યો હતો. તેનો અર્થ એ છે કે AI બોટ્સને દરેક વ્યક્તિની પોતાની જરૂરિયાતો, ઈચ્છાઓ અને વિચારો મુજબ કસ્ટમાઈઝ કરવામાં આવે.
તેમણે દલીલ કરી હતી કે એક જ કેન્દ્રીય અને દયાળુ AI સુપરપાવર બનાવવો એ વ્યવહારિક રીતે અશક્ય છે, કારણ કે વિશ્વભરના લોકોના મંતવ્યો, સંસ્કૃતિ અને મૂલ્ય પ્રણાલીઓ (Value Systems) અલગ-અલગ હોય છે.
“મને લાગે છે કે એક જ દયાળુ અથવા કલ્યાણકારી સુપરઈન્ટેલિજન્સ બનાવવું અક્ષરશઃ અશક્ય છે જે એક જ સમયે પૃથ્વી પરના તમામ લોકોના મૂલ્યો સાથે સંપૂર્ણપણે સુસંગત (Aligned) હોઈ શકે,” તેમ ઝુકરબર્ગે વિગતવાર સમજાવ્યું હતું.
ઓપન-એઆઈ અને એન્થ્રોપિકનો બચાવ
‘ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ’ ના અહેવાલ મુજબ, OpenAI એ અગાઉના નિવેદનોમાં જણાવ્યું હતું કે તે ઓપન-સોર્સ સોફ્ટવેરનું સમર્થન કરે છે અને AI ના સલામત વિકાસ માટે વાઈટ હાઉસ (અમેરિકન સરકાર) સાથે મળીને કામ કરી રહ્યું છે.
બીજી તરફ, એન્થ્રોપિકના વડા દારિયો અમોદેઈએ એક બ્લોગ પોસ્ટમાં પોતાની કંપનીની પ્રાથમિકતાઓ સ્પષ્ટ કરી હતી. તેમણે લખ્યું હતું કે એન્થ્રોપિકનું મુખ્ય ધ્યાન:
-
શક્તિશાળી AI ચિપ્સ સરમુખત્યારશાહી અથવા અલોકતાંત્રિક હાથોમાં ન જાય તે સુનિશ્ચિત કરવા પર છે.
-
ઔદ્યોગિક સ્તરે મોડેલની નકલ (Distillation) રોકવા પર છે.
-
પૂરતી ક્ષમતા ધરાવતા તમામ શક્તિશાળી AI મોડેલોનું કડક સુરક્ષા પરીક્ષણ (Safety Testing) ફરજિયાત કરવા પર છે.
વોશિંગ્ટનમાં લોબિંગ અને ભવિષ્યની દિશા
AI ના નિયમન અને વિકાસની નીતિઓ પર ચર્ચા કરવા માટે સિલિકોન વેલીના ઘણા પ્રભાવશાળી ટેકનોલોજી એક્ઝિક્યુટિવ્સ, જેમાં એનવીડિયા (Nvidia) ના ચીફ એક્ઝિક્યુટિવ જેન્સન હુઆંગ (Jensen Huang) અને ઓપન-એઆઈના ચીફ એક્ઝિક્યુટિવ સેમ ઓલ્ટમેન (Sam Altman) સામેલ છે, તેઓ ટ્રમ્પ એડમિનિસ્ટ્રેશન (અમેરિકન સરકાર) સમક્ષ પોતાનો પક્ષ રજૂ કરવા માટે વોશિંગ્ટન પહોંચ્યા હતા. એનવીડિયાના વડા જેન્સન હુઆંગે ઓપન સોફ્ટવેર ડેવલપમેન્ટના સમર્થનમાં એક ખુલ્લો પત્ર પણ લખ્યો હતો.
ઇન્ટરવ્યુના અંતે માર્ક ઝુકરબર્ગે સ્વીકાર્યું હતું કે AI અંગેની આ ચર્ચા અત્યંત જટિલ અને સંવેદનશીલ છે. જોકે, વિવિધ પક્ષો સાથેની વાટાઘાટો ફળદાયી રહી છે.
“હું નથી જાણતો કે આપણો ધ્યેય દરેક વ્યક્તિને દરેક બાબત પર સહમત કરવાનો છે કે નહીં,” તેમ ઝુકરબર્ગે હાસ્ય સાથે ઉમેર્યું હતું. “પરંતુ વ્યાખ્યા મુજબ જ, જો તમે મારા વિચારોમાં વિશ્વાસ ધરાવતા હોવ, તો તમારે દરેક વ્યક્તિને દરેક બાબત માટે મનાવવાની જરૂર પડતી નથી.”
