મેટા પર લાગ્યો ઐતિહાસિક દંડ, હવે ડેટા ટ્રેકિંગ પહેલાં લેવી પડશે પરમિશન
સોશિયલ મીડિયા ક્ષેત્રની જાયન્ટ કંપની ‘મેટા’ (Meta) – જે ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ અને વોટ્સએપ જેવી લોકપ્રિય સેવાઓનું સંચાલન કરે છે – તે ફરી એકવાર યુઝર્સની પ્રાઈવસી સાથે સમાધાન કરવાના કેસમાં મોટી મુશ્કેલીમાં ફસાઈ ગઈ છે. કરોડો યુઝર્સના અંગત ડેટાનો ખોટો ઉપયોગ કરવા અને પ્રાઈવસીના નિયમોની અણદેખી કરવાના આરોપો બાદ કંપનીને હવે ૨૫ અબજ ડોલર (અંદાજે ૨ લાખ કરોડ રૂપિયાથી વધુ)ની મંગી રકમ ચૂકવવાની ફરજ પડી છે. ટેક ઇન્ડસ્ટ્રીના ઇતિહાસમાં પ્રાઈવસી સાથે જોડાયેલો આ અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો દંડ માનવામાં આવી રહ્યો છે.
આખરે શું છે સમગ્ર પ્રાઈવસી વિવાદ?
મેટા પર આ કાનૂની સિકંજો રાતોરાત નથી કસાયો. છેલ્લાં કેટલાંક વર્ષોથી કંપની પર આરોપ લાગી રહ્યા હતા કે તે પોતાના પ્લેટફોર્મ પર આવતા યુઝર્સના પર્સનલ ડેટા – જેમ કે તેમનું લોકેશન, પસંદ-નાપસંદ, ફોટો અને ચેટિંગની આદતો – તેમની સ્પષ્ટ મંજૂરી વિના થર્ડ-પાર્ટી એપ્સ અને જાહેરાતકર્તાઓ (Advertisers) સાથે શેર કરી રહી હતી.
આ ઉપરાંત, મંજૂરી વગર યુઝર્સના ‘ફેસિયલ રિકગ્નિશન’ (ચેહરાની ઓળખ) સાથે જોડાયેલા ડેટાને સ્ટોર કરવાનો મુદ્દો પણ કોર્ટ સુધી પહોંચ્યો હતો. કંપનીનું એલ્ગોરિધમ યુઝર્સની દરેક ડિજિટલ પ્રવૃત્તિ પર નજર રાખીને તેનાથી કમાણી કરી રહ્યું હતું, જેની જાણ સામાન્ય યુઝર્સને બિલકુલ નહોતી. જ્યારે આ રહસ્યો બહાર આવ્યા, ત્યારે વિશ્વભરના પ્રાઈવસી એક્ટિવિસ્ટ્સ અને રેગ્યુલેટર્સે કોર્ટના દરવાજા ખટખટાવ્યા હતા.
મેટાએ કોર્ટ બહાર સેટલમેન્ટ કેમ પસંદ કર્યું?
વર્ષો સુધી ચાલેલી કાનૂની લડાઈ બાદ જ્યારે મેટા વિરુદ્ધ મજબૂત પુરાવા સામે આવવા લાગ્યા, ત્યારે માર્ક ઝુકરબર્ગની કંપનીએ કોર્ટમાં કેસ આગળ ચલાવવાના બદલે સેટલમેન્ટ (સમજૂતી)નો માર્ગ પસંદ કરવો વધુ યોગ્ય માન્યો.
વાસ્તવમાં, જો આ ટ્રાયલ વધુ લાંબો ખેંચાયો હોત તો કંપનીના અનેક છુપા બિઝનેસ મોડલ જાહેર થઈ શક્યા હોત, જેનાથી તેની પ્રતિષ્ઠાને મોટું નુકસાન પહોંચત. આ સાથે કંપનીના શેરોમાં ભારે ઘટાડો અને રોકાણકારોમાં અવિશ્વાસનો ભય તોળાઈ રહ્યો હતો. એટલા માટે જ મેટાના કાનૂની સલાહકારોએ ૨૫ અબજ ડોલરની મોટી રકમ આપીને આ કેસને કાયમ માટે બંધ કરવાનો નિર્ણય લીધો. જોકે, મેટાએ સત્તાવાર રીતે પોતાની સીધી ભૂલ સ્વીકારી નથી, પરંતુ તેને એક ‘વ્યવહારુ વ્યાવસાયિક નિર્ણય’ ગણાવ્યો છે.
સામાન્ય યુઝર્સ પર શું થશે આ નિર્ણયની અસર?
આ નિર્ણય માત્ર એક દંડ નથી, પરંતુ કરોડો ઇન્ટરનેટ યુઝર્સની પ્રાઈવસીની દિશામાં એક મોટી જીત છે:
ડેટા ટ્રેકિંગ પર લગામ: હવે મેટાએ યુઝરનો ડેટા વાપરવા કે ટ્રેક કરતા પહેલાં સરળ ભાષામાં સ્પષ્ટ મંજૂરી (Permission) લેવી પડશે.
યુઝર્સને વળતર: આ સેટલમેન્ટ ફંડનો એક ભાગ એવા પ્રભાવિત યુઝર્સને વળતર તરીકે આપવામાં આવશે, જેમના ડેટાનો ખોટી રીતે ઉપયોગ થયો હતો.
અન્ય ટેક કંપનીઓને કડક સંદેશ: આ ઐતિહાસિક કાર્યવાહી ગૂગલ, એપલ અને એક્સ (ટ્વિટર) જેવી અન્ય મોટી કંપનીઓ માટે પણ એક ચેતવણી છે કે યુઝર્સની પ્રાઈવસી સાથે રમત કરવી હવે ખૂબ મોંઘી પડી શકે છે.
